Hayvana Yönelik Kötü Davranış Envanteri

Özet

Hayvana Yönelik Kötü Davranış Envanteri (HAYKÖDE), bireylerin hayvanlara karşı sergilediği olumsuz ve zararlı davranışları ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu envanterin Türkçe uyarlaması, özellikle ilkokul öğrencilerinin hayvanlara yönelik kötü davranış eğilimlerini tespit etmek ve bu eğilimlerin saldırganlık ve empati düzeyleri gibi diğer psikososyal değişkenlerle olan ilişkisini incelemek üzere geliştirilmiştir. Ölçek, Akdemir (2016) tarafından yürütülen yüksek lisans tez çalışması kapsamında Türk kültürüne adapte edilmiştir. Çalışma, çocukluk çağındaki hayvanlara yönelik kötü muamele eğilimlerinin erken teşhisi ve önlenmesi açısından önemli bir araç sağlamaktadır.

Ölçek, adaptasyon sürecinde psikometrik özellikler açısından incelenmiş; geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ilkokul 4. sınıf öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler, envanterin yüksek düzeyde iç tutarlılığa ve kabul edilebilir düzeyde test-tekrar test kararlılığına sahip olduğunu göstermiştir. Bu çalışma, hayvanlara yönelik kötü davranışların psikolojik ve gelişimsel bağlamda anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Hayvana yönelik kötü davranış, hayvan istismarı, ilkokul öğrencileri, saldırganlık, empati, psikometrik ölçek, uyarlama.

Yazarlar

Seda Akdemir

Amaç

Hayvana Yönelik Kötü Davranış Envanteri’nin temel amacı, ilkokul çağındaki çocukların hayvanlara karşı sergilediği olumsuz davranışların sıklığını ve şiddetini sistematik bir şekilde ölçmektir. Envanter, bu davranışların altında yatan eğilimleri belirleyerek, ilgili davranışsal sorunların erken dönemde tanımlanmasına olanak tanır.

Akdemir (2016) tarafından yapılan uyarlama çalışmasının özel amaçları arasında, bu kötü davranış eğilimlerinin öğrencilerin genel saldırganlık düzeyleri ve empati yetenekleri ile arasındaki ilişkiyi ampirik olarak incelemek yer almaktadır. Bu sayede, hayvanlara yönelik kötü davranışların gelişimsel psikoloji ve suç araştırmaları bağlamında incelenmesine zemin hazırlanmıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojide genellikle “hayvanlara yönelik zalimlik” veya “hayvan istismarı” olarak tanımlanan davranışsal yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, hayvanlara kasten zarar verme, ihmal etme, acı verme veya kötü muamelede bulunma eğilimlerini içermektedir. Bu tür davranışlar, genellikle bireyin düşük empati, yüksek saldırganlık veya antisosyal eğilimler göstermesiyle ilişkilendirilmektedir.

HAYKÖDE, bu karmaşık yapıyı operasyonel hale getirerek, çocukların hayvanlara yönelik olumsuz tutumlarını ve eylemlerini nicel verilerle ifade etme imkanı sunar. Ölçeğin uyarlama çalışması, bu davranışların erken yaşlarda ortaya çıkışının, ilerideki şiddet eğilimleri için potansiyel bir gösterge olabileceği varsayımına dayanmaktadır.

Geçerlik

Hayvana Yönelik Kötü Davranış Envanteri’nin geçerlik çalışmaları, Bursa ilinde öğrenim gören 237 ilkokul 4. sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır.

Güvenirlik tabanlı geçerlik göstergelerinden olan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha), bu örneklem grubu için .70 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını incelemek üzere 89 öğrenciye 15 gün arayla uygulanan test-tekrar test yöntemi sonucunda kararlılık düzeyi .69 olarak bulunmuştur. Bu değerler, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde güvenilir ve kararlı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun özgün bir güvenirlik çalışması yapılmamış olsa da, Akdemir (2016) çalışmaya katılan öğrencilerin verdiği cevaplar üzerinden güvenirlik hesaplamalarını gerçekleştirmiştir. İlk hesaplamalarda, ölçeğin genel Cronbach Alfa Katsayısı oldukça yüksek bir değer olan .94 olarak tespit edilmiştir.

Ancak, katılımcıların %56’sının “0” puan alması nedeniyle verilerde simetrik olmayan bir dağılım gözlenmiştir. Bu durumun güvenirlik katsayısını yapay olarak yükseltme ihtimaline karşı, bu sıfır puanlar çıkarılarak yeniden hesaplama yapılmıştır. Bu düzeltme sonucunda Cronbach Alfa Katsayısı .91 olarak bulunmuştur. Her iki değer de envanterin yüksek düzeyde iç tutarlılık sergilediğini ve ölçümde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Hayvana Yönelik Kötü Davranış Envanteri’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak ölçtüğü yapının ampirik verilerle ne ölçüde desteklendiğini ortaya koymuştur. Faktör analizi sonucunda, iki maddenin faktör yükünün belirlenen eşik değer olan .245’in altında kaldığı tespit edilmiştir.

Düşük faktör yükü, ilgili maddelerin ölçeğin ölçmeyi amaçladığı temel psikolojik yapıyı yeterince temsil etmediği anlamına gelmektedir. Bu nedenle, psikometrik kalitenin artırılması amacıyla söz konusu iki madde envanterden çıkarılarak ölçeğin nihai formu oluşturulmuştur.

Araç

Test Type:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak davranış sıklığını ölçen Likert tipi veya benzeri bir format olduğu varsayılmaktadır.

Language Available:

Türkçe (Uyarlama)

Population Group:

Çocuklar / İlkokul Öğrencileri

Age Group:

Yaklaşık 9-10 yaş (İlkokul 4. sınıf)

Population Details:

Bursa ilinde öğrenim gören, toplam 237 ilkokul 4. sınıf öğrencisi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology:

Öz bildirim ölçeği. Geçerlik için faktör analizi; güvenirlik için Cronbach Alfa Katsayısı ve test-tekrar test yöntemleri kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Hayvanlara yönelik davranış, psikometri, Cronbach Alfa, test-tekrar test, iç tutarlılık, faktör yükü, çocuk psikolojisi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses:

Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address:

Seda Akdemir (İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi Kapsamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

Uyarlama çalışması 2016 yılında tamamlanmıştır.

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin orijinal geliştiricisi ve telif hakları hakkında bilgi mevcut değildir. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar olan Seda Akdemir ile iletişime geçilmesi önerilir.

The original PDF can be downloaded here: hayvana-yonelik-kotu-davranis-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Akdemir, S. (2016). İlkokul öğrencilerinde hayvana yönelik kötü davranış ile saldırganlık ve empati düzeyleri arasındaki ilişki (Yüksek Lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.

Hayvana Yönelik Kötü Davranış Envanteri Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır.