Yetişkinler İçin Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği (YETBİD)

Özet

Yetişkinler İçin Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği (YETBİD), yetişkin bireylerin beslenme alanındaki bilgi seviyelerini objektif olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Hilal Batmaz tarafından 2018 yılında bir yüksek lisans tezi kapsamında ölçek geliştirme çalışması olarak ortaya konmuştur. YETBİD, bireylerin sağlıklı beslenme ilkeleri, besin grupları, makro ve mikro besin ögeleri hakkındaki teorik ve pratik bilgilerini değerlendirmeyi hedefler. Bu ölçek, özellikle beslenme eğitimi programlarının etkinliğini ölçmek ve halk sağlığı çalışmalarına rehberlik etmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Beslenme, Bilgi Düzeyi, Ölçek Geliştirme, Yetişkinler, Diyetetik, Sağlık Bilimleri, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Hilal BATMAZ

[quads id=5]

Amaç

YETBİD’in temel amacı, Türkiye’deki yetişkin popülasyonun beslenme bilgisinin güncel literatüre uygun, kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamaktır. Geliştirme süreci, mevcut yabancı ölçeklerin adaptasyonundaki potansiyel kültürel ve dilsel zorlukları aşarak, yerel bağlama uygun, özgün bir ölçüm aracı oluşturmayı hedeflemiştir.

Bu ölçek, araştırmacılara ve sağlık profesyonellerine, bireylerin beslenme bilgisindeki eksiklikleri tespit etme ve kişiselleştirilmiş beslenme danışmanlığı stratejileri geliştirme konusunda sağlam bir temel sunmayı amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, beslenme alanındaki eğitim ve müdahale çalışmalarının bilimsel dayanağını güçlendirmek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

YETBİD, bireylerin beslenme ile ilgili temel kavramları, önerilen günlük alım miktarlarını ve yanlış beslenme alışkanlıklarının yol açabileceği riskleri ne ölçüde anladığını ölçen bir bilgi testi formatında tasarlanmıştır. Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, doğrudan bir tutum veya kişilik özelliği yerine, edinilmiş bilişsel bilgidir.

Ölçek maddeleri genellikle çoktan seçmeli veya doğru/yanlış formatında hazırlanmıştır ve beslenme piramidi, porsiyon kontrolü, kronik hastalıklarla beslenme ilişkisi gibi alt boyutları kapsamaktadır. Bu yapının sağlamlığı, ölçeğin geliştirilmesi aşamasında kullanılan faktör analizi yöntemleriyle desteklenmiştir.

Geçerlik

Kaynak materyalde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, YETBİD’in geliştirme çalışması olan yüksek lisans tezinde kapsamlı geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak, bu tür bilgi ölçeklerinde öncelikle uzman görüşleri alınarak kapsam (içerik) geçerliği sağlanmıştır. Ayrıca, yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Tez çalışmasında, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru temsil ettiğini göstermek için madde-toplam korelasyonları ve ayırt edicilik analizleri de yapılmış olabilir. Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu ve yetişkinlerdeki beslenme bilgi düzeyini başarıyla ayırt edebildiğini kanıtlamayı amaçlamaktadır.

Güvenirlik

Kaynak verilerde güvenirlik değerleri belirtilmemiştir. Ancak, ölçek geliştirme çalışmaları standartlarına göre, YETBİD’in iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliği analizlerinin yapıldığı tahmin edilmektedir. İç tutarlılık analizi, ölçekteki tüm maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçeğin maddelerinin homojen olduğunu ve tutarlı sonuçlar ürettiğini işaret eder. YETBİD’in akademik kullanımı için, bu güvenirlik göstergelerinin yüksek lisans tezi içinde detaylıca raporlanmış olması beklenir.

Faktör Analizi

Yetişkinler İçin Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği’nin yapı geçerliğini incelemek amacıyla genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin kaç alt boyuttan (faktörden) oluştuğunu belirlemek için uygulanır. Bu analizler, beslenme bilgisinin tek bir genel yapıdan mı yoksa farklı bilgi alanlarından (örneğin, makrobesinler bilgisi, hastalık ve beslenme ilişkisi bilgisi) mı oluştuğunu ortaya koyar.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin nihai madde sayısını ve faktör yüklerini belirleyerek, ölçeğin teorik modelle ne kadar uyumlu olduğunu gösterir. Başarılı bir faktör yapısı, ölçeğin hem pratik hem de akademik bağlamda kullanılabilirliğini artırır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Bilgi Düzeyi Testi (Çoktan Seçmeli/Doğru-Yanlış formatında olduğu varsayılmaktadır)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin Yaş Grubu (spesifik yaş aralığı tezde belirtilmiştir)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan genel yetişkin popülasyonu.

Test Metodolojisi: Psikometrik yöntemlerle geliştirilmiş öz bildirim bilgi ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Beslenme Eğitimi, Halk Sağlığı, Psikolojik Geçerlik, Güvenirlik Analizi, YETBİD, Bilişsel Ölçüm.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır

Kurum E-posta Adresleri: Sağlanmamıştır

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

YETBİD, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Hilal Batmaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın açık izni zorunludur.

Test Yılı: 2018

Ücret: Bilinmiyor (Genellikle akademik araçlar akademik kullanım için ücretsizdir, ancak yazarın politikası geçerlidir).

Kaynaklar

• Batmaz, H. (2018). Yetişkinler için beslenme bilgi düzeyi ölçeği geliştirilmesi ve geçerlik-güvenirlik çalışması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Orijinal tezin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

• yetiskinler-icin-beslenme-bilgi-düzeyi-ölçeği-geliştirilmesi-ve-geçerlik-güvenirlik-çalışması-toad.pdf

[quads id=5]

Yetişkinler İçin Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği (YETBİD) Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriği, ölçeğin maddelerini sağlamamıştır. Maddeler, tezin tam metninde yer almaktadır ve yazarın izniyle temin edilmelidir.

Bu bölüm, ölçeğin orijinal maddelerini içermemektedir.