İş Güvencesi Algısı Ölçeği

Özet

İş Güvencesi Algısı Ölçeği (İGAÖ), bireylerin mevcut işlerini kaybetme olasılıklarına dair sahip oldukları sübjektif ve bilişsel değerlendirmeleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, 2020 yılında Reyhan Geçdoğan Yılmaz tarafından bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir ve özellikle eğitim sektöründe çalışan sınıf öğretmenlerinin iş güvencesi algılarını derinlemesine incelemek üzere tasarlanmıştır. Bu ölçek, örgütsel davranış ve endüstriyel psikoloji alanlarında, çalışanların refahı, örgütsel bağlılık ve performans gibi değişkenlerle iş güvencesi algısı arasındaki ilişkileri araştırmada kilit bir rol oynamaktadır. İGAÖ, objektif istihdam koşullarından ziyade, çalışanın işini sürdürme beklentisine odaklanarak bu algının psikolojik sonuçlarını değerlendirmeyi amaçlar.

Anahtar Kelimeler

İş Güvencesi Algısı, Örgütsel Psikoloji, Mesleki Benlik Saygısı, Örgütsel Muhalefet, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Eğitim Çalışanları

Yazarlar

Reyhan GEÇDOĞAN YILMAZ

Amaç

İş Güvencesi Algısı Ölçeği’nin temel amacı, çalışanların işlerini sürdürme konusundaki kişisel kanaatlerini ve belirsizlik düzeylerini standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Ölçek, Geçdoğan-Yılmaz (2020) tarafından yürütülen araştırmada, sınıf öğretmenlerinin iş güvencesi algıları ile mesleki benlik saygıları arasındaki karmaşık ilişkide örgütsel muhalefetin aracılık etkisini incelemek üzere birincil ölçüm aracı olarak kullanılmıştır. Bu bağlamda, ölçek, çalışanların algıladıkları güvence düzeyinin, onların örgütsel davranışlarını ve psikolojik iyi oluşlarını nasıl etkilediğini anlamak için analitik bir temel sunar. Ölçeğin geliştirilmesi, Türk kültürüne özgü iş koşulları ve eğitim sistemi bağlamında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı ihtiyacına yanıt vermiştir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, İş Güvencesi Algısı (Perceived Job Security) kavramıdır. Bu yapı, bireyin işini yakın gelecekte kaybetme olasılığına dair yaptığı sübjektif değerlendirmeyi ifade eder. Bu algı, işten çıkarılma korkusu (fear of job loss) veya işin devamlılığına dair beklenti (expected job continuity) gibi bileşenleri içerir. İş güvencesi algısı, objektif istihdam durumu (örneğin, kadrolu veya sözleşmeli olma) ile doğrudan örtüşmek zorunda değildir; zira yüksek objektif güvenceye sahip bireyler bile örgütsel değişimler, ekonomik krizler veya yönetimsel kararlar nedeniyle düşük algılanan güvenceye sahip olabilirler.

Ölçek, algının bilişsel ve duygusal yönlerini yakalamayı hedefler. Bilişsel yön, bireyin işini kaybetme riskini rasyonel olarak değerlendirmesini içerirken; duygusal yön, bu belirsizliğe eşlik eden stres, kaygı ve güvensizlik hislerini kapsar. Bu yapının ölçülmesi, örgütsel psikolojide iş tatmini, tükenmişlik ve örgütsel vatandaşlık davranışı gibi sonuç değişkenlerini tahmin etmede kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Kaynak içerikte İş Güvencesi Algısı Ölçeği’nin spesifik geçerlik çalışmaları hakkında doğrudan bir veri sunulmamıştır (-). Ancak, bir geliştirme ölçeği olduğu göz önüne alındığında, orijinal doktora tezi çalışmasında kapsamlı geçerlik analizlerinin yapılmış olması beklenir. Tipik olarak, ölçek geliştirme sürecinde aşağıdaki geçerlik türleri incelenir:

• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü belirlemek için kullanılır. Bu genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenir.
• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin, iş güvencesi algısı yapısının tüm boyutlarını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri aracılığıyla değerlendirilir.
• Ölçüt Geçerliği (Criterion Validity): Ölçeğin, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer değişkenlerle (örneğin, iş tatmini, örgütsel bağlılık) ne ölçüde korelasyon gösterdiğine bakılır.

Ölçeğin bilimsel kullanımı için, bu geçerlik sonuçlarının (faktör yükleri, model uyum indeksleri vb.) orijinal tez çalışmasında incelenmesi ve raporlanması esastır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte İş Güvencesi Algısı Ölçeği’nin güvenirlik katsayılarına ilişkin spesifik bir bilgiye yer verilmemiştir (-). Ancak, ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını göstermek için geliştirme aşamasında çeşitli güvenirlik analizleri uygulanmış olmalıdır.

• İç Tutarlılık Güvenirliği (Internal Consistency Reliability): Ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir. Bu genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilir. Başarılı bir ölçek için bu katsayının kabul edilebilir düzeylerde (genellikle 0.70 veya üzeri) olması beklenir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Ölçeğin, aynı deneklere farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini gösterir. Bu, algılanan iş güvencesi yapısının zaman içinde nispeten stabil olduğu varsayımıyla önemlidir.

Ölçeğin güvenilirliğine dair detaylı istatistiksel sonuçlar, orijinal doktora tezi içerisinde yer almaktadır ve ölçeği kullanacak araştırmacılar tarafından incelenmelidir.

Faktör Analizi

İş Güvencesi Algısı Ölçeği, bir geliştirme ölçeği olduğu için, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi yönteminin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analiz, ölçeğin tek boyutlu mu (unidimensional) yoksa çok boyutlu mu (multidimensional) olduğunu ortaya koyar.

• Analiz Yöntemi: Geliştirme aşamasında genellikle önce Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak faktör yapısı keşfedilir, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapının farklı bir örneklemde doğrulanıp doğrulanmadığı test edilir.
• Beklenen Yapı: İş güvencesi algısı ölçekleri genellikle iki ana boyutta faktörleşebilir: (1) İşin Devamlılığına Yönelik Algı (Bilişsel Güvence) ve (2) İş Kaybı Kaygısı (Duygusal Güvencesizlik). Ölçeğin kaç faktörden oluştuğu, faktör yükleri ve açıklanan varyans oranları, ölçeğin yapısal netliğini gösteren temel bulgulardır.

Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu ve ölçülen yapının net bir şekilde ayrıştırılabildiğini kanıtlar.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Developmental Scale), Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi mevcut olmamakla birlikte (-), psikometrik ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak, maddelerin genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi bir derecelendirme formatında (Örn: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a) puanlanması beklenmektedir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Çalışanlar (Employees), özellikle Eğitim Sektörü Profesyonelleri

Age Group: Yetişkin (Adult)

Population Details: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi’nde tamamlanan teze göre, öncelikli hedef kitle Türkiye’deki sınıf öğretmenleri olmuştur. Ölçeğin diğer meslek gruplarına uygulanabilirliği ek geçerlik çalışmaları gerektirebilir.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulaması şeklinde gerçekleştirilebilen, kağıt-kalem veya dijital platformlar aracılığıyla toplanan veriye dayalı anket metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

İş Güvencesi, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, Likert Ölçeği, Örgütsel Davranış, Eğitim Yönetimi

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi (Tez kurumu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Doktora tezinin tamamlanma yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir doktora tezi kapsamında geliştirildiği için, ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarın iznine tabidir. Kullanım öncesinde sorumlu yazar Reyhan GEÇDOĞAN YILMAZ ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin kamuya açık akademik kaynaklarda (YÖK Tez Merkezi) erişilebilir olması, kullanım kolaylığı sağlamaktadır.

Kaynaklar

Geçdoğan-Yılmaz, R. (2020). Sınıf öğretmenlerinin iş güvencesi algıları ile mesleki benlik saygıları arasındaki ilişkide örgütsel muhalefetin aracılık etkisi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: is-guvencesi-algisi-olcegi-toad.pdf

Tez referansına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

İş Güvencesi Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için burada listelenememektedir. Ölçek maddelerine ve tam puanlama yönergelerine erişim için Geçdoğan-Yılmaz (2020) başlıklı doktora tezine başvurulmalıdır.