Ulusal Göz Hastalıkları Enstitüsü Görme İşlevi Ölçeği (NEI-VFQ)

Özet

Ulusal Göz Hastalıkları Enstitüsü Görme İşlevi Ölçeği (NEI-VFQ), görme bozuklukları veya göz hastalıkları olan bireylerin, görme yeteneklerinin günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki etkisini öznel olarak değerlendirmeyi amaçlayan kapsamlı bir sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi (HRQoL) ölçüm aracıdır. Başlangıçta 51 maddeden oluşan ve daha sonra 25 maddeye kısaltılan ölçek, bireylerin genel sağlık algılarını, görme ile ilgili zorluklarını ve duygusal refahlarını ölçmek için tasarlanmıştır. Bu ölçek, oftalmolojik araştırmalarda ve klinik uygulamalarda tedavi sonuçlarının ve müdahalelerin hastaların yaşam kalitesine olan faydasının değerlendirilmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Türkiye’de ise bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, görme yetersizliği bulunan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli sonuçlar elde etmek amacıyla yapılmıştır.

Ölçeğin temel amacı, klinik görme keskinliği testlerinin ötesine geçerek, bireyin sosyal katılım, bağımsızlık ve ruh sağlığı gibi alanlarda yaşadığı görme kaynaklı zorlukları ölçmektir. NEI-VFQ, uluslararası alanda kabul görmüş psikometrik standartlara sahip olup, farklı kültür ve dil gruplarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Türkçe adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkiye’deki göz hastaları popülasyonunda kullanılabilirliğini ve kültürel uygunluğunu sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Görme İşlevi, Yaşam Kalitesi, Oftalmoloji, Psikometri, NEI-VFQ, Adaptasyon, Görme Bozukluğu, Sağlık Değerlendirmesi.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Geliştiricileri: Mangione, C. M., Lee, P. P., Roche, R. A., vd. (Ulusal Göz Hastalıkları Enstitüsü adına). Türkçe Uyarlama: Toprak, A. B.

Amaç

NEI-VFQ’nun temel amacı, görme kaybının veya göz hastalıklarının bireylerin günlük işlevselliği, duygusal durumu ve sosyal yaşamı üzerindeki etkilerini sistematik ve nicel bir şekilde değerlendirmektir. Klinik testler genellikle sadece fizyolojik görme işlevi düzeyini ölçerken, NEI-VFQ, hastanın kendi algıladığı yaşam kalitesini ve görme kaynaklı engelleri belirler. Bu, özellikle kronik göz hastalıklarının tedavisinde hasta odaklı sonuçların değerlendirilmesi için hayati öneme sahiptir.

Türkçe adaptasyon çalışmasının amacı ise, uluslararası geçerliliğe sahip olan bu ölçeği Türk kültürüne ve diline uygun hale getirerek, Türkiye’deki klinik çalışmalarda ve araştırmalarda görme ile ilişkili yaşam kalitesini ölçmek için standart bir araç sağlamaktır. Bu sayede, farklı tedavi yöntemlerinin etkileri, uluslararası standartlarda karşılaştırılabilir verilerle değerlendirilebilmektedir.

Yapı

NEI-VFQ, görme ile ilişkili yaşam kalitesini çok boyutlu bir yapı olarak ele alır ve genellikle 12 alt ölçekten oluşur. Bu alt ölçekler, görme işlevinin farklı yönlerini temsil eder. Ölçek, bireyin görme yeteneği hakkındaki öznel yargılarını sorgular.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar şunlardır:

• Genel sağlık.
• Genel görme.
• Oküler ağrı.
• Yakın aktiviteler (okuma, dikiş vb.).
• Uzak aktiviteler (yürüme, tanıma vb.).
• Sosyal işlevsellik.
• Ruh sağlığı (kaygı, depresyon).
• Rol zorlukları (iş veya ev işlerini yapma).
• Bağımlılık (başkalarından yardım alma).
• Araba kullanma.
• Renk görme.
• Periferik görme.

Bu 12 alt ölçek, daha sonra tek bir bileşik skor (Composite Score) veya görme ile ilişkili yaşam kalitesini temsil eden genel bir skor oluşturmak üzere birleştirilebilir. Ölçek, Likert tipi derecelendirme kullanılarak yanıtlanır ve skorlar genellikle 0 (en kötü işlev) ile 100 (en iyi işlev) arasında ölçeklendirilir.

Geçerlik

Orijinal NEI-VFQ ölçeği, yüksek düzeyde yapı geçerliliği, içerik geçerliliği ve kriter geçerliliği göstermiştir. Yapı geçerliliği, ölçeğin gerçekten de görme ile ilişkili yaşam kalitesinin teorik olarak tanımlanmış boyutlarını ölçtüğünü doğrular. Kriter geçerliliği ise, ölçek skorlarının klinik görme keskinliği ölçümleri ve diğer yaşam kalitesi ölçümleriyle beklenen yönde ilişkili olduğunu göstermiştir.

Kaynak referansta (Toprak, 2005) Türkçe uyarlamaya ilişkin spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olmakla birlikte, uyarlama çalışmalarının temel amacı, orijinal aracın psikometrik özelliklerini korumaktır. Başarılı bir adaptasyon, maddelerin kültürel ve dilbilimsel olarak eşdeğer olduğunu ve dolayısıyla orijinal ölçeğin geçerlik özelliklerinin adapte edilmiş formda da korunduğunu varsayar. Türkçe adaptasyonun geçerlik çalışmalarında genellikle faktör yapısının orijinal ölçekle uyumlu olup olmadığı incelenir.

Güvenirlik

Orijinal NEI-VFQ ölçeği, mükemmel iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı alt ölçeklerde genellikle 0.80’in üzerinde) ve yüksek test-tekrar test güvenirliği sergilemektedir. Bu, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini ve maddelerinin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Türkçe uyarlama çalışması için kaynakta spesifik güvenirlik bilgisi sunulmamıştır. Ancak, bir uyarlama sürecinde, çeviri ve dilsel eşdeğerlik sağlandıktan sonra, ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayılarının (özellikle Cronbach Alfa) Türk popülasyonunda da yüksek olması beklenir. Bu yüksek güvenirlik, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceği anlamına gelir.

Faktör Analizi

NEI-VFQ ölçeğinin faktör yapısı, orijinal geliştirme aşamalarında kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Ölçek, başlangıçta 12 farklı alt boyutu temsil eden 12 faktörlü bir yapıya sahiptir. Ancak, bazı çalışmalarda bu alt boyutların birçoğunun yüksek korelasyon göstermesi nedeniyle, faktör yapısının daha az sayıda temel faktöre (örneğin, Uzak Görme, Yakın Görme, Sosyal/Duygusal Etki gibi) indirgenmesi de önerilmiştir. En yaygın kullanılan versiyon olan 25 maddelik form, görme ile ilgili zorlukları ve yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini temsil eden bu çoklu faktör yapısını destekler.

Türkçe adaptasyon çalışmasında (Toprak, 2005), ölçeğin Türkçe formunun faktör yapısının Türk popülasyonunda orijinal yapıya ne ölçüde uyum sağladığının incelenmesi gerekmektedir. Kültürel farklılıklar, bazı maddelerin veya alt ölçeklerin yerel popülasyonda farklı yüklenmesine neden olabilir, bu da faktör analizinin önemini artırır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) / Öz Bildirim Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Genellikle 5 veya 6 seçenekli, “Hiç Zorlanmadım”dan “Tüm Zaman Boyunca Zorlandım”a kadar değişen yanıt seçenekleri içerir.)

Mevcut Diller: İngilizce, Türkçe (Toprak, 2005 çevirisi), İspanyolca ve çok sayıda diğer dil.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler.

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Göz hastalığı (katarakt, glokom, makula dejenerasyonu, diyabetik retinopati vb.) tanısı almış veya görme bozukluğu yaşayan bireyler.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulaması, anket şeklinde öz bildirim yoluyla tamamlanır. Uygulama süresi, kullanılan madde sayısına (örneğin 25 maddelik versiyon için yaklaşık 10-15 dakika) bağlıdır.

Anahtar Kelimeler

Göz Hastalığı, Görme Engellilik, Sağlık Sonuçları, Görme Keskinliği, Psikometrik Değerlendirme, Türk Oftalmoloji Gazetesi, Ulusal Göz Hastalıkları Enstitüsü.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

NEI-VFQ, Ulusal Göz Hastalıkları Enstitüsü (NEI) tarafından geliştirilmiştir ve genellikle akademik ve klinik araştırma amaçlı kullanım için ücretsiz olarak sunulmaktadır, ancak telif hakkı sahiplerinden resmi izin alınması gerekebilir. Ölçeğin orijinal geliştirme ve yayımlanma yılı 1998’dir (51 maddelik versiyon). Türkçe adaptasyon çalışması ise 2005 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

• Toprak, A. B. (2005). Görme ile ilgili sağlıkta yaşam kalitesi ölçekleri ve Ulusal Göz Hastalıkları Enstitüsü Görme İşlevi Ölçeği’nin (NEI-VFQ) Türkçe çevirisi. Turk oftalmoloji gazetesi, 35(5), 453-459.
• Mangione, C. M., Lee, P. P., Roche, R. A., Pavan-Langston, D., & Traverso, C. E. (1998). Psychometric properties of the National Eye Institute Visual Function Questionnaire (NEI-VFQ). Archives of Ophthalmology, 116(11), 1496-1504.

Ulusal Göz Hastalıkları Enstitüsü Görme İşlevi Ölçeği (NEI-VFQ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu akademik ölçek girişinin temelini oluşturan kaynak içerikte, Ulusal Göz Hastalıkları Enstitüsü Görme İşlevi Ölçeği’nin (NEI-VFQ) Türkçe adaptasyonuna ait maddeler listelenmemiştir. Maddeler, Toprak (2005) tarafından yayımlanan orijinal makalede veya ilgili eklerinde bulunabilir. Bu bölümde, maddeler yerine ölçeğin derecelendirme yapısına dair genel bilgi sunulmaktadır.

Derecelendirme: Kaynak içerikte spesifik derecelendirme bilgisi verilmemiştir. Ancak standart NEI-VFQ uygulamalarında, maddeler genellikle 4 veya 5 puanlık Likert tipi formatta yanıtlanır. Örneğin, bir aktiviteyi gerçekleştirme zorluğu sorulduğunda, yanıt seçenekleri “Hiç Zorlanmadım”dan “Biraz Zorlandım” ve “Çok Zorlandım”a kadar değişebilir. Cevaplar puanlanarak alt ölçek skorları ve genel bileşik skor elde edilir.