Boş Zaman Engelleri Ölçeği

Özet

Boş Zaman Engelleri Ölçeği (BZÖE), bireylerin boş zaman etkinliklerine katılımını kısıtlayan ya da tamamen engelleyen faktörleri ölçmek amacıyla 2007 yılında Gürbüz ve Karaküçük tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle kentsel yaşam koşulları bağlamında ortaya çıkan sekiz temel engel boyutunu kapsamaktadır. 28 maddeden oluşan bu araç, Likert Ölçeği formatında derecelendirilmiştir ve geçerlik ve güvenirlik çalışmaları akademik personel üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Boş zaman, Boş Zaman Engelleri, ölçek geliştirme, psikometri, Faktör Analizi, kentsel yaşam, spor bilimleri.

Yazarlar

Gürbüz, Bülent; Karaküçük, Selami.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin boş zaman aktivitelerine katılımını zorlaştıran veya imkansız hale getiren çevresel, kişisel ve sosyal kısıtlamaları sistematik olarak belirlemek ve nicelleştirmektir. Geliştirme çalışması, özellikle Türkiye’deki kentsel bağlamda, boş zaman engellerinin boyutlarını ortaya koymayı hedeflemiştir.

Ölçek, araştırmacılara ve politika yapıcılara, boş zaman katılımını artırmak için hangi engellerin öncelikle ele alınması gerektiği konusunda somut veriler sunarak, bu alandaki müdahale stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlamaktadır.

Yapı

Boş Zaman Engelleri Ölçeği, literatürde kabul gören çok boyutlu kısıtlayıcı faktörler yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireylerin boş zaman tercihlerini gerçekleştirmelerini engelleyen içsel (kişisel), kişilerarası (sosyal) ve yapısal (çevresel/kentsel) faktörlerin bir kombinasyonudur. Ölçek, bu kısıtlamaları 8 farklı alt boyutta ele alarak kapsamlı bir değerlendirme sunar.

Ölçülen temel yapı, bireylerin algıladığı Boş Zaman Engelleri düzeyidir. Bu engeller, zaman eksikliğinden kaynaklanan kişisel kısıtlamalardan, tesislerin kalitesizliğine veya sosyal çevrenin tutuculuğuna kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Analizlerde, bir maddenin faktör yükünün kabul edilmesi için alt sınır değer 0.40 olarak belirlenmiştir. Bu kriterin uygulanması sonucunda, ölçekte yer alan maddelerin faktör yüklerinin 0.439 ile 0.878 arasında değiştiği tespit edilmiştir.

Yapılan analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen yapıya uygun şekilde gruplandığını göstermiştir. Bu güçlü faktör yükleri, maddelerin ilgili oldukları faktörleri yüksek düzeyde temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal olarak tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Boş Zaman Engelleri Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, 210 kişilik bir öğretim elemanı örneklemi üzerinde Cronbach Alpha katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Yapılan güvenirlik analizleri sonucunda, alfa katsayılarının faktörler arasında dağılım gösterdiği saptanmıştır.

En düşük iç tutarlılık katsayısı ‘Zaman’ faktörü için 0.76 olarak bulunurken, en yüksek katsayı ‘Tesis’ faktörü için 0.88 olarak hesaplanmıştır. Bu katsayılar, ölçeğin alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve farklı faktörlerin güvenilir bir şekilde ölçüldüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışması kapsamında gerçekleştirilen açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin nihai yapısını belirlemiştir. Analizler sonucunda, başlangıçta düşünülen engellerin sekiz ayrı faktör altında toplandığı görülmüştür. Bu sekiz faktör, toplam 28 maddeyi içermektedir.

Faktörlerin ortaya çıkışı, boş zaman engellerinin tek bir genel kısıtlama yerine, farklı yapısal ve kişisel boyutlardan oluştuğunu desteklemektedir. Ortaya çıkan bu faktörler, kentsel bağlamdaki engellerin çeşitliliğini yansıtmakta olup, her bir faktörün yüksek faktör yükleri ile desteklenmesi, ölçeğin yapısal netliğini güçlendirmiştir.

Araç

Test Türü: Ölçek geliştirme çalışmasıdır.

Format: Yazılı öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Öğretim elemanları örneklemi üzerinde geçerlik/güvenirlik çalışması yapılmıştır).

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Ancak öğretim elemanları popülasyonu dikkate alındığında genellikle 25 yaş üzeri yetişkinler).

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 210 öğretim elemanı üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilmiştir. Yanıt seçenekleri şunlardır: 1=hiç etkilemez, 2=etkilemez, 3=kararsızım, 4=etkiler ve 5=çok etkiler. Yüksek puanlar, ilgili boş zaman engelinin birey üzerindeki etkisinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Boş zaman, kısıtlama, Boş Zaman Engelleri, rekreasyon, psikometri, Cronbach Alpha, Tesis engelleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazar için sağlanan iletişim bilgisi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta kurum adresi bilgisi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Bülent Gürbüz ve Selami Karaküçük tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Orijinal yayın, 2007 yılında yapılmıştır.

Orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: bos-zaman-engelleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Gürbüz, B., & Karaküçük, S. (2007).Boş Zaman Engelleri Ölçeği: Ölçek geliştirme geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 12(1), 3-10.

Boş Zaman Engelleri Ölçeği Maddeleri

Ölçek 28 madde ve 8 faktörden oluşmaktadır. Faktörler ve örnek maddeler aşağıdadır:

• Tesis (5m): Kentteki bu tür tesislerin bakımsız veya kötü olması
• Ulaşım (10m): Kentteki ulaşım zamanının uzun olması
• Kentsel Koşullar (24m): Kentte kendini güvende hissetmemek
• Arkadaş Eksikliği (13m): Kentte katılacak kimsenin olmaması
• Bilgi Eksikliği (16m): Kentte bu tür etkinliklerin nasıl yapılacağını öğretecek kimsenin olmaması
• Para (20m): Kentteki ulaşım ücretlerinin yüksek olması
• Sosyal Çevre (28m): Kentteki yaşam çevresi veya sosyal çevrenin tutucu olması
• Zaman (1m): Kentteki iş/çalışma zamanımın yoğunluğu