Boş Zaman Yönetimi Ölçeği

Özet

Boş Zaman Yönetimi Ölçeği (BZYÖ), bireylerin boş zamanlarını nasıl planladıklarını, bu zamana yönelik tutumlarını ve etkinliklerini nasıl değerlendirdiklerini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, 2015 yılında Türkiye popülasyonu üzerinde gerçekleştirilen geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda, toplam 15 madde ve dört farklı alt boyuttan oluşan yapısal bir form kazanmıştır. Bu dört boyut; Amaç Belirleme ve Yöntem, Boş Zaman Tutumu, Değerlendirme ve Programlama olarak tanımlanmıştır. Ölçek, özellikle üniversite öğrencileri gibi yoğun akademik baskı altındaki bireylerin boş zaman yönetim becerilerini ölçme konusunda yüksek iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği sergilemiştir.

Anahtar Kelimeler

Boş Zaman Yönetimi, Boş Zaman, Psikometri, Ölçek Uyarlaması, Yapı Geçerliği, Güvenirlik, Zaman Yönetimi.

Yazarlar

Beyza Merve Akgül, Serdar Karaküçük.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin boş zamanlarını etkin bir şekilde yönetme yeteneklerini ve bu sürece yönelik geliştirdikleri tutumları psikometrik olarak değerlendirmektir. Özgün bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması ve Türk kültürüne uygun geçerlik-güvenirlik analizlerinin yapılması hedeflenmiştir.

Ölçek, boş zaman yönetiminin planlama, uygulama ve değerlendirme gibi kritik aşamalarını kapsayan dört farklı boyutta detaylı bilgi sunarak, akademik ve rekreasyonel çalışmalar için sağlam bir veri toplama aracı sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, bireylerin boş zamanlarını yapılandırma, yönlendirme ve bu zaman diliminden maksimum fayda sağlama eğilimlerini ölçen çok boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Boş zaman yönetimi, sadece zamanı doldurmak değil, aynı zamanda kişisel gelişim ve refah için amaçlı aktiviteler belirlemeyi içerir.

BZYÖ, bireylerin boş zaman faaliyetlerini organize etme, bu faaliyetlere karşı olumlu bir tutum sergileme ve sonuçları analiz etme yeteneklerini kapsayan dört ana faktör etrafında toplanmıştır. Bu faktörler, bireyin boş zamanı ne kadar bilinçli ve amaç odaklı kullandığını ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Boş Zaman Yönetimi Ölçeği’nin (BZYÖ) yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak incelenmiştir. Yapılan analiz sonucunda, 15 maddeden ve 4 alt boyuttan oluşan bir ölçme aracı elde edilmiştir. Bu faktör yapısı, toplam varyansın güçlü bir yüzdesini, yani %61‘ini açıklamaktadır.

Elde edilen bu yüksek varyans açıklama oranı, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı boş zaman yönetimi yapısını kabul edilebilir düzeyde temsil ettiğini göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, hem iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) hem de test-tekrar test tekniği kullanılarak belirlenmiştir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı .83 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Alt boyutların iç tutarlılık (Cronbach Alpha) katsayıları şöyledir:

• Amaç Belirleme ve Yöntem: .81
• Boş Zaman Tutumu: .79
• Değerlendirme: .71
• Programlama: .73

Bu sonuçlar, tüm alt faktörlerin ve genel ölçeğin kabul edilebilir düzeyde veya iyi derecede iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçeğin test-tekrar test güvenirliğini sınamak amacıyla Türkçe ve İngilizce formlar, 107 üniversite öğrencisine dört hafta arayla uygulanmıştır. İki uygulama arasındaki korelasyon katsayısı .86 olarak hesaplanmıştır, bu da ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Boş Zaman Yönetimi Ölçeği’nin psikometrik yapısını belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yürütülmüştür. Bu analiz, ölçeğin dört alt boyuttan oluştuğunu doğrulamıştır. Bu dört faktör, boş zaman yönetiminin farklı yönlerini temsil etmektedir.

Faktör yapısı ve madde dağılımları aşağıdaki gibidir:

• Amaç Belirleme ve Yöntem: Bu faktör 6 maddeden oluşmakta olup, bireyin boş zaman aktiviteleri için hedefler belirleme ve bu hedeflere ulaşma yöntemlerini kullanma becerisini ölçer.
• Boş Zaman Tutumu: Bu faktör 3 maddeden oluşmakta olup, bireyin boş zamana verdiği değeri ve boş zaman etkinliklerine karşı geliştirdiği duygusal ve bilişsel pozitifliği yansıtır.
• Değerlendirme: Bu faktör 3 maddeden oluşmakta olup, bireyin boş zamanını planlaması ve bu zamanı aktiviteler için koruma eğilimini değerlendirir.
• Programlama: Bu faktör 3 maddeden oluşmakta olup, boş zamanı organize etme ve ne yapılacağını bilme düzeyini ölçer.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçek (Örneğin: Hiçbir Zaman – Her Zaman)

Dil Mevcut: Türkçe (Uyarlama çalışması Türkçe ve İngilizce formlar üzerinde yapılmıştır.)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Üniversite Çağı)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması Gazi Üniversitesi’nin çeşitli bölümlerinde öğrenim gören 107 üniversite öğrencisi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik özellikler Cronbach Alpha ve Test-Tekrar Test korelasyonları ile incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Boş Zaman, Üniversite Öğrencisi, Faktör Yapısı, Psikometrik Ölçek, Uyarlama, AFA.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Beyza Merve Akgül

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2015 yılında Akgül ve Karaküçük tarafından bilimsel literatüre kazandırılmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Beyza Merve Akgül ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detayları Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi’nde yayınlanmıştır. İlgili makaleye erişim linki kaynaklarda mevcuttur.

Ölçeğin orijinal PDF formu aşağıdaki adresten indirilebilir: bos-zaman-yonetimi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Akgül, B. M. ve Karaküçük, S. (2015). Boş zaman yönetimi ölçeği: geçerlik-güvenirlik çalışması. Uluslar arası İnsan Bilimleri Dergisi, 12(2), 1867-1880.
• Makale Linki: j-humansciences.com

Boş Zaman Yönetimi Ölçeği Maddeleri

Boş Zaman Yönetimi Ölçeği, toplam 15 madde ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Alt boyutlar ve örnek maddeler aşağıda sunulmuştur:

• Amaç Belirleme ve Yöntem (6 madde): Boş zamanımda yapabileceklerimin listesini yaparım.
• Boş Zaman Tutumu (3 madde): Boş zamanlar mutluluk vericidir.
• Değerlendirme (3 madde): Zamanımın bir bölümünü boş zaman aktiviteleri için korurum.
• Programlama (3 madde): Boş zamanımda ne yapacağımı bilmiyorum.