İnternet Bağımlılığı Ölçeği

Özet

İnternet Bağımlılığı Ölçeği (İBÖ), Pınar Mıhçı ve E. Kılıç Çakmak tarafından 2017 yılında yürütülen “Öğrenci siber sağlık ölçekleri geliştirme çalışması” kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle öğrenci popülasyonunda İnternet Bağımlılığı düzeylerini ve ilişkili boyutlarını psikometrik açıdan geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme süreci, kapsamlı bir madde havuzu oluşturulmasını ve ardından istatistiksel analizlerle yapı geçerliğinin saptanmasını içermiştir.

Geliştirme çalışmasının temel hedefi, öğrencilerin dijital yaşamla kurdukları ilişkinin olumsuz yönlerini, yani aşırı ve kontrolsüz internet kullanımını değerlendirebilecek spesifik bir araç sağlamaktır. Ölçek, bu bağlamda siber sağlık alanında çalışan araştırmacılar ve ruh sağlığı profesyonelleri için önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

İnternet Bağımlılığı, Siber Sağlık, Öğrenci Sağlığı, Problem Çözme, Psikometrik Özellikler, Ölçek Geliştirme, Aşırı İnternet Kullanımı.

Yazarlar

Pınar Mıhçı, E. Kılıç Çakmak

Amaç

İnternet Bağımlılığı Ölçeği’nin temel amacı, üniversite ve/veya lise düzeyindeki öğrencilerde internet kullanımının bağımlılık düzeyine ulaşıp ulaşmadığını saptamak ve bağımlılıkla ilişkili davranışsal ve duygusal semptomları ölçmektir. Ölçek, bireyin günlük yaşam, sosyal ilişkiler ve akademik performans üzerindeki internetin olumsuz etkilerini değerlendirmeye odaklanmaktadır.

Bu ölçek, yalnızca genel bir internet kullanım yoğunluğunu değil, aynı zamanda bağımlılığın temel bileşenlerini (tolerans, yoksunluk, duygu durum değişikliği, çatışma ve nüksetme gibi) yansıtan spesifik boyutları da ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Bu sayede, öğrencilerin siber sağlık profilleri daha detaylı incelenebilmektedir.

Yapı

İnternet Bağımlılığı Ölçeği (İBÖ), genellikle “Problem Çözme” veya “Patolojik İnternet Kullanımı” olarak tanımlanan psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, interneti aşırı ve zorlayıcı bir şekilde kullanma eğilimi ile karakterize edilir; bu kullanım, kişinin sosyal, mesleki veya eğitimsel işlevselliğinde önemli sıkıntıya veya bozulmaya yol açar.

Ölçek, bireyin interneti bir kaçış mekanizması olarak kullanıp kullanmadığını, internetten uzak kaldığında yaşadığı huzursuzluk ve kaygı düzeylerini, internet kullanımını kontrol etme girişimlerindeki başarısızlıkları ve internete harcanan zamanın artışını ölçen maddeler içerecek şekilde tasarlanmıştır. Bu boyutlar, klinik bağımlılık kriterleri ile uyumlu bir teorik çerçeve üzerine kurulmuştur.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Mıhçı & Kılıç Çakmak, 2017), yapı geçerliğini sağlamak amacıyla istatistiksel analizler yürütülmüştür. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir. Bu kapsamda genellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Geliştirme makalesinde, ölçeğin maddelerinin kuramsal yapıyı destekler nitelikte faktörlere yüklendiği gösterilmiştir. Ayrıca, ayırt edici geçerlik ve yakınsak geçerlik çalışmaları da yürütülerek, İBÖ’nün diğer benzer yapılarla ilişkisi incelenmiş ve beklenen düzeyde korelasyonlar elde edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin İnternet Bağımlılığı yapısını başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

İnternet Bağımlılığı Ölçeği’nin güvenirliği, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendiren analizlerle belirlenmiştir. Ölçek geliştirme çalışmalarında, iç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle tutarlı olduğunu gösterir.

Çalışmada elde edilen Cronbach Alfa katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olduğu varsayılmaktadır, bu da İBÖ’nün güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Ayrıca, zamana bağlı kararlılığı incelemek üzere test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapılmış olması muhtemeldir, ancak detaylar için orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin yapısal boyutlarını keşfetmek için kullanılmış; bu analiz sonucunda internet bağımlılığı yapısının birden fazla alt boyuttan oluştuğu belirlenmiştir.

DFA ise, AFA sonucunda elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem grubu üzerinde doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek amacıyla uygulanmıştır. DFA sonuçları, faktör modelinin iyi uyum indekslerine sahip olduğunu göstererek ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemiştir. Bu çok boyutlu yapı, internet bağımlılığının karmaşık doğasını daha iyi anlamayı sağlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Self-Report / Kendini Bildirim Ölçeği)

Format: Genellikle 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme formatında hazırlanmıştır. (Örneğin: Hiçbir Zaman, Nadiren, Bazen, Sık Sık, Her Zaman).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Lise ve Üniversite öğrencileri)

Yaş Grubu: Ergenlik ve Genç Yetişkinlik dönemleri (Yaklaşık 15-25 yaş arası)

Popülasyon Detayları: Çalışma, öğrenci siber sağlık ölçeklerinin geliştirilmesi kapsamında yapıldığından, örneklem grubunu Türkiye’deki çeşitli eğitim kademelerinden öğrenciler oluşturmaktadır.

Test Metodolojisi: Uygulama bireysel veya grup halinde yapılabilir. Cevaplayıcılardan, internet kullanımıyla ilgili durum cümlelerine ne sıklıkta katıldıklarını belirtmeleri istenmektedir. Puanlama, genellikle belirli maddelerin ters puanlanmasıyla ve toplam puanın hesaplanmasıyla gerçekleştirilir; yüksek puan, yüksek İnternet Bağımlılığı düzeyini işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Patolojik İnternet Kullanımı, Dijital Bağımlılık, Siber Psikoloji, Psikolojik Ölçüm, Ölçek Geliştirme, İç Tutarlılık, Yapısal Eşitlik Modellemesi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Pınar Mıhçı

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil. (ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.)

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Test Yılı: 2017

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: internet-bagimliligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Mıhçı, P. ve Kılıç Çakmak, E. (2017). Öğrenci siber sağlık ölçekleri geliştirme çalışması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 457-491.

İnternet Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde sağlanmamıştır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.