İnternet Öz-yeterliği Ölçeği

Özet

İnternet Öz-yeterliği Ölçeği, bireylerin internet teknolojilerini çeşitli amaçlar doğrultusunda kullanma yeteneklerine dair inançlarını değerlendirmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir ölçektir. Bu psikometrik araç, bireylerin çevrimiçi ortamda bilgi arama, iletişim kurma, içerik organize etme ve yaratıcılık gibi alanlardaki öz-yeterlik düzeylerini beş alt boyut üzerinden ölçmektedir. Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 2014 yılında Akın ve arkadaşları tarafından tamamlanmıştır.

Ölçek, 7’li Likert tipi derecelendirme kullanmakta olup, 17 maddeden ve Yaratıcılık, Ayrımlaştırma, Organizasyon, İletişim ve Araştırma olmak üzere beş faktörden oluşmaktadır. Yapılan analizler, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

İnternet öz-yeterliği, öz-yeterlik, psikometrik araçlar, uyarlama, doğrulayıcı faktör analizi, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Akın, A., Kaya, M., Akın, Ü., Sahranç, Ü. ve Uğur, E.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin internet teknolojilerini etkili bir şekilde kullanma becerilerine yönelik algıladıkları öz-yeterlik düzeylerini belirlemektir. Bu ölçüm, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında, dijital okuryazarlık ve çevrimiçi öğrenme ortamlarındaki başarı inançlarını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, internet kullanımına dair güvenilir ve geçerli bir araç sunmayı hedeflemiştir. Bu, bireylerin dijital yeterliliklerini anlamada önemli bir adım teşkil etmektedir.

Yapı

İnternet Öz-yeterliği Ölçeği, bireyin interneti kullanma becerisine olan inancını, sosyal bilişsel teori çerçevesinde ele alınan bir yapı olarak ölçer. Bu yapı, sadece teknik yeterliliği değil, aynı zamanda interneti bilgi edinme, sosyal etkileşim ve problem çözme aracı olarak kullanabilme inancını da kapsar.

Ölçek, internet kullanımının çok yönlü doğasını temsil eden beş temel alt boyuta ayrılmıştır: Yaratıcılık, Ayrımlaştırma (bilgiyi süzme ve geliştirme), Organizasyon, İletişim (sosyal ağlar dahil) ve Araştırma (bilgi bulma). Bu alt boyutlar, bireylerin farklı çevrimiçi görevlerdeki yeterlik algılarını detaylıca analiz etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin beş faktörlü yapısının Türkçe form için uygun olduğunu ve teorik yapıyı temsil etme konusunda yeterli olduğunu göstermiştir.

Maddelerin faktör yükleri geniş bir aralıkta (.58 ile .95 arasında) sıralanmaktadır. Alt boyutlara ait faktör yükleri şöyledir: Yaratıcılık (.58 – .89), Ayrımlaştırma (.65 – .95), Organizasyon (.82 – .87), İletişim (.72 – .93) ve Araştırma (.77 – .76). Araştırmacılar, elde edilen bu sonuçların İnternet Öz-yeterliği Ölçeğinden elde edilen ölçümlerin geçerliğini sağladığı şeklinde yorumlamışlardır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık yöntemi olan Cronbach Alfa katsayısı ile incelenmiştir. Ayrıca, madde analizi için düzeltilmiş madde-toplam korelasyonu yöntemi kullanılmıştır. Analizlerde SPSS 13.0 ve LISREL 8.54 istatistik programlarından faydalanılmıştır.

Ölçeğin bütünü için Cronbach Alfa iç tutarlılık güvenirlik katsayısı .91 olarak bulunmuştur. Alt boyutların güvenirlik katsayıları da yüksek düzeydedir: Yaratıcılık (.91), Ayrımlaştırma (.90), Organizasyon (.89), İletişim (.82) ve Araştırma (.77). Bu yüksek katsayılar, ölçeğin tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğrulaması, orijinal ölçeğin beş alt boyuttan oluşan 17 maddelik yapısının Türkçe örneklemde de korunup korunmadığını belirlemek üzere doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, maddelerin beklenen faktörlere yüksek yüklerle dağıldığını ve yapısal geçerliğin sağlandığını göstermiştir.

Faktör yüklerinin dağılımı, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de geçerli olduğunu desteklemektedir. Alt boyutlara ait faktör yüklerinin .58 ile .95 arasında değişmesi, maddelerin ilgili oldukları faktörü güçlü bir şekilde temsil ettiğini teyit etmektedir. Ölçekte ters kodlanan madde bulunmamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: 5 alt boyut ve 17 madde

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Geçerlik ve güvenirlik çalışması Türkiye’deki bir üniversite popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin veya yükseköğrenim öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Ölçeğin psikometrik özellikleri, Türk kültürüne özgü örneklem üzerinde test edilmiştir.

Test Metodolojisi: 7’li Likert tipi derecelendirme (1= hiç emin değilim – 7= çok eminim) kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dijital yeterlilik, internet kullanımı, öz-yeterlik, psikometri, Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlantı E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ahmet Akın (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2014 yılında Akın, Kaya, Akın, Sahranç ve Uğur tarafından Türkçe’ye uyarlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Ahmet Akın ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdadır:

The original PDF can be downloaded here: internet-oz-yeterligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Akın, A., Kaya, M., Akın, Ü., Sahranç, Ü. ve Uğur, E. (2014). İnternet Öz-yeterliği Ölçeği Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 404 – 415. http://dx.doi.org/10.14686/BUEFAD.201428191

Makalenin tam metnine ayrıca bu bağlantıdan erişilebilir: buefad.bartin.edu.tr

İnternet Öz-yeterliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek 5 alt boyut ve 17 maddeden oluşmaktadır:

• Yaratıcılık (6 m): Diğer insanların bloglarını okuyarak önemli ve ilginç bilgiler bulabilirim.
• Ayrımlaştırma (4 m): İnternetteki köprüleri kullanarak kendimi geliştirebilirim.
• Organizasyon (3 m): İnterneti diğer insanların sorularını yanıtlamak için etkili biçimde kullanabilirim.
• İletişim (2 m): Facebook gibi sosyal ağ sitelerini etkili bir iletişim aracı olarak kullanabilirim.
• Araştırma (2 m): İnterneti kendim için önemli olan bilgileri bulmak için kullanabilirim.