Boş Zaman Can Sıkıntısı Ölçeği

Özet

Boş Zaman Can Sıkıntısı Ölçeği (BZCSÖ), bireylerin boş zamanlarında yaşadıkları can sıkıntısı düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış 12 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçek, orijinal yapısına uygun olarak iki alt boyuttan oluşmaktadır. Likert Ölçeği formatında derecelendirilen bu araç, özellikle genç yetişkin ve üniversite öğrencisi popülasyonlarında boş zaman aktivitesine yönelik algılanan memnuniyetsizlik ve motivasyon eksikliğini değerlendirmek için kullanılmaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, yapı geçerliği yerine kuramsal ilişkiler (yakınsak geçerlik) üzerine odaklanmış ve yüksek düzeyde güvenirlik katsayıları sergilemiştir.

Anahtar Kelimeler

Boş Zaman Can Sıkıntısı, BZCSÖ, Psikometrik Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Boş Zaman Motivasyonu, Öz Saygı

Yazarlar

Yağmur Soylu, Deniz M. Siyez

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin boş zamanlarını değerlendirme biçimlerinden kaynaklanan can sıkıntısı düzeylerini saptamaktır. Bu can sıkıntısı, genellikle kişinin serbest zaman aktivitelerinde anlam bulamaması, tatmin olmaması veya bu zaman dilimlerini yapılandırmakta zorlanmasıyla ilişkilidir.

BZCSÖ, özellikle eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmacılar için, Boş Zaman Can Sıkıntısı yapısının diğer psikolojik değişkenlerle (motivasyon, benlik saygısı, yaşam doyumu gibi) olan ilişkilerini incelemede standart bir ölçüm aracı sunar.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, bireyin boş zamanlarını değerlendirme biçimindeki hoşnutsuzluğu ve bu zaman dilimlerinde anlamlı bir aktiviteye katılamamaktan duyduğu rahatsızlığı ölçen psikolojik bir yapıyı temsil eder. Bu durum, bireyin duygusal, bilişsel ve davranışsal olarak boş zamanlarından fayda sağlayamamasıyla karakterizedir.

Boş Zaman Can Sıkıntısı, literatürde genellikle düşük içsel motivasyon, düşük benlik saygısı ve genel yaşam doyumunun önemli bir yordayıcısı olarak kabul edilmektedir. Ölçek, bu yapıyı 12 madde ve iki alt boyut aracılığıyla kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Geçerlik

Boş Zaman Can Sıkıntısı Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Soylu ve Siyez, 2014), yapı geçerliği kapsamında Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmamıştır. Bu durum yerine, ölçeğin yapısal geçerliği, kuramsal olarak ilişkili diğer yapılarla olan ilişkisi (yakınsak geçerlik) incelenerek desteklenmiştir.

Yapılan analizler sonucunda, BZCSÖ puanlarının; içsel motivasyon, benlik saygısı, boş zaman motivasyonu ve boş zaman doyum ölçeği puanları ile negatif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu olduğunu ve ölçmek istediği yapıyı geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, üç farklı çalışma grubu üzerinde hesaplanmıştır. Bu çalışmaların sonuçlarına göre, ölçeğin Cronbach Alfa değerleri sırasıyla 0.85, 0.88 ve 0.86 olarak bulunmuştur.

Bu katsayılar, psikometrik standartlara göre yüksek kabul edilmekte olup, Boş Zaman Can Sıkıntısı Ölçeği’nin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla geleneksel faktör analizi yöntemleri (AFA veya DFA) uygulanmamıştır. Ancak ölçek, orijinal yapısı gereği iki alt boyuttan oluşmaktadır.

Araştırmacılar, yapısal geçerliği doğrudan faktör analizi yerine, kuramsal olarak ilişkili değişkenlerle korelasyon analizleri yaparak (yakınsak geçerlik) desteklemeyi tercih etmişlerdir. Bu yaklaşım, ölçeğin teorik modelinin dışsal kriterlerle uyumunu göstermeyi amaçlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Ölçek Çeşidi: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendi kendine raporlama (Self-report), 12 madde, iki alt boyut.

Maddelerin Derecelendirilmesi: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır (1=Tamamen katılmıyorum, 5=Tamamen katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dili (genellikle İngilizce veya ilgili dillerde mevcuttur).

Popülasyon Grubu: Genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Genellikle üniversite öğrencisi örneklemleri hedeflenmiştir).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören, serbest zaman aktivitelerine sahip olan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik uyarlama ve yakınsak geçerlik analizi metodolojisi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Boş Zaman Can Sıkıntısı, Boş Zaman, Benlik Saygısı, İçsel Motivasyon, Psikolojik Ölçme, Uyarlama Çalışması

Yazarlar Bilgileri

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi Yok

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: Yağmur Soylu)

Yazışma Adresi: Bilgi Yok (Ege Eğitim Dergisi yayınına bakılabilir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik araştırmalarda kullanım için yazarın iznine tabi olabilir. Ticari kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Testin Yılı (Uyarlama): 2014

Orijinal Ölçek Yazarları: Orijinal ölçek bilgisi uyarlama referansında belirtilmemiştir.

Referanslar

Soylu, Y. ve Siyez, D. M. (2014). Boş Zaman Can Sıkıntısı Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. Ege Eğitim Dergisi, 15 (1), 80-95.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: bos-zaman-can-sikintisi-olcegi-toad.pdf

Boş Zaman Can Sıkıntısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddeler için Soylu ve Siyez (2014) referansına başvurulmalıdır.

Derecelendirme Şekli: 5’li Likert Ölçeği (5=Tamamen katılıyorum – 1=Tamamen katılmıyorum).

Ölçek, toplam 12 maddeden ve iki alt boyuttan oluşmaktadır.