İçsel Boş Zaman Motivasyon Ölçeği

Özet

İçsel Boş Zaman Motivasyon Ölçeği, bireylerin boş zaman aktivitelerine katılım nedenlerini değerlendiren psikometrik bir araçtır. Ölçek, orijinal formunun Türkçe diline bir uyarlama çalışması olup, 2020 yılında Özdemir, Ayyıldız Durhan ve Karaküçük tarafından gerçekleştirilen geçerlik ve güvenirlik çalışması ile Türk kültürüne kazandırılmıştır. Bu ölçek, kişilerin İçsel Motivasyon düzeylerini, yani faaliyetin kendisinden alınan haz, ilgi ve memnuniyet nedeniyle katılımı ölçmeyi hedefler. Elde edilen bulgular, ölçeğin boş zaman araştırmaları ve spor psikolojisi alanlarında kullanılmak üzere yapısal olarak uygun olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

İçsel motivasyon, boş zaman, motivasyon ölçeği, psikolojik ölçüm, uyarlama, rekreasyon, psikometri.

Yazarlar

Özdemir, A. S., Ayyıldız Durhan, T., Karaküçük, S.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin boş zaman etkinliklerine katılımını sağlayan içsel güdülenme kaynaklarını sistematik olarak belirlemektir. Bu araç, bireylerin bir aktiviteyi dışsal ödüller (maddi kazanç, sosyal onay) yerine, tamamen kişisel tatmin, keyif veya ilgi nedeniyle ne ölçüde gerçekleştirdiğini ölçmeye odaklanmıştır. Bu sayede, içsel motivasyonun boş zaman davranışları üzerindeki etkileri detaylıca incelenebilir.

Ölçek, özellikle spor ve rekreasyon bilimleri alanında, katılımcıların motivasyonel profillerini çıkararak program planlamasına ve müdahale stratejilerinin geliştirilmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültürü bağlamında boş zaman motivasyonunu geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçme ihtiyacına cevap vermektedir.

Yapı

İçsel Boş Zaman Motivasyon Ölçeği, genellikle Öz Belirleme Teorisi (Self-Determination Theory – SDT) çerçevesinde kavramsallaştırılan içsel güdülenme yapısını ölçmektedir. İçsel motivasyon, faaliyetin kendisinden kaynaklanan üç temel alt boyutta incelenir: Bilgiye Yönelik Motivasyon (Knowledge), Başarıya Yönelik Motivasyon (Accomplishment) ve Uyarılmaya Yönelik Motivasyon (Stimulation).

Bu ölçek, bireyin boş zaman aktiviteleri sırasında yeni şeyler öğrenme arzusunu (bilgi), yetkinlik ve ustalık duygusunu (başarı) ve heyecan verici deneyimler arayışını (uyarılma) değerlendirir. Ölçeğin çok boyutlu yapısı, motivasyonun yalnızca varlığını değil, aynı zamanda niteliğini de anlamayı mümkün kılar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında, yapısal geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Yapılan analizlerde, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını koruyup korumadığı incelenmiştir.

Yapılan çalışmada, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin orijinal üç faktörlü yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğu gösterilmiştir. Uyum iyiliği indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) tatmin edici düzeyde raporlanmıştır. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla olan ilişkileri incelenerek (örneğin, yaşam doyumu veya öz yeterlilik gibi) ölçüt bağıntılı geçerliği desteklenmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verdiğini göstermek amacıyla gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak değerlendirilmiştir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin alt boyutları ve genel ölçek için Cronbach Alfa değerlerinin genellikle .70 ile .90 aralığında olduğu, bu durumun ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve aynı yapıyı ölçen maddelerin homojen olduğunu işaret ettiği varsayılmaktadır. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarının da yapıldığı ve katsayıların kabul edilebilir düzeyde olduğu kabul edilmektedir.

Faktör Analizi

2020 tarihli uyarlama çalışmasında, İçsel Boş Zaman Motivasyon Ölçeği’nin yapı geçerliğini saptamak amacıyla faktör analizleri kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin hangi temel boyutlar altında toplandığını belirlemiştir.

Çalışma, ölçeğin temel olarak üç faktörlü yapısını desteklemiştir: Bilgiye Yönelik Motivasyon, Başarıya Yönelik Motivasyon ve Uyarılmaya Yönelik Motivasyon. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini ve faktörler arası korelasyonların anlamlı olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin teorik yapısının Türk kültüründeki boş zaman algısıyla uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Örneğin: Kesinlikle Katılmıyorum’dan Kesinlikle Katılıyorum’a).

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri ve Rekreasyon katılımcıları.

Age Group: 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklemin çoğunlukla üniversite öğrencileri veya çeşitli rekreasyonel aktivitelere katılan bireylerden oluştuğu öngörülmektedir.

Test Methodology: Bireysel olarak uygulanan öz bildirim anketi.

Anahtar Kelimeler

Öz belirleme teorisi, rekreasyon, spor psikolojisi, içsel güdülenme, geçerlik, güvenirlik, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Tebessüm Ayyıldız Durhan)

Correspondence Address: Gazi Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Ankara, Türkiye (Çalışmanın yapıldığı kurumlardan biri olduğu varsayılmaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında Türkçe literatüre kazandırılmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Tebessüm Ayyıldız Durhan ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için yazarların izni gereklidir. Ölçek genellikle akademik amaçlar için ücretsizdir, ancak kullanım koşulları yazara danışılmalıdır.

Bu çalışmanın orijinal referans linkine ve PDF dosyasına aşağıdaki bağlantılardan ulaşılabilir:

• Makale Linki: dergipark.org.tr
• Orijinal PDF indirilebilir: icsel-bos-zaman-motivasyon-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özdemir, A. S., Ayyıldız Durhan, T. ve Karaküçük, S. (2020). İçsel boş zaman motivasyon ölçeği geçerlilik ve güvenirlik çalışması. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(24), 2838-2855. DOI:10.26466-/opus.705201

İçsel Boş Zaman Motivasyon Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için orijinal makaleye (Özdemir, Ayyıldız Durhan ve Karaküçük, 2020) başvurulması gerekmektedir.