Kanser Davranış Envanteri-Kısa Form

Özet

Kanser Davranış Envanteri-Kısa Form (KDE-KF), kanser hastalarının hastalıkla başa çıkma süreçlerinde sergiledikleri spesifik davranışları ve becerileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu form, orijinal ölçeğin kısaltılmış ve daha pratik bir versiyonu olup, Türk kültürüne uyarlama çalışması Iyigun ve arkadaşları tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, kanserle mücadele eden bireylerin adaptif davranışlarını değerlendirerek klinik ve araştırma ortamlarında hızlı ve güvenilir veri sağlamayı amaçlamaktadır. Türk popülasyonunda yapılan uyarlama çalışmaları, aracın güçlü psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kanser Davranış Envanteri, Kanser, Başa Çıkma, Adaptasyon, Psikometri, Ölçek Uyarlaması, Onkoloji, Davranış Envanteri

Yazarlar

E. Iyigun, S. Tastan, E. Gezginci, S. Korkmaz, S. Demiral, M. Beyzadeoglu

The original PDF can be downloaded here: the-cancer-behavior-inventory-brief-toad.pdf

Amaç

Kanser Davranış Envanteri-Kısa Formu’nun temel amacı, kanser teşhisi konmuş bireylerin hastalıkları ve tedavileri sırasında kullandıkları spesifik başa çıkma davranışlarının yeterliliğini değerlendirmektir. Bu ölçek, hastaların hastalıkla ilgili stresle nasıl başa çıktığını, pozitif tutumlarını nasıl koruduğunu ve tıbbi bakıma ne ölçüde katıldığını belirleyerek, bireyselleştirilmiş destek ve müdahale planlarının oluşturulmasına rehberlik eder.

Ölçeğin kısa formu, uzun versiyonuna göre uygulama kolaylığı sağlayarak klinik yoğunluktaki ortamlarda veya büyük ölçekli araştırmalarda zaman verimliliği sunar. Uyarlama çalışması, bu aracın Türk kültüründeki kanser hastalarının özgün başa çıkma dinamiklerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilmesini sağlamıştır.

Yapı

Kanser Davranış Envanteri-Kısa Formu (KDE-KF), kanser hastalarının başa çıkma repertuarını temsil eden dört temel faktör etrafında yapılandırılmıştır. Bu faktörler, hastaların hastalık süreci boyunca gösterdikleri aktif ve adaptif davranışları kapsar. Ölçek, bireyin kanserle ilişkili zorluklarla başa çıkma yeteneğine olan inancını, yani kansere özgü yeterlilik algısını (self-efficacy) ölçmektedir.

Ölçekteki maddeler, bireylerin kendi başlarına yapabilecekleri eylemlere odaklanarak, pasif kabullenmeden ziyade aktif katılımı ve kontrolü vurgular. Dört faktörlü yapı, kanser hastalarının yaşam kalitesini ve psikososyal uyumunu destekleyen kritik davranış alanlarını temsil etmektedir.

Geçerlik

KDE-KF’nin Türkçe versiyonunun yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla uygulanan Faktör analizi sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Doğrulayıcı faktör analizi, maddelerin beklenen dört faktör altında toplandığını doğrulamıştır.

Faktör yapısı, toplam varyansın önemli bir kısmını (%74.7) açıklamaktadır, bu da ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı yüksek düzeyde temsil ettiğini gösterir. Özellikle birinci faktörün (Bağımsızlığı ve Pozitif Tutumu Korumak) tek başına varyansın %50.2’sini açıklaması, bu boyutun kanser hastaları için kritik bir başa çıkma stratejisi olduğunu işaret etmektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık yöntemleriyle incelenmiştir. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri 0.87 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik açıdan kabul edilebilir ve ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösteren yüksek bir katsayıdır.

Ölçeğin zamana karşı kararlılığını ölçen test-tekrar test güvenilirliği analizi, iki uygulama arasındaki yüksek bir korelasyon katsayısı (r = 0.961) ile sonuçlanmıştır. Bu bulgu, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini ve kararlı bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır. Düzeltilmiş Madde Toplam Korelasyon Analizi sonuçları ise, 9. madde hariç tüm maddelerin korelasyon katsayılarının 0.475 ile 0.752 arasında değiştiğini göstermiştir ki, bu da maddelerin ölçeğin genel puanına anlamlı katkı sağladığını belirtir.

Faktör Analizi

Kanser Davranış Envanteri-Kısa Formu’nun Türkçe uyarlaması için gerçekleştirilen faktör analizi, ölçek maddelerinin toplam varyansın %74.7’sini açıklayan 4 temel faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu dört faktör, kansere özgü başa çıkma davranışlarının farklı yönlerini temsil etmektedir.

Faktör yükleri incelendiğinde, maddelerin ilgili faktörlere güçlü bir şekilde yüklendiği görülmektedir:

• Birinci Faktör (Bağımsızlığı ve Pozitif Tutumu Korumak): Varyansın %50.2’sini açıklar. Faktör yükleri 0.62 ile 0.86 arasında değişmektedir. Bu, ölçeğin en önemli ve en güçlü boyutudur.
• İkinci Faktör (Tıbbi Bakıma Katılmak): Faktör yükleri 0.51 ile 0.88 arasında güçlü bir dağılım göstermektedir.
• Üçüncü Faktör (Başa Çıkma ve Stres Yönetimi): Faktör yükleri 0.59 ile 0.84 arasındadır.
• Dördüncü Faktör (Etkileri Yönetmek): Bu faktör, faktör yükü 0.97 olan tek bir maddeden oluşmaktadır.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama ve Psikometrik Değerlendirme

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal formda genellikle 5 veya 7 noktalı Likert kullanılır, ancak uyarlamada derecelendirme bilgisi net olarak belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Kanser Hastaları ve Kanserden Kurtulanlar

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki onkoloji kliniklerinde tedavi gören veya takip edilen, kanser teşhisi almış yetişkin bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim envanteri. Bireylerin kanserle ilgili davranışsal yeterliliklerini değerlendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Başa Çıkma Stratejileri, Self-Efficacy, Kanser Hastalığı, Psikososyal Uyum, Korelasyon, Faktör Yükleri

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Elif Gezginci

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017 (Yayın yılı esas alınmıştır).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve izin koşulları orijinal geliştiricilere (CBI-B) ve uyarlama çalışmasının sorumlu yazarına danışılarak belirlenmelidir. Akademik kullanım için genellikle yayıncı izni gereklidir.

Referanslar

Iyigun, E., Tastan, S., Gezginci, E., Korkmaz, S., Demiral, S., & Beyzadeoglu, M. (2017). Cross-Cultural Adaptation and Psychometric Evaluation of the Turkish Version of the Cancer Behavior Inventory-Brief Version. Journal of pain and symptom management, 54(6), 929-935.

Kanser Davranış Envanteri-Kısa Form Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal formdaki faktör adları ve madde sayıları ile birlikte sunulmuştur. Bu maddeler, ölçeğin alt boyutlarını oluşturmaktadır.

• Bağımsızlığı ve Pozitif Tutumu Korumak (5 m)
• Tıbbi Bakıma Katılmak (3 m)
• Başa Çıkma ve Stres Yönetimi (3 m)
• Etkileri Yönetmek (1 m)