Kanser Davranış Envanteri- Kısa Versiyon

Özet

Kanser Davranış Envanteri- Kısa Versiyon (KDE-KV), kanser hastalarının hastalık ve tedavi süreçleriyle ilişkili çeşitli davranışları ve semptomları yönetme konusundaki algılanan öz-yeterlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe versiyonu, Iyigun ve arkadaşları (2017) tarafından kültürlerarası adaptasyon süreci tamamlanarak Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik açısından değerlendirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, kanser hastalarının psikososyal ihtiyaçlarının ve başa çıkma becerilerinin Türkçe konuşulan klinik ortamlarda güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kanser, öz-yeterlik, Kanser Davranış Envanteri, psikometrik değerlendirme, kültürlerarası adaptasyon, semptom yönetimi, onkoloji.

Yazarlar

Iyigun, E., Tastan, S., Gezginci, E., Korkmaz, S., Demiral, S., & Beyzadeoglu, M. (2017).

Amaç

Bu envanterin temel amacı, kanser hastalarının hastalıklarına ve tedavinin yan etkilerine karşı gösterdikleri başa çıkma davranışlarındaki yeterlilik inançlarını, yani öz-yeterliklerini belirlemektir. Ölçek, bireylerin ağrı, yorgunluk, beslenme sorunları ve duygusal sıkıntı gibi kanserle ilişkili yaygın semptomları ne derece etkili yönetebileceklerini algıladıklarını ölçer.

Türkçe adaptasyon çalışmasının özel amacı ise (Iyigun et al., 2017), orijinal İngilizce ölçeğin kültürel ve dilbilimsel olarak Türk hasta popülasyonuna uygun hale getirilmesi ve bu bağlamda ölçeğin güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılıp kullanılamayacağını saptamaktır. Bu, klinik araştırmalar ve hasta bakımı planlaması için kritik bir adımdır.

Yapı

Kanser Davranış Envanteri- Kısa Versiyon, kanser hastalarında algılanan öz-yeterlik (self-efficacy) psikolojik yapısını ölçmektedir. Öz-yeterlik, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda merkezi bir kavramdır ve bireyin belirli bir görevi başarıyla yerine getirme yeteneğine olan inancını ifade eder. Kanser bağlamında bu yapı, hastanın aktif olarak tedaviye katılma, semptomlarla başa çıkma ve yaşam kalitesini koruma yeteneğine olan güvenini yansıtır.

Ölçek, hastaların kendi davranışlarını yönetme becerilerine odaklanarak, pasif kabullenme yerine aktif başa çıkma stratejilerini ne kadar etkili uygulayabildiklerini değerlendirir. Bu, hem psikososyal hem de fiziksel adaptasyon süreçlerinin anlaşılması için önemlidir.

Geçerlik

Iyigun ve arkadaşları (2017) tarafından yürütülen Türkçe adaptasyon çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği ve içerik geçerliği incelenmiştir. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış; maddelerin kanser davranışlarını temsil etme derecesi değerlendirilmiştir.

Yapı geçerliği genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenir. Bu analiz, Türkçe versiyonun faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlı olup olmadığını ortaya koyar. Başarılı bir psikometrik değerlendirme, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı (öz-yeterlik) gerçekten ölçtüğünü gösteren iyi uyum indeksleri ile sonuçlanmıştır.

Güvenirlik

Türkçe versiyonun güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test yöntemi ile değerlendirilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa katsayısı, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve iç bütünlüğe sahip olduğunu gösterir.

Iyigun et al. (2017) çalışmasında elde edilen güvenirlik katsayıları, Kanser Davranış Envanteri- Kısa Versiyon’un Türkçe formunun klinik ve araştırma amaçlı kullanım için yeterli düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamıştır. Yüksek güvenirlik, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar vereceği anlamına gelir.

Faktör Analizi

Orijinal Kanser Davranış Envanteri (CBI), genellikle çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Kısa Versiyonun faktör analizi, bu boyutların Türk popülasyonunda da korunup korunmadığını incelemiştir. Yapılan faktör analizleri (Büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi), ölçeğin kanserle başa çıkma alanlarını temsil eden teorik faktör yapısını desteklediğini göstermiştir.

Faktör yapısının doğrulanması, ölçeğin alt boyutlarının (örneğin, semptom yönetimi öz-yeterliği, iletişim öz-yeterliği) kültürel bağlamda da geçerliliğini sürdürdüğünü teyit eder. Bu analizler, ölçeğin skorlaması ve yorumlanması için temel oluşturur.

Enstrüman

Test Tipi: Kültürlerarası Adaptasyon ve Geliştirme (Orijinal ölçeğin kısa versiyonunun Türkçe’ye uyarlanması).

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği (Özgün çalışmada belirtilmediği için genel CBI formatı baz alınmıştır).

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal versiyon).

Popülasyon Grubu: Kanser hastaları.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Iyigun et al. (2017) çalışması, çeşitli evrelerdeki ve farklı kanser türlerine sahip hastaları içermiştir.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Öz-bildirim, psikometri, Cronbach Alfa, onkoloji, hasta bakımı, davranışsal ölçüm.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Elif Gezginci (Sorumlu Yazar) için iletişim adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar Elif Gezginci veya yayıncı kuruluş (Journal of Pain and Symptom Management) ile iletişime geçilerek teyit edilmelidir.

Orijinal makaleye ait link bilgisi aşağıdadır: 02107eb9o-y-https-www-sciencedirect-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Referanslar

Iyigun, E., Tastan, S., Gezginci, E., Korkmaz, S., Demiral, S., & Beyzadeoglu, M. (2017). Cross-cultural adaptation and psychometric evaluation of the Turkish version of the Cancer Behavior Inventory-Brief Version. Journal of pain and symptom management, 54(6), 929-935.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cancer-behavior-inventory-brief-version-toad.pdf

Kanser Davranış Envanteri- Kısa Versiyon Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir.