Göz Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği

Özet

Göz Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği (GSOÖ), bireylerin göz sağlığına ilişkin temel bilgileri anlama, işleme ve bu bilgileri kullanarak sağlık hizmetleri hakkında doğru kararlar alma yeteneklerini değerlendirmek amacıyla 2019 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle Türkiye popülasyonunun göz sağlığı okuryazarlığı seviyesini nicel olarak belirleyerek, halk sağlığı alanındaki eğitim ve müdahale programlarının planlanması için kritik veriler sunmayı amaçlamaktadır.

Ölçek, Uğur Yılmaz ve arkadaşları tarafından geliştirilmiş olup, sonuçları Pamukkale Tıp Dergisi‘nde yayımlanmıştır. GSOÖ, oftalmoloji alanında koruyucu ve tedavi edici sağlık davranışlarını etkileyen bilişsel ve davranışsal faktörleri ölçmeye odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Göz Sağlığı Okuryazarlığı, Halk Sağlığı, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Okuryazarlık, Oftalmoloji.

Yazarlar

Uğur Yılmaz, E. Gökler, C. E. Güneş, O. Parça.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin göz sağlığı ile ilgili karmaşık bilgileri edinme, yorumlama ve bu bilgileri kendi sağlıklarını koruma veya iyileştirme doğrultusunda kullanma yeteneklerini kapsayan Göz Sağlığı Okuryazarlığı düzeylerini bilimsel olarak güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir.

Ölçek, göz hastalıklarının erken teşhisi, tedavi süreçlerine uyum ve koruyucu sağlık alışkanlıkları konularında bireylerin ne kadar yetkin olduğunu saptamak için tasarlanmıştır. Bu sayede, sağlık profesyonelleri, okuryazarlık düzeyine göre özelleştirilmiş eğitim materyalleri ve iletişim stratejileri geliştirebilmektedir.

Yapı

Göz Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği, genel sağlık okuryazarlığının özel bir alanı olan Göz Sağlığı Okuryazarlığı (GSO) yapısını ölçmektedir. GSO, sadece temel okuma becerilerini değil, aynı zamanda sağlık hizmeti sağlayıcıları ile etkili iletişim kurma, yazılı ve görsel sağlık materyallerini anlama ve göz sağlığını tehdit eden riskler hakkında eleştirel düşünme kapasitesini de içermektedir.

Ölçek, bireyin göz sağlığı hakkındaki bilgi seviyesi, sağlık hizmetlerine erişim ve kullanım becerileri ile sağlıkla ilgili kararlar alma yeterliliği gibi çok boyutlu bileşenleri kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır. Ölçek maddeleri, bu kapsamlı yapısal alanları temsil ederek, bireyin GSO düzeyini bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmeyi hedefler.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinde geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçlanan yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla yürütülmüştür. Ölçeğin yapı geçerliği, istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir.

Yapısal geçerliği sağlamak adına Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ek olarak, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek için alanında uzman kişilerin görüşleri alınarak içerik geçerliği sağlanmıştır. Bu kapsamlı analizler, Göz Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği’nin geçerli bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık olmak üzere iki temel boyutta incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçeğin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir.

Ayrıca, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar üretip üretmediğini belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizleri de gerçekleştirilmiş olabilir. Bu çalışmalar, ölçeğin ölçüm sonuçlarının kararlı ve güvenilir olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Göz Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak için istatistiksel olarak hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin altında yatan potansiyel boyutları belirlerken, DFA ise bu boyutların teorik çerçeveye uygunluğunu test etmiştir.

Faktör analizleri sonucunda, ölçeğin çok boyutlu yapısının veri setine yüksek düzeyde uyum sağladığı (iyi uyum indeksleri ile) rapor edilmiştir. Bu bulgular, Göz Sağlığı Okuryazarlığı yapısının birden fazla alt boyuttan oluştuğu hipotezini desteklemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Detaylar için makaleye bakınız)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin Popülasyon

Age Group: 18 yaş ve üzeri bireyler

Population Details: Ölçek, Türkiye’de çeşitli sosyo-demografik grupları temsil eden örneklemler üzerinde standardize edilmiştir. Çalışma, genellikle tıp veya halk sağlığı alanlarında okuryazarlık seviyesini değerlendirmek için kullanılmaktadır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Oftalmoloji, Geçerlik, Güvenirlik, Sağlık Eğitimi, Psikometrik Özellikler, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Uğur Yılmaz)

Correspondence Address: Pamukkale Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Göz Hastalıkları Anabilim Dalı, Denizli, Türkiye (Makale referansına dayanarak tahmini).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Kullanım: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için ilgili yayın referans gösterilerek kullanılabilir. Kullanım detayları ve ticari amaçlı uygulamalar için sorumlu yazar Uğur Yılmaz ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ölçeğin kendisi bilimsel yayın kapsamında ücretsiz erişime açıktır.

Kaynaklar

Yılmaz, U., Gökler, E., Güneş, C. E. ve Parça, O. (2019). Göz Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği. Pamukkale Tıp Dergisi, 12(1), 83-91. doi: 10.31362/patd.457969

Makalenin tam metni DergiPark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: goz-saglilgi-okuryazarligi-olcegi-toad.pdf

Göz Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

ÖNEMLİ NOT: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler ve derecelendirme yapısı için yayımlanan makalenin tam metnine (DOI: 10.31362/patd.457969) başvurulması gerekmektedir.