Boş Zaman Tutum Ölçeği

Özet

Boş Zaman Tutum Ölçeği (BZTÖ), bireylerin boş zaman aktivitelerine yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş ve Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, orijinal yapısında olduğu gibi, tutumu üç temel boyutta değerlendirmektedir: bilişsel, duyuşsal ve davranışsal. 36 maddeden oluşan bu uyarlama çalışması, özellikle üniversite öğrencileri popülasyonunda boş zamanın algılanan önemini, duygusal tepkilerini ve katılım eğilimlerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Ölçeğin Türkçe formunun yüksek güvenirlik ve geçerlik kanıtları sunduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Boş Zaman, Tutum, Ölçek Uyarlama, Faktör Analizi, Üniversite Öğrencileri, Bilişsel, Duyuşsal, Davranışsal, Psikometrik, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Akgül, B. M.

Amaç

Boş Zaman Tutum Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin boş zaman faaliyetlerine karşı geliştirdikleri genel tutumu, tutumun doğası gereği üç farklı boyutta (bilişsel, duyuşsal ve davranışsal) detaylı bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, farklı kültürel bağlamlarda veya farklı demografik gruplarda boş zamana yüklenen anlamı ve önemi karşılaştırmalı olarak incelemeye olanak tanır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültüründeki bireylerin boş zaman aktivitelerine yönelik algılarını ve katılım düzeylerini ölçmek için güvenilir ve geçerli bir araç sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, boş zaman ve rekreasyon alanındaki akademik çalışmalar için sağlam bir ölçüm temeli oluşturulmuştur.

Yapı

Boş Zaman Tutum Ölçeği (BZTÖ), tutumun klasik psikolojik yapısına uygun olarak üç temel faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, bireyin boş zaman hakkındaki düşünce, duygu ve davranışsal eğilimlerini temsil eder.

• Bilişsel Boyut: Bireyin boş zamanın önemi, faydaları ve değeri hakkındaki inançlarını ve düşüncelerini ölçer. (Örn: “Boş zaman aktivileri önemlidir.”)
• Duyuşsal Boyut: Bireyin boş zaman aktivitelerine yönelik hissettiği duygusal tepkileri, hoşlanma düzeyini ve memnuniyetini ölçer. (Örn: “Boş zaman aktivitelerimden hoşlanıyorum.”)
• Davranışsal Boyut: Bireyin boş zaman aktivitelerine katılma, planlama ve zaman ayırma eğilimlerini ölçer. (Örn: “Meşgulken bile boş zaman aktivilerine katılırım.”)

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe standardizasyonu çalışmasında yapı geçerliğini incelemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, orijinal ölçek yapısını destekler nitelikte olup, BZTÖ’nün 3 faktörlü yapısını (bilişsel, duyuşsal ve davranışsal) doğrulamıştır. Bu yapı, ölçeğin kavramsal olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Geçerlik çalışması 218 üniversite öğrencisi üzerinde gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda, ölçeğin toplam varyansın %54’ünü açıkladığı tespit edilmiştir. Maddelerin faktör yükleri ise .421 ile .814 arasında değişmektedir, bu da maddelerin ilgili oldukları faktörlerle güçlü bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Maddelerin değerlendirilmesinde kesme noktası katsayısı olarak 0.40 kabul edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde bir iç tutarlılık sergilediğini ortaya koymuştur. Ölçeğin toplam güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa) 0.97 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçek maddelerinin birbiriyle son derece tutarlı olduğunu ve aynı psikolojik özelliği ölçmekte başarılı olduğunu ifade etmektedir.

Alt faktörlerin iç tutarlılık katsayıları da yüksek bulunmuştur. Bilişsel alt boyutu için katsayı 0.81 iken, Duyuşsal alt boyutu için 0.92 olarak belirlenmiştir. Elde edilen bu güvenirlik değerleri, orijinal formda yer alan değerlere oldukça yakındır ve ölçeğin Türkçe formunun bilimsel araştırmalarda kullanılabilecek kadar güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Boş Zaman Tutum Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan Faktör Analizi, toplam 36 maddenin orijinal ölçekteki gibi üç ana faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu faktörler, tutumun bilişsel, duyuşsal ve davranışsal bileşenlerine karşılık gelmektedir.

Analiz sonuçları, Türkçe formdaki 36 maddenin faktör yüklerinin yüksek olduğunu ve orijinal ölçekle aynı faktör yapılarını ortaya koyduğunu teyit etmiştir. Bu durum, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve ölçülmek istenen teorik yapının Türk örnekleminde de korunduğunu göstermektedir. Faktör yüklerinin 0.421 ile 0.814 arasında değişmesi, her bir maddenin ilgili faktöre güçlü bir katkı sağladığını belirtir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu

Age Group: Genç Yetişkinlik (Özellikle üniversite öğrencileri)

Population Details: Geçerlik ve güvenirlik çalışması 218 üniversite öğrencisi üzerinde yapılmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme (1=kesinlikle katılmıyorum – 5=tamamen katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Boş Zaman Tutumu, Tutum Ölçeği, Likert Ölçeği, Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Sosyal Psikoloji, Rekreasyon.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Doktora tezi bağlamında)

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2011 yılında doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı veya ücret bilgisi bu kaynakta belirtilmemiştir; akademik kullanım için tez referans gösterilmelidir. İletişim bilgisi ([email protected]) üzerinden izin alınması önerilir.

Kaynaklar

Akgül, B. M. (2011). Farklı kültürlerdeki bireylerin boş zaman aktivitelerine yönelik tutumlarının değerlendirilmesi: Ankara-Londra örneği (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tez kaynağına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: bos-zaman-tutum-olcegi-toad.pdf

Boş Zaman Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Duyuşsal(12 m): Boş zaman aktivitelerimden hoşlanıyorum.

Bilişsel(12 m): Boş zaman aktivileri önemlidir.

Duyuşsal( 12 m): Meşgulken bile boş zaman aktivilerine katılırım.