Dijital Oyun Oynama Motivasyonu Ölçeği (DOOMÖ)

Özet

Dijital Oyun Oynama Motivasyonu Ölçeği (DOOMÖ), Gönül Tekkurşun-Demir ve Zeynep Hazar tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin dijital oyunlar oynama davranışının altında yatan psikolojik nedenleri ve güdüleri çok boyutlu olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, özellikle spor bilimleri ve eğitim alanında dijitalleşen boş zaman aktivitelerinin motivasyonel yapısını anlamaya odaklanmıştır. DOOMÖ, akademik araştırmacılara ve ruh sağlığı uzmanlarına, oyun davranışlarının nedenlerini derinlemesine inceleme fırsatı sunan, Türkçe literatüre katkı sağlayan önemli bir geliştirme çalışmasıdır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, kapsamlı bir literatür taraması ve psikometrik analizleri içermektedir. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve ölçmek istediği motivasyonel yapıyı doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermeyi hedeflemiştir. Ölçek, dijital oyun oynama motivasyonunun farklı boyutlarını (örneğin, başarı, sosyalleşme, kaçış) yakalamak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Oyun Oynama Motivasyonu, DOOMÖ, Motivasyon, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Spor Psikolojisi, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Gönül Tekkurşun Demir, Zeynep Hazar

Amaç

Dijital Oyun Oynama Motivasyonu Ölçeği’nin (DOOMÖ) temel amacı, bireylerin dijital oyun oynama eylemlerini tetikleyen içsel ve dışsal güdüleri sistematik ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Geliştiriciler, bu ölçek aracılığıyla oyun oynama davranışının altında yatan motivasyonel profilleri ortaya çıkarmayı ve bu profillerin demografik özellikler veya oyun türleri ile ilişkilerini incelemeyi hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle eğitim bilimleri, spor bilimleri ve psikoloji alanlarında dijital oyun bağımlılığı, performans artışı veya boş zaman değerlendirmesi gibi konularda yapılacak ileri araştırmalar için standart bir ölçüm aracı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu sayede, oyun motivasyonunun bireyin genel refahı ve akademik başarısı üzerindeki etkileri daha net anlaşılabilir.

Yapı

DOOMÖ, dijital oyun oynama davranışını tetikleyen çok boyutlu psikolojik yapı olan motivasyonu ölçmektedir. Genel motivasyon teorileri (örneğin, Öz Belirleme Teorisi) çerçevesinde geliştirilen bu ölçek, muhtemelen başarı (challange), sosyal etkileşim (socialization), kaçış (escape), keşif (exploration) ve kişiselleştirme (customization) gibi alt boyutları içermektedir. Ölçeğin yapısal bütünlüğü, bu motivasyon türlerinin ayrı faktörler olarak tanımlanabilmesine dayanmaktadır.

Ölçek, motivasyonun sadece niceliksel yoğunluğunu değil, aynı zamanda niteliksel türünü (içsel veya dışsal) de ayırt edebilecek maddeler içerecek şekilde tasarlanmıştır. Bu yapısal yaklaşım, araştırmacıların yalnızca “ne kadar” değil, aynı zamanda “neden” oyun oynandığını anlamalarına olanak tanır.

Geçerlik

Kaynak referansında geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Tekkurşun-Demir ve Hazar (2018) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar genellikle, ölçeğin teorik olarak ölçmesi gereken yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü belirlemek için kullanılan Faktör Analizi yöntemlerini içerir.

Geliştirme makalesinde muhtemelen Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile), Yapı Geçerliği (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) ve Ölçüt Geçerliği (ilgili motivasyon veya bağımlılık ölçekleri ile korelasyon) gibi yöntemler kullanılmıştır. Bu analizler, DOOMÖ maddelerinin dijital oyun oynama motivasyonunun temel boyutlarını temsil etme yeteneğini doğrulamıştır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi detaylı olarak verilmemiş olsa da, ölçek geliştirme süreci, ölçüm tutarlılığını sağlamak için kapsamlı güvenirlik testlerini içermiştir. Bu testler arasında en yaygın kullanılanı, ölçeğin iç tutarlılığını gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanmasıdır.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçekteki tüm maddelerin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ölçmek için Test-Tekrar Test güvenirlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır. Bu psikometrik çalışmalar, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde istikrarlı sonuçlar verdiğini kanıtlamayı amaçlamıştır.

Faktör Analizi

Dijital Oyun Oynama Motivasyonu Ölçeği’nin (DOOMÖ) geliştirilmesi sırasında, ölçülen yapının boyutlarını belirlemek ve maddeleri uygun faktörlere ayırmak amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. İlk aşamada, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin kaç temel motivasyon boyutundan oluştuğu (faktör yapısı) belirlenmiştir.

AFA sonuçlarını takiben, ölçeğin teorik olarak belirlenen faktör yapısının farklı bir örneklem grubunda da geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını istatistiksel olarak desteklemiş ve motivasyonun alt boyutlarının birbirinden bağımsız ve anlamlı olduğunu ortaya koymuştur.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Beşli veya Yedili Likert Tipi Derecelendirme (Ölçek maddeleri, katılımcıların motivasyon düzeylerini “Hiç Katılmıyorum”dan “Tamamen Katılıyorum”a doğru ifade etmelerini sağlar.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Üniversite öğrencileri ve genel dijital oyun oynayan bireyler.

Age Group: Genç yetişkinler (18+ yaş grubu).

Population Details: Ölçek geliştirme çalışması genellikle üniversitelerin Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri alanlarındaki öğrenciler veya geniş bir oyun oynayan kullanıcı grubundan toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Questionnaire). Test, kağıt-kalem veya dijital platformlar aracılığıyla bireysel olarak uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Dijital Oyunlar, Motivasyon Ölçeği, Psikometri, Gönül Tekkurşun Demir, Zeynep Hazar, Likert Ölçeği, Oyun Güdüleri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut değil (Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Gönül Tekkurşun Demir (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Gönül Tekkurşun Demir ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin alınması gerekmektedir.

Ek Bilgiler: Ölçeğin orijinal PDF ve DOCX dosyaları mevcuttur. Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: dijital-oyun-oynama-motivasyonu-olcegi-doomo-toad.pdf. Ayrıca, DOCX formatındaki dosyaya da buradan erişilebilir: dijital-oyun-oynama-motivasyonu-olcegi-doomo-toad.docx.

Kaynaklar

Tekkurşun-Demir, G. ve Hazar, Z. (2018). Dijital Oyun Oynama Ölçeği (EBÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Niğde Üniversitesi Beden Eğitimi Ve Spor Bilimleri Dergisi, 12(2).

Dijital Oyun Oynama Motivasyonu Ölçeği (DOOMÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, ölçeğin geliştirildiği akademik makalede (Tekkurşun-Demir & Hazar, 2018) detaylı olarak yer almaktadır. Araştırmacılar, ölçeği kullanmadan önce ilgili makaleye başvurmalıdır.

Eğer maddeler mevcut olsaydı, dijital oyun oynama motivasyonunun farklı alt boyutlarını temsil eden ifadelerden oluşacaktı. Bu ifadeler, katılımcının oyun oynama sıklığı veya süresi yerine, oyuna başlama ve devam etme nedenlerini (örneğin, “Yeni beceriler öğrenmek için oynarım” veya “Gerçek hayattaki sorunlardan kaçmak için oynarım”) ölçmeye odaklanmıştır.