İntihara İlişkin Bilgi Düzeyi Ölçeği (İBDÖ)

Öz

İntihara İlişkin Bilgi Düzeyi Ölçeği (İBDÖ), bireylerin intihar olgusu hakkında sahip oldukları bilgi düzeyini, özellikle de yaygın inanışlar ve bilimsel gerçekler arasındaki ayrımı ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Ayfer Öztürk ve Seda Akın tarafından 2016 yılında gerçekleştirilmiştir. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, aynı zamanda üniversite öğrencileri popülasyonunda geçerlik ve güvenirliğini psikometrik standartlara uygun olarak değerlendirmeyi hedeflemiştir. İBDÖ, intihar önleme programlarının etkinliğini değerlendirmede ve hedef kitlenin bilgi eksikliklerini belirlemede kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İntihara İlişkin Bilgi Düzeyi Ölçeği, İBDÖ, İntihar, Bilgi Düzeyi, Ölçek Uyarlaması, Psikometrik Özellikler, Üniversite Öğrencileri.

Yazarlar

Ayfer Öztürk, Seda Akın

Amaç

İntihara İlişkin Bilgi Düzeyi Ölçeği (İBDÖ)’nin temel amacı, araştırmacılar ve klinisyenler için bireylerin intiharla ilgili doğru bilgilere ne ölçüde sahip olduğunu tespit etmelerini sağlayan standart bir araç sunmaktır. Ölçek, özellikle intihar eylemi, risk faktörleri, uyarı işaretleri ve intiharla ilgili yaygın mitler hakkındaki bilgiyi değerlendirir.

Ölçeğin 2016 yılında Türkçeye uyarlanmasının özel amacı, Türkiye’deki üniversite öğrencileri arasında intihar konusundaki bilgi düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir envanter sağlamaktır. Bu, özellikle ruh sağlığı eğitim programlarının planlanması ve intihar farkındalığı çalışmalarının hedeflenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Yapı

İBDÖ’nün ölçtüğü psikolojik yapı, doğrudan İntihar Bilgi Düzeyi (Suicide Knowledge Level) olarak tanımlanır. Bu yapı, intiharın doğası, nedenleri, müdahale yöntemleri ve intiharla ilgili kültürel olarak yerleşmiş yanlış inanışlar (mitler) hakkındaki bilişsel yeterliliği ifade eder. Yüksek puanlar, bireyin intiharla ilgili bilimsel ve doğru bilgilere daha fazla sahip olduğunu gösterir.

Ölçek, genellikle intiharın bir eylem olarak doğası, intiharın önlenebilirliği, yardım arama davranışının önemi ve intihar eden kişilerin genellikle ne tür belirtiler gösterdiği gibi temel konularda doğru ve yanlış ifadeler sunarak bilgi düzeyini saptar.

Geçerlik

Öztürk ve Akın (2016) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve amaca hizmet etme yeteneğini belirlemek üzere geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Çalışmada hem kapsam hem de yapı geçerliği incelenmiştir.

Yapı geçerliği analizleri genellikle Faktör Analizi yöntemleriyle desteklenir. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmiştir. Bu analizler sonucunda ölçeğin yapısal geçerliğe sahip olduğu ve intihar bilgi düzeyini temsil eden yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğü rapor edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlılığını göstermektedir. Öztürk ve Akın (2016) çalışmasında İBDÖ’nün iç tutarlılık (internal consistency) katsayısı, yani Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır.

Genellikle psikometrik araçlarda kabul edilebilir düzeyde olan bu katsayının, İBDÖ’nün Türkçe formunda yüksek olduğu ve ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterdiği belirtilmiştir. Bu yüksek iç tutarlılık, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ettiğini ve güvenilir bir araç olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

İntihara İlişkin Bilgi Düzeyi Ölçeği’nin Türkçe formunun faktör yapısını incelemek amacıyla, uyarlama çalışmasında faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu bir yapıyı mı, yoksa bilgi ve mitler gibi alt boyutları içeren çok boyutlu bir yapıyı mı temsil ettiğini ortaya koyar.

Uyarlama çalışmasında, elde edilen faktör yükleri ve model uyum indeksleri (örneğin, RMSEA, CFI, GFI) incelenmiş ve ölçeğin kuramsal yapısıyla uyumlu bir faktör yapısı sergilediği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve ölçtüğü bilgi düzeyi yapısının tekil bir kavram olarak ele alınabileceğini desteklemektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Doğru/Yanlış veya Likert Tipi Derecelendirme (Özgün ölçek yapısına bağlı olarak intihar mitleri ve gerçekleri üzerine maddeler içerir.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik Olmayan Popülasyon (Non-Clinical Population)

Age Group: Genç Yetişkinlik (Young Adulthood) ve Yetişkinlik

Population Details: Türk üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Bilişsel Değerlendirme Ölçeği (Cognitive Assessment Scale). Bireylerin intiharla ilgili ifadelerin doğruluğunu değerlendirmesi istenir.

Anahtar Kelimeler

Geçerlik, Güvenirlik, İntihar Bilgisi, Ölçek Geliştirme, Üniversite Öğrencileri, Psikometrik Araçlar.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ayfer Öztürk (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Ayfer Öztürk ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin koşulları yazarın inisiyatifindedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: intihara-iliskin-bilgi-duzeyi-olcegi-ibdo-toad.pdf

Kaynaklar

1. Öztürk, A. ve Akın, S. (2016). İntihara İlişkin Bilgi Düzeyi Ölçeği (İBDÖ)’nin Türkçe Formunun Türk üniversite öğrencilerinde geçerlik ve güvenirliği. Uluslararası Hakemli Psikiyatri ve Psikoloji Araştırmaları Dergisi, (7), 20- 42. Doi: 10.17360/UHPPD.2016723150.

İntihara İlişkin Bilgi Düzeyi Ölçeği (İBDÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way. (Not provided in the source content, thus placeholder information is used based on the scale’s nature.)

Ölçek maddeleri intihar mitleri ve gerçekleri hakkında ifadeler içermektedir. Kullanım için ilgili referans makaleye başvurulmalıdır. Tipik maddeler şunları içerir:

• İntihar girişiminde bulunan bir kişi, sadece dikkat çekmek istiyordur. (Yanlış)
• Bir kişi intihar hakkında konuşuyorsa, o kişi intihar etmeyecektir. (Yanlış)
• İntihar eğilimi olan kişilerin çoğu, intihardan önce bir uyarı işareti vermez. (Yanlış)
• İntihar eğilimi olan birine intihar hakkında soru sormak, onu bu eyleme teşvik eder. (Yanlış)