Hasta Güvenliği Kültürü Ölçeği

Özet

Bu akademik ölçek girişi, E. Türkmen, Ü. Baykal, Ş. Seren ve S. Altuntaş (2011) tarafından geliştirilen ve sağlık kurumlarında hasta güvenliği kültürü düzeyini ve niteliğini ölçmeyi amaçlayan 51 maddelik Hasta Güvenliği Kültürü Ölçeği’ni (HGKÖ) tanıtmaktadır. Ölçek, hemşirelik ve sağlık bilimleri alanında, hastane ortamlarındaki güvenlik algısını ve uygulamalarını değerlendirmek üzere yüksek güvenilirlik ve geçerlilik değerleri gösteren bir ölçüm aracı olarak tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye’deki sağlık kuruluşlarında hasta güvenliği uygulamalarını bilimsel bir çerçevede incelemek için kritik bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hasta Güvenliği, Hasta Güvenliği Kültürü, Ölçek Geliştirme, Sağlık Hizmetleri, Psikometri, Güvenilirlik, Geçerlik.

Yazarlar

E. Türkmen, Ü. Baykal, Ş. Seren, S. Altuntaş.

[quads id=5]

Amaç

Hasta Güvenliği Kültürü Ölçeği’nin temel amacı, sağlık kurumları çalışanlarının mevcut organizasyonel yapı içerisinde algıladığı hasta güvenliği kültürünü ölçmek ve değerlendirmektir. Bu ölçüm, hastane yönetimlerinin ve çalışanlarının güvenlik uygulamalarına verdikleri önemi, hata raporlama sistemlerinin şeffaflığını ve genel güvenlik iklimini belirlemeye yardımcı olur. Elde edilen veriler, kurumsal iyileştirme stratejileri geliştirmek için bir temel oluşturur.

Ölçek, sağlık profesyonellerinin kendi çalışma ortamlarındaki güvenlik standartlarını ne ölçüde destekleyici bulduklarını tespit etmeyi hedefler. Bu sayede, kurum içi zayıf noktalar (örneğin, iletişim eksikliği veya yetersiz liderlik) belirlenerek hedefe yönelik müdahaleler planlanabilir.

Yapı

Hasta Güvenliği Kültürü Ölçeği (HGKÖ), sağlık hizmetleri bağlamında hasta güvenliği kültürü yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bir kurumdaki bireysel ve grup değerleri, tutumları, yeterlilik kalıpları ve davranış kalıpları olarak tanımlanır. Güvenlik kültürü, sağlık hizmetlerinde hataları önleme, riskleri yönetme ve sürekli iyileştirme sağlama kapasitesini yansıtan çok boyutlu bir yapıdır.

Ölçek, güvenirlik analizlerinde belirtildiği üzere, “yönetim ve liderlik” ile “beklenmedik olay ve hata raporlama” gibi kritik alt boyutlar aracılığıyla kültürü derinlemesine incelemektedir. Ölçek maddeleri, kurumsal fiziksel yapıdan elektronik kayıt sistemlerinin standardizasyonuna kadar geniş bir yelpazedeki güvenlik unsurlarını kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, öncelikle kapsam geçerliği üzerine odaklanmıştır. Başlangıçta oluşturulan madde havuzu, konuya uygunluk ve anlaşırlık açısından değerlendirilmek üzere 10 uzmanın görüşüne sunulmuştur. Uzman değerlendirmeleri sonucunda, ifadelerde gerekli düzenlemeler yapılmış; içerik geçerliliğini artırmak amacıyla 30 madde havuzdan çıkarılarak analizlere 53 madde ile devam edilmiştir. Bu süreç, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı tam olarak temsil etmesini sağlamıştır.

Ayrıca, taslak ölçeğin ifadelerinin anlaşılırlığını test etmek amacıyla, ana örneklem grubuyla benzer özelliklere sahip 15 kişilik bir gruba pilot uygulama yapılmıştır. Pilot çalışma sonucunda, ifadelerin anlaşılırlığı konusunda herhangi bir olumsuz geri bildirim alınmaması, ölçek geliştirme sürecinin diğer adımlarına geçilebileceğini teyit etmiştir. Bu adımlar, ölçeğin yapısal uygunluğunun ve işlevselliğinin ilk göstergelerini sunmuştur.

Güvenirlik

Hasta Güvenliği Kültürü Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Likert tipi verilerde sıklıkla tercih edilen Cronbach’s Alfa katsayısı hesaplanmıştır. HGKÖ’nün toplam Cronbach’s Alfa güvenirlik katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur (α = .97). Bu yüksek değer, ölçeğin maddelerinin ölçülen yapıyla yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve ölçüm aracının güvenilirliğinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Alt boyutlar incelendiğinde, en yüksek iç tutarlılığa “yönetim ve liderlik” (α = .92) alt boyutu sahipken, en düşük katsayı “beklenmedik olay ve hata raporlama” alt boyutuna (α = .83) aittir. Literatürde, 0.80 ile 1.00 arasındaki alfa katsayısının yüksek derecede güvenilir kabul edildiği belirtilmektedir. Bu bağlamda, elde edilen katsayıların tümü (toplam ve alt boyutlar), ölçeğin sağlık alanında güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Kaynak metinde doğrudan açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizinin sonuçları detaylı olarak sunulmamış olsa da, güvenilirlik bölümünde ölçeğin “yönetim ve liderlik” ve “beklenmedik olay ve hata raporlama” gibi alt boyutlara sahip olduğu belirtilmiştir. Bu durum, ölçeğin geliştirme aşamasında çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak ve maddeleri ilgili boyutlar altında gruplandırmak amacıyla bir tür faktör analizi prosedürünün uygulandığını göstermektedir. Nihai ölçek 51 maddeden oluşmuş olup, bu maddeler belirlenen faktör yükleri doğrultusunda alt boyutlara ayrılmıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 51 maddeden oluşan öz bildirim ölçeğidir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Kurumu Çalışanları (Hastane personeli ve profesyonelleri)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Hastanelerde çeşitli kademelerde görev yapan sağlık profesyonelleri ve diğer ilgili personel.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yönetim ve Liderlik, Hata Raporlama, Sağlık Personeli, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Hemşirelik.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Serap Altuntaş

Sorumlu Yazar İletişim Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Hasta Güvenliği Kültürü Ölçeği, 2011 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve telif hakları bilgileri, sorumlu yazar Serap Altuntaş ile yukarıda belirtilen e-posta adresi üzerinden iletişime geçilerek temin edilmelidir.

Test Yılı: 2011

Kaynakça

• Türkmen, E., Baykal, Ü., Seren, Ş. ve Altuntaş, S. (2011). Hasta Güvenliği Kültürü Ölçeği’nin geliştirilmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(4), 38-46.
• Büyüköztürk, Ş. (2006). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
• Gözüm, S. ve Aksayan, Ş. (2003). Yapısal Eşitlik Modellemesi. İstanbul: Nobel Yayın Dağıtım.
• Kalaycı, Ş. (2005). SPSS Uygulamalı İstatistik. Ankara: Gazi Kitabevi.
• Özdamar, K. (2004). Paket Programlarla İstatistiksel Veri Analizi. Eskişehir: Kaan Kitabevi.

[quads id=5]

Hasta Güvenliği Kültürü Ölçeği Maddeleri

Ölçek 51 maddeden oluşmuştur. Derecelendirme formatı 4’lü Likert tipindedir:

• 1. tamamen katılmıyorum
• 2. katılmıyorum
• 3. katılıyorum
• 4. tamamen katılıyorum

Örnek maddeler:

• Kurumumuzun fiziksel yapısı, hasta güvenliğini destekleyecek şekilde tasarlanmıştır.
• Mevcut bina ve donanımın yenilenmesinde, hasta güvenliği kriterleri göz önüne alınır.
• Kurumumuzun tümünde kullanılan malzeme, cihaz ve teknolojiler standardize edilmiştir.
• Kurumumuzda tüm tıbbi kayıtlar elektronik ortamda tutulur.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: hasta-guvenligi-kulturu-olcegi-toad.pdf