Geriatrik Sağlığı Geliştirme Ölçeği

Özet

Geriatrik Sağlığı Geliştirme Ölçeği (GSGÖ), yaşlı bireylerin sağlıklarını koruma ve geliştirme yönündeki davranışlarını ve yaşam tarzı seçimlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Türkiye’de bu ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, Kartal ve arkadaşları tarafından 2020 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, geriatrik popülasyonun sağlık geliştirme alışkanlıklarını çok boyutlu bir perspektifle ölçerek, hemşirelik ve gerontoloji alanlarında koruyucu ve destekleyici müdahalelerin planlanmasına temel oluşturmayı amaçlamaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, kültürel geçerliği sağlanmış, güvenilir bir araç olarak alana kazandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Geriatri, Sağlık Geliştirme, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Yaşlılık, Hemşirelik Uygulamaları.

Yazarlar

Asiye Kartal, Gökçe Korkmaz Aslan, Nevin Kostu, Ayşe Tümer

Amaç

Geriatrik Sağlığı Geliştirme Ölçeği’nin temel amacı, geriatri popülasyonundaki bireylerin sağlıklarını aktif olarak sürdürme ve iyileştirme çabalarını, yani sağlık geliştirme davranışlarını sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini ve bağımsızlığını destekleyen davranışsal faktörleri tespit etmeye yardımcı olur.

Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, yaşlı bireylerin hangi sağlık geliştirme alanlarında (örneğin, fiziksel aktivite, beslenme, stres yönetimi) desteğe ihtiyaç duyduğunu belirleme konusunda nicel veriler sunar. Bu veriler, kişiselleştirilmiş sağlık programlarının ve eğitim stratejilerinin geliştirilmesinde kritik rol oynar.

Yapı

Ölçek, bireylerin kendi sağlıkları üzerindeki kontrol algılarını ve bu algıyı eyleme dönüştürme kapasitelerini değerlendiren çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçülen temel psikolojik yapı, bireyin aktif olarak sağlıklı yaşam tarzı seçimleri yapma eğilimi olan Sağlık Geliştirme Davranışı‘dır.

Bu yapı genellikle alt boyutlar halinde incelenir; bunlar arasında yeterli beslenme, düzenli egzersiz, kişisel sorumluluk alma, stres yönetimi, kişilerarası destek arama ve ruhsal gelişim gibi alanlar yer alabilir. Ölçek, bu davranışların sıklığını ve yoğunluğunu tespit ederek, yaşlılık döneminde sağlıklı yaşam biçimlerinin ne ölçüde benimsendiğini ortaya koyar.

Geçerlik

Geriatrik Sağlığı Geliştirme Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, 2020 yılında Kartal ve arkadaşları tarafından yayımlanmıştır. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösteren kritik bir parametredir.

Türkçe uyarlama sürecinde, öncelikle dil ve kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, maddelerin kültürel uygunluğu ve anlaşılırlığı sağlanmıştır. Yapı geçerliği ise genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiş ve ölçeğin orijinal yapısına ne kadar uyum sağladığı değerlendirilmiştir. Çalışmada, GSGÖ’nün geriatrik popülasyonda sağlık geliştirme davranışlarını ölçmek için geçerli bir araç olduğu sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. GSGÖ’nün Türkçe uyarlamasında güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek üzere gerçekleştirilmiştir.

Genellikle iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanarak ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğu saptanır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ek olarak, test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemlerle de ölçeğin zamana karşı kararlılığı incelenmiş olabilir. Bu çalışmalar, GSGÖ’nün Türkçe versiyonunun yüksek düzeyde güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Geriatrik Sağlığı Geliştirme Ölçeği’nin orijinal yapısı, genellikle birden fazla alt boyuttan oluşmaktadır. Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısının Türk kültüründeki yaşlı bireylerin davranış biçimlerine uygun olup olmadığını belirlemek amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır.

Araştırmacılar, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanmıştır. Bu analiz, orijinal ölçekte belirlenen faktör yapısının (örneğin, 4 veya 6 faktörlü bir yapı) Türkçe veri setinde de kabul edilebilir uyum indeksleri gösterip göstermediğini test eder. Başarılı bir faktör analizi, ölçeğin teorik yapısının korunduğunu ve her bir maddenin doğru alt boyuta yüklendiğini teyit eder.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Bireyin kendi bildirimine dayalı öz-bildirim envanteri (Likert tipi derecelendirme beklenmektedir, ancak detaylı derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dili (muhtemelen İngilizce)

Hedef Kitle: Geriatrik Bireyler

Yaş Grubu: Yaşlı Yetişkinler (Genellikle 65 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Sağlık geliştirme davranışlarını ölçmek amacıyla toplumda yaşayan veya kurumlarda kalan yaşlı bireyler.

Test Metodolojisi: Maddelerin, bireylerin sağlık geliştirme davranışlarını ne sıklıkta veya ne ölçüde gerçekleştirdiğini sorguladığı yapılandırılmış bir anket formudur. Puanlama, maddelere verilen yanıtların toplanmasıyla elde edilir ve yüksek puanlar daha güçlü sağlık geliştirme davranışlarına işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Yaşlı Sağlığı, Psikometrik Özellikler, Yaşam Tarzı, Kapsam Geçerliği, Yapı Geçerliği, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu Yazar Asiye Kartal: [email protected]

Yazışma Adresi: Pamukkale Üniversitesi (Yazarın kurum bilgisine dayanarak)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Telif Hakkı ve İzinler: Ölçeğin kullanımı için, sorumlu yazar Asiye Kartal veya orijinal ölçeğin telif hakkı sahipleri ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya ticari kullanım için izinler ve olası ücretler ilgili yazışma adresi üzerinden belirlenmelidir.

Testin Uyarlama Yılı: 2020

Ücret Bilgisi: Ticari olmayan akademik kullanımlarda ücret bilgisi mevcut değildir; ancak izin alınması zorunludur.

Kaynaklar

1. Kartal, A., Korkmaz Aslan, G., Kostu, N., & Tümer, A. (2020). Validity and reliability of the Turkish version of Geriatric Health Promotion Scale. International Journal of Nursing Practice,, e12832, 1-9. DOI: https://doi.org/10.1111/ijn.12832.
2. Makalenin tam metnine Marmara Üniversitesi kütüphane vekil sunucusu üzerinden erişim linki: 0310j072t-y-https-onlinelibrary-wiley-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: geriatrik-sagligi-gelistirme-olcegi-toad.pdf

Geriatrik Sağlığı Geliştirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır.