Hematoloji Hastalarında Oral Mukozit Risk Değerlendirme Ölçeği

Öz

Hematoloji Hastalarında Oral Mukozit Risk Değerlendirme Ölçeği, hematoloji hastalarında yaygın ve ciddi bir komplikasyon olan Oral Mukozit (OM) gelişme riskini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir ölçektir. Ölçek, 2021 yılında Fidan ve Arslan tarafından geliştirilmiş ve geçerlik/güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Çalışma sonuçları, ölçeğin yüksek ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu ve hastaların OM riskini belirlemede güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Ölçek, klinik parametrelere dayalı 11 risk faktörünü kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Oral Mukozit, Hematoloji, Risk Değerlendirme, Ölçek Geliştirme, Onkoloji Hemşireliği, Duyarlılık, Özgüllük.

Yazarlar

Özlem Fidan, S. Arslan

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, kemoterapi veya diğer yüksek doz tedavi rejimleri nedeniyle yüksek risk altında bulunan hematoloji hastalarında Oral Mukozit (OM) gelişme olasılığını önceden belirlemektir. Bu erken risk değerlendirmesi, sağlık profesyonellerinin koruyucu ve tedavi edici stratejileri zamanında uygulamasını sağlamak için kritik öneme sahiptir.

Risk puanlaması aracılığıyla hastanın risk düzeyini saptayarak, bireyselleştirilmiş bakım planlarının oluşturulmasına ve komplikasyonların şiddetini azaltmaya yardımcı olmayı hedefler. Ölçek, klinik karar alma süreçlerine destek sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Hematoloji Hastalarında Oral Mukozit Risk Değerlendirme Ölçeği, Oral Mukozit gelişimini etkileyen 11 farklı risk faktöründen oluşan bir yapıyı ölçmektedir. Bu faktörler, hastanın genel sağlık durumu, aldığı tedavi rejimi ve oral hijyen durumunu kapsayan klinik parametrelerdir.

Ölçek, hastanın bu faktörlere sahip olup olmamasına dayalı ikili (var/yok) bir derecelendirme kullanır. Elde edilen kümülatif puan, hastanın toplam risk düzeyini yansıtır. Yüksek puan, yüksek OM geliştirme riskini işaret eder.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, risk puanlarının oluşumunun ayırt etme yeteneğinin oldukça yüksek olduğunu göstermiştir. Elde edilen istatistiksel veriler (Standart Hata: 0,046 ve %95 Güven Aralığı (GA): 0,821–1) ölçeğin klinik açıdan önemli bir ayrım gücüne sahip olduğunu doğrulamaktadır.

İdeal kesim noktasının (cut-off) belirlenmesi amacıyla yapılan analizlerde, 12 puanın kesim noktası olarak kabul edildiği durumda duyarlılık değeri 0,941 ve seçicilik (özgüllük) değeri 0,724 olarak saptanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin hematoloji hastalarında OM gelişme riskini doğru bir şekilde değerlendiren geçerli bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, geçerlik bulgularını destekler niteliktedir. Risk puanlarının yüksek düzeyde ayırt etme yeteneği (Std hata: 0,046 ve %95 GA: 0,821–1), ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Bu tutarlılık, özellikle 12 puanlık kesim noktası üzerinden değerlendirildiğinde elde edilen yüksek duyarlılık (0,941) ve özgüllük (0,724) değerleri ile pekiştirilmiştir.

Araştırmacılar, geliştirilen bu ölçeğin, hematoloji hastalarında Oral Mukozit riskini belirlemek için klinik uygulamada kullanılabilecek güvenilir bir araç olduğunu tespit etmiştir.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde açık bir Keşfedici veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (EFA/CFA) sonucu belirtilmemiştir; ancak ölçek, Oral Mukozit gelişimine katkıda bulunan 11 ayrı risk faktöründen oluşmaktadır. Bu faktörler, kapsam geçerliğini desteklemek amacıyla klinik literatür ve uzmanlık bilgisi temel alınarak belirlenmiştir.

Ölçeğin yapısı, bireysel risk faktörlerinin varlığına dayalı basit ve pratik bir toplam risk skorlama sistemi üzerine kurulmuştur.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme (Risk Değerlendirme Ölçeği)

Format: Ölçek 11 maddeden (risk faktöründen) oluşmaktadır. Derecelendirme ikilidir (var/yok).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hematoloji Hastaları

Yaş Grubu: Klinik popülasyon (Yetişkin hastalar)

Popülasyon Detayları: Hematolojik maligniteler nedeniyle yüksek riskli kemoterapi veya diğer tedavileri alan hastalar.

Test Metodolojisi: Risk puanlarının toplanması. 12 puan ve üzeri yüksek riskli hastaları ayırt etmek için kullanılan ideal kesim noktasıdır.

Anahtar Kelimeler

Mukozit, Kanser Tedavisi, Risk Skoru, Kemoterapi, Duyarlılık ve Özgüllük, Klinik Değerlendirme, Hemşirelik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynakta Yoktur

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Özlem Fidan)

Yazışma Adresi: Veri Kaynakta Yoktur

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Fidan ve Arslan tarafından 2021 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin orijinal bilimsel yayını Seminars in Oncology Nursing dergisinde yer almaktadır. Akademik kullanım ve izinler için sorumlu yazar Özlem Fidan ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: hematoloji-hastalarinda-oral-mukozit-risk-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Fidan, Ö., & Arslan, S. (2021). Development and Validation of the Oral Mucositis Risk Assessment Scale in Hematology Patients. In Seminars in Oncology Nursing (p. 151159). WB Saunders. DOI: 10.1016/j.soncn.2021.151159

• Makale ScienceDirect üzerinden erişilebilir: sciencedirect.com

[quads id=5]

Hematoloji Hastalarında Oral Mukozit Risk Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

ÖNEMLİ: Ölçek, Oral Mukozit gelişimini öngören 11 risk faktöründen oluşmaktadır. Orijinal kaynak materyal, bu 11 risk faktörünün listesini sağlamamıştır. Detaylı maddeler için orijinal bilimsel yayına başvurulması gerekmektedir.

Derecelendirme: var-yok