Dijital Oyun Oynama Alışkanlığı Ölçeği

Özet

Dijital Oyun Oynama Alışkanlığı Ölçeği (DJOAÖ), bireylerin dijital oyun oynama davranışlarının yoğunluğunu ve niteliğini, özellikle de bu davranışın alışkanlık düzeyine ulaşıp ulaşmadığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin geliştirilmesi, Aydın, Horzum, Ayas ve Bektaş (2017) tarafından gerçekleştirilen kapsamlı bir geçerlilik ve güvenilirlik çalışmasına dayanmaktadır. Bu ölçek, oyun alışkanlıklarının potansiyel olarak sorunlu kullanım eğilimlerini belirlemede ve eğitim bilimleri ile psikolojik danışmanlık alanlarında araştırmalara zemin hazırlamada önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçek, dijital teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte artan oyun süresi ve bağlılık durumlarını bilimsel olarak değerlendirme ihtiyacına cevap vermektedir. Ölçek çeşidi, alanyazına katkı sağlamak üzere tasarlanmış bir Geliştirme çalışmasıdır.

Anahtar Kelimeler

Dijital oyun, alışkanlık, oyun bağımlılığı, psikometri, ölçek geliştirme, geçerlilik, güvenilirlik, teknoloji kullanımı.

Yazarlar

Furkan AYDIN, M. B. HORZUM, T. AYAS, M. BEKTAŞ

Amaç

Dijital Oyun Oynama Alışkanlığı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin dijital oyunlara yönelik sergiledikleri davranışsal örüntülerin derecesini ve bu örüntülerin bir alışkanlık haline gelip gelmediğini bilimsel yöntemlerle tespit etmektir. Ölçek, özellikle oyun oynama süresi, oyuna duyulan duygusal bağlılık, kontrol kaybı ve oyunun günlük yaşam üzerindeki olumsuz etkileri gibi boyutları kapsamaktadır.

Bu araç, araştırmacılara ve ruh sağlığı uzmanlarına, bireylerin oyun kullanımını sadece süre bazında değil, aynı zamanda niteliksel bir bağımlılık veya alışkanlık çerçevesinde inceleme imkanı sunar. Elde edilen veriler, risk altındaki popülasyonları belirlemek ve önleyici müdahale programları geliştirmek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, Dijital Oyun Oynama Alışkanlığı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, oyun oynama davranışının kompulsif doğasını, bireyin zaman yönetiminde yaşadığı zorlukları ve oyun dışındaki aktivitelere karşı azalan ilgiyi içeren boyutları içermektedir. Alışkanlık, genellikle tekrarlayıcı ve otomatikleşmiş davranışlar bütünü olarak ele alınır.

Ölçek, bu alışkanlık yapısını, bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenler üzerinden ele almaktadır. Bilişsel bileşenler genellikle oyunu düşünme ve planlama, duygusal bileşenler oyun oynanmadığında hissedilen huzursuzluk, davranışsal bileşenler ise aşırı ve kontrolsüz oyun süresi ile ilişkilidir. Ölçek, bu çok boyutlu yapıyı temsil eden maddeler aracılığıyla geçerli ve güvenilir bir ölçüm sağlamayı hedeflemiştir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması, Geçerlilik çalışmalarına odaklanmıştır. Geçerlilik, bir ölçüm aracının gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösteren temel bir psikometrik özelliktir. Aydın ve arkadaşları (2017) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin yapı geçerliliğinin sağlanması amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Bu tür geliştirme çalışmalarında genellikle kapsam geçerliliği (maddelerin ilgili literatürü ne kadar iyi temsil ettiği) ve yapı geçerliliği (ölçeğin teorik yapıyla uyumu) incelenmiştir. Yapı geçerliliği kapsamında, ölçeğin ilgili diğer yapılarla (örneğin, akademik başarı, sosyal izolasyon) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediği de değerlendirilmiş olabilir.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçüm aracının ölçtüğü özelliği tutarlı ve istikrarlı bir şekilde ölçme derecesidir. Ölçeğin güvenilirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zamandan zamana ve farklı maddeler arasında tutarlılığını sağlamak için gerçekleştirilmiştir.

Geliştirme çalışmasında, iç tutarlılık katsayısının (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanarak ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğinin belirlendiği düşünülmektedir. Yüksek bir Cronbach Alfa katsayısı, ölçeğin maddelerinin bir bütün olarak Dijital Oyun Oynama Alışkanlığı yapısını güvenilir bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ek olarak, test-tekrar test güvenilirlik yönteminin de kullanılarak ölçüm sonuçlarının zaman içindeki istikrarı belirlenmiş olabilir.

Faktör Analizi

Dijital Oyun Oynama Alışkanlığı Ölçeği’nin yapısal geçerliliğini ortaya koymak amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır. Geliştirme aşamasında, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin temel boyutları ve faktör yapısı belirlenmiştir. Bu analiz, oyun alışkanlığının hangi alt boyutlardan (örneğin, kontrol kaybı, geri çekilme, sosyal izolasyon) oluştuğunu ortaya çıkarmıştır.

AFA sonucunda elde edilen faktör yapısının teorik beklentilerle uyumu incelenmiş ve her bir faktöre ait maddelerin faktör yük değerleri raporlanmıştır. Ölçeğin nihai yapısının, oyun alışkanlığı kuramlarına uygun, anlamlı ve ayrışık faktörlerden oluştuğu varsayılmaktadır. Ölçek maddeleri, bu faktör yapılarını en iyi şekilde temsil edecek şekilde seçilmiştir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme, Öz Bildirim Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçeklerin çoğu bu formatı kullanır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Gençler ve Yetişkinler (Genellikle lise veya üniversite öğrencileri üzerinde uygulanmıştır.)

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi ve sonrası (Yaklaşık 14 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, genellikle yüksek riskli grupların (örneğin, yoğun dijital oyun kullanıcıları) dahil olduğu geniş bir örneklem üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Kağıt tabanlı veya çevrimiçi uygulama yoluyla öz bildirim yoluyla veri toplama. Puanlama, maddelerin derecelendirmesine göre toplam puan veya faktör puanı hesaplamasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçüm, teknoloji bağımlılığı, gençlik araştırmaları, öz bildirim, faktör yapısı, ERPA Kongresi, ölçek geliştirme süreci.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Furkan AYDIN)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2017 yılında ERPA / International Congress on Education kapsamında sunulan bir bildiri ile bilimsel alana tanıtılmıştır. Bu çalışma, ölçeğin ilk geçerlilik ve güvenilirlik raporunu oluşturmaktadır.

Ölçeğin ticari kullanımına veya kullanım izinlerine dair detaylı bilgi için sorumlu yazar (Furkan AYDIN) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle yazardan izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin kullanımına ilişkin herhangi bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: dijital-oyun-oynama-aliskanligi-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

1. Aydın, F.,Horzum, M.B., Ayas, T. ve Bektaş, M. (2017). Dijital oyun oynama alışkanlığı ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlilik çalışması. ERPA / International Congress on Education. içinde (ss.161). Budapeşte Macaristan.

Dijital Oyun Oynama Alışkanlığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen yukarıda belirtilen kaynak çalışmaya başvurunuz veya sorumlu yazar ile iletişime geçiniz.