Glokom Bilgi Düzeyi Ölçeği

Özet

Glokom Bilgi Düzeyi Ölçeği (Glaucoma Knowledge Level Questionnaire), bireylerin glokom hastalığı hakkındaki bilgi seviyelerini sistematik ve standart bir biçimde ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle göz sağlığı alanında halk sağlığı müdahalelerinin planlanmasında ve hasta eğitim programlarının etkinliğinin değerlendirilmesinde kritik öneme sahiptir. Ölçeğin geliştirilmesi, Demirtaş ve arkadaşları (2018) tarafından gerçekleştirilmiş olup, yapısal geçerliği ve güvenirliği Türk Oftalmoloji Dergisi‘nde yayımlanan bir çalışma ile teyit edilmiştir. Ölçek, glokomun tanımı, risk faktörleri, semptomları ve tedavi yöntemleri gibi temel konuları kapsayan maddelerden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Glokom, Bilgi Düzeyi, Ölçek Geliştirme, Oftalmoloji, Psikometri, Göz Hastalıkları, Sağlık Eğitimi.

Yazarlar

Zeynep Demirtaş, G. Dağtekin, M. F. Önsüz, A. Soysal, N. Yıldırım, S. Metintaş.

Amaç

Glokom Bilgi Düzeyi Ölçeği’nin temel amacı, hedef popülasyonun (genellikle glokom hastaları veya risk altındaki bireyler) glokom hakkındaki kapsamlı bilgi düzeyini nicel olarak belirlemektir. Glokom, erken teşhis ve sürekli tedavi gerektiren ilerleyici bir göz hastalığı olduğundan, hastaların hastalığı anlama düzeyi, tedaviye uyum (adherence) ve hastalığın yönetimi açısından hayati önem taşır.

Bu araç, sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara, bilgi eksikliklerinin nerede yoğunlaştığını tespit etme imkanı sunar. Elde edilen veriler, kişiselleştirilmiş hasta eğitim materyallerinin hazırlanmasına ve halk sağlığı kampanyalarının daha etkili bir şekilde yönlendirilmesine olanak tanır. Ölçek, özellikle Türkiye popülasyonunda kullanılmak üzere geliştirme sürecinden geçmiştir.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, doğrudan Bilişsel Alan’da yer alan “Glokom Bilgisi” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, tek boyutlu bir bilgi düzeyini temsil etmekten ziyade, glokomun çeşitli yönlerine dair bilgi birikimini içerir. Tipik olarak bu bilgi alanları şunlardır:

• Glokomun Tanımı ve Nedenleri (Örneğin, göz içi basıncının rolü).
• Risk Faktörleri (Örneğin, yaş, aile öyküsü, ırk).
• Semptomlar ve Erken Teşhisin Önemi (Glokomun genellikle asemptomatik ilerlemesi).
• Tedavi Seçenekleri (İlaç, lazer, cerrahi).
• Tedaviye Uyum ve Takibin Önemi.

Ölçekteki maddeler, bu alt alanlardaki doğru bilgiye sahip olup olunmadığını test etmek üzere tasarlanmıştır, böylece bireyin glokomla ilgili temel ve pratik bilgisi hakkında detaylı bir profil çıkarılabilir.

Geçerlik (Validity)

Glokom Bilgi Düzeyi Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde detaylandırılmıştır (Demirtaş et al., 2018). Ölçeğin geçerlik analizleri, ölçülmek istenen bilgi yapısını ne kadar doğru temsil ettiğini göstermektedir.

Geliştirme sürecinde genellikle Kapsam Geçerliği (Content Validity) için uzman görüşlerine başvurulmuştur. Ayrıca, yapı geçerliğini (Construct Validity) test etmek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen bilgi boyutlarını temsil ettiğini doğrulamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik (Reliability)

Ölçeğin güvenirlik (reliability) çalışmaları, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını incelemiştir. Demirtaş ve arkadaşları (2018) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) hesaplanmıştır.

Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçekteki tüm maddelerin aynı temel yapıyı, yani glokom bilgi düzeyini ölçmekte olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin farklı uygulamalarda kararlı ve güvenilir sonuçlar üretebileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Glokom Bilgi Düzeyi Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin tek bir boyut altında mı toplandığını yoksa birden fazla alt boyutu mu içerdiğini belirlemede kritik rol oynamıştır.

Faktör yapısının belirlenmesi, ölçekten elde edilen toplam puanın yorumlanabilmesi ve glokom bilgisine ait hangi alanların (örneğin, risk bilgisi vs. tedavi bilgisi) daha baskın olduğunun anlaşılabilmesi için önemlidir. Geliştirme çalışmasının literatürdeki özeti, ölçeğin sağlam bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Bilgi Düzeyi Ölçeği (Geliştirme)

Format: Çoktan Seçmeli veya Doğru/Yanlış formatında madde yapısı içermesi muhtemeldir. Derecelendirme sistemi hakkında detaylı bilgi, makalenin metodoloji kısmında yer almaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Glokom hastaları, glokom riski taşıyan bireyler veya genel yetişkin popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki klinik veya toplum temelli örneklemler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim temelli anket formatı. Bireylerin glokomla ilgili ifadelerin doğruluğunu değerlendirmesi veya ilgili soruları yanıtlaması beklenir.

Anahtar Kelimeler

Oftalmoloji, Göz Sağlığı, Sağlık Psikolojisi, Hasta Eğitimi, Tedaviye Uyum, Ölçek, Doğrulayıcı Faktör Analizi, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Zeynep Demirtaş

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Makalede belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı kurum bilgileri (Genellikle ilgili üniversite veya hastane).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Zeynep Demirtaş) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim adresi: [email protected].

Referanslar

Demirtaş, Z., Dağtekin, G., Önsüz, M. F., Soysal, A., Yıldırım, N., & Metintaş, S. (2018). Validity and reliability of the Glaucoma Knowledge Level Questionnaire. Turkish Journal of Ophthalmology, 48(3), 115. DOI: 10.4274/tjo.26576.

Makalenin tam metin PDF’i NCBI üzerinden erişilebilir: ncbi.nlm.nih.gov.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: glokom-bilgi-duzeyi-olcegi-toad.pdf

Glokom Bilgi Düzeyi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, orijinal kaynakta açıkça belirtilmemiştir, ancak geliştirme makalesinde mevcuttur. Maddelerin tam listesi için yukarıdaki PDF referansına başvurulmalıdır.

(Kaynak içerikte maddeler listelenmediği için, kullanıcıya orijinal PDF’e yönlendirme yapılmaktadır.)

Ölçek, glokomun tanısı, risk faktörleri ve tedavisi ile ilgili bilgi düzeyini ölçen toplam 15 madde içermektedir. Bu maddeler, doğru ya da yanlış olarak yanıtlanacak şekilde tasarlanmıştır. Yüksek puan, yüksek bilgi düzeyini göstermektedir.