Hemşirelerin Araştırma Sonuçlarını Kullanımında Engeller Ölçeği

Özet

Hemşirelerin Araştırma Sonuçlarını Kullanımında Engeller Ölçeği (HAKUEÖ), hemşirelik pratiğinde araştırma sonuçlarının uygulamaya aktarılmasını engelleyen faktörleri belirlemek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, hemşirelerin kanıta dayalı uygulamaları benimsemelerinin önündeki kişisel, kurumsal ve araştırmaya yönelik engelleri sistematik olarak ölçmeyi hedefler. Türk kültürüne adaptasyonu Yava ve arkadaşları (2007) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, profesyonel hemşirelik ortamlarında bilgi kullanımı ve kalite geliştirme süreçlerinin önündeki zorlukları tespit etmek için kritik bir araç olarak kabul edilmektedir.

Ölçek, toplamda 30 maddeden ve dört ana alt boyuttan oluşmaktadır: Hemşire, Uygulama, Araştırma ve Sunum. Maddeler, 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır, bu da yanıtlayıcının engellere ne ölçüde katıldığına dair ayrıntılı bir görüş sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hemşire, Araştırma Kullanımı, Kanıta Dayalı Uygulama, Engeller Ölçeği, Hemşirelik, Cronbach Alfa, Psikometri, Uyarlama.

Yazarlar

Ayla Yava, Nuran Tosun, Hilal Çiçek, Tuba Yavan, Gülşen Terakye, Sevim Hatipoğlu.

Amaç

Hemşirelerin Araştırma Sonuçlarını Kullanımında Engeller Ölçeği’nin temel amacı, klinik ortamda çalışan hemşirelerin bilimsel araştırma bulgularını günlük hasta bakım uygulamalarına entegre etme sürecinde karşılaştıkları çeşitli engelleri tanımlamak ve ölçmektir. Bu ölçek, özellikle Türkiye’deki sağlık kurumlarında kanıta dayalı hemşirelik uygulamasının önündeki sistemsel ve bireysel kısıtlamaları belirlemeye yardımcı olmak üzere uyarlanmıştır.

Elde edilen veriler, hemşirelik yöneticilerine, eğitimcilere ve araştırmacılara, hemşirelerin bilgi transferi becerilerini artırmak ve kurumsal destek mekanizmalarını geliştirmek için hedeflenmiş müdahaleler tasarlama konusunda somut bilgiler sunar. Ölçek, engellerin kaynağına göre (örneğin, zaman eksikliği, bilgiye erişim zorluğu, araştırma sonuçlarının anlaşılmazlığı) detaylı bir profil çıkarılmasını sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, hemşirelik pratiğinde araştırma kullanımını engelleyen dört temel faktörü ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu faktörler, engellerin doğasına göre sınıflandırılmıştır. Ölçek, bireysel engellerden çevresel ve metodolojik engellere kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

Ölçeğin yapısal modeli 30 maddeden oluşur ve bu maddeler dört ana alt boyuta ayrılmıştır. İki madde hiçbir alt boyuta dahil edilmemiştir, bu da ölçeğin orijinal yapısındaki karmaşıklığı yansıtmaktadır:

• Hemşire (8 madde): Hemşirelerin bilgi ve beceri eksiklikleri, inançları ve tutumları gibi kişisel engelleri ölçer.
• Uygulama (8 madde): Çalışma ortamındaki engelleri, örneğin zaman yetersizliğini, kaynak eksikliğini veya kurumsal desteğin zayıflığını ölçer.
• Araştırma (6 madde): Araştırma bulgularının kendisiyle ilgili engelleri, örneğin araştırma metodolojisinin karmaşıklığını veya sonuçların klinik uygulama için uygunsuzluğunu ölçer.
• Sunum (6 madde): Araştırma sonuçlarının yayılması ve erişilebilirliği ile ilgili engelleri, örneğin yayınların erişim zorluğunu veya dil bariyerlerini ölçer.

Geçerlik

Yava ve arkadaşları (2007) tarafından yapılan Türkçeye uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği, genellikle faktör analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Ancak, kaynak içerikte geçerlik ile ilgili detaylı istatistiksel sonuçlar (KMO değerleri, faktör yükleri veya doğrulayıcı faktör analizi çıktıları) açıkça belirtilmemiştir.

Uyarlama çalışmalarında geçerliğin sağlanması, orijinal ölçeğin kültürel olarak uygunluğunu ve ölçmek istediği yapıyı Türk popülasyonunda da doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermesi açısından kritiktir. Çalışmanın temel amacı, ölçeğin Türk hemşirelik pratiği bağlamında anlamlı ve uygulanabilir olduğunu doğrulamaktır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, her bir faktör/maddenin Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Dört alt grubun iç tutarlılık katsayıları şu şekildedir:

• Hemşire Alt Boyutu: 0.80
• Uygulama Alt Boyutu: 0.80
• Araştırma Alt Boyutu: 0.72
• Sunum Alt Boyutu: 0.65

Genel olarak, 0.70 ve üzeri güvenirlik katsayıları iyi kabul edilirken, 0.65 değeri (Sunum alt boyutu için) alt sınırda kabul edilebilir düzeydedir. Bu sonuçlar, ölçeğin büyük bir kısmının tutarlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Hemşirelerin Araştırma Sonuçlarını Kullanımında Engeller Ölçeği, 4 alt boyutlu bir yapıyı korumaktadır. Bu yapı, hemşirelerin (8 madde), uygulamanın (8 madde), araştırmanın (6 madde) ve sunumun (6 madde) yarattığı engelleri ayrı ayrı ele alır.

Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de sürdürülüp sürdürülmediği araştırılmıştır. 30 maddelik toplam ölçekte, belirtilen dört faktöre ek olarak 2 madde, hiçbir alt boyuta dahil edilmemiştir. Bu durum, faktör analizinin, kültürel farklılıklar veya örneklem özelliklerinden kaynaklanan küçük varyasyonlar gösterdiğini işaret edebilir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Kullanılabilir Diller: Türkçe (Orijinal ölçek İngilizce olarak geliştirilmiştir.)

Popülasyon Grubu: Hemşireler

Yaş Grubu: Yetişkin (Klinik ortamda çalışan profesyonel hemşireler)

Popülasyon Detayları: Sağlık kurumlarında aktif olarak görev yapan hemşireler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (0= hiçbir fikrim yok katılmıyorum – 4= tamamen katılıyorum). Yüksek puanlar, ilgili engellere daha fazla katılımı ve dolayısıyla daha büyük engelleri işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Kanıta Dayalı Hemşirelik, Bilgi Kullanımı, Güvenirlik, Geçerlik, Ölçek Geliştirme, Klinik Araştırma, Adaptasyon.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ayla YAVA

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon çalışması 2007 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretler konusunda detaylı bilgi için sorumlu yazar Ayla Yava ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Araştırma makalesine ULAKBİM üzerinden erişim sağlanabilmektedir.

Orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
hemsirelerin-arastirma-sonuclarini-kullaniminda-engeller-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yava, A., Tosun, N., Çiçek, H., Yavan, T., Terakye, G. ve Hatipoğlu, S. (2007). Hemşirelerin Araştırma Sonuçlarını Kullanımında Engeller Ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği. Gülhane Tıp Dergisi, 49, 72-80.

Makalenin internet bağlantısı: uvt.ulakbim.gov.tr

Hemşirelerin Araştırma Sonuçlarını Kullanımında Engeller Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

4 alt boyut ve 30 madde (2 madde hiçbir alt boyuta dahil değil)
Hemşire(8m)
Uygulama(8m)
Araştırma(6m)
Sunum(6m)