Bilgi Düzeyi Belirleme Ölçeği (BDBÖ)

Özet

Bilgi Düzeyi Belirleme Ölçeği (BDBÖ), psikometrik özellikleri araştırılmış ve geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, özellikle ergenlerde olumsuz kimlik gelişiminin önlenmesine yönelik tasarlanmış olan aile rehberlik programlarının etkinliğini değerlendirmek amacıyla oluşturulmuştur. BDBÖ, program katılımcılarının (genellikle ebeveynler) rehberlik süreci boyunca aktarılan temel kavramlar ve stratejiler hakkındaki bilgi düzeylerini ölçmeyi hedefler. Bu sayede programın amaçlarına ulaşma derecesi ve bilgi transferinin başarısı nicel olarak belirlenebilir.

Anahtar Kelimeler

BDBÖ, Bilgi Düzeyi Belirleme, Kimlik Gelişimi, Aile Rehberliği, Ergenlik, Eğitim Programı Değerlendirmesi.

Yazarlar

Özlem KARAIRMAK, Eda ÖZEKE-KOCABAŞ, Nevin TOKER.

Amaç

Bilgi Düzeyi Belirleme Ölçeği’nin temel amacı, belirli bir aile rehberlik veya eğitim programına katılan bireylerin, programın içeriği ile ilgili edindikleri bilgi seviyesini saptamaktır. Ölçek, özellikle Karaırmak ve arkadaşları (2016) tarafından geliştirilen “Ergenlerde Olumsuz Kimlik Gelişiminin Önlenmesine Yönelik Aile Rehberlik Programı”nın başarı ölçütlerinden biri olarak kullanılmıştır. Ölçek, katılımcıların program öncesi ve sonrası bilgi düzeylerini karşılaştırarak programın öğretici etkisini ve bilgi aktarımındaki başarısını ölçmeye hizmet eder.

Bu ölçek, rehberlik programlarının etkililiğini değerlendirmede kritik bir rol oynar. Elde edilen sonuçlar, programın hangi konularının daha iyi anlaşıldığını veya hangi alanlarda bilgi eksikliklerinin devam ettiğini ortaya koyarak, gelecekteki program revizyonları için önemli geri bildirimler sağlar.

Yapı

BDBÖ, bilişsel alandaki öğrenme çıktılarını hedefleyen bir bilgi testi niteliğindedir. Ölçülen yapı, katılımcıların ergenlik dönemi psikolojisi, kimlik oluşumu süreçleri, olumsuz kimlik gelişimini önleme yolları ve etkili ebeveynlik becerileri gibi programda işlenen konulardaki kavramsal ve uygulamaya yönelik bilgileridir. Ölçek, psikolojik bir özellikten ziyade, spesifik program içeriğine yönelik bilgi edinimi düzeyini temsil eden bir yapıyı ölçmektedir.

Ölçeğin maddeleri, rehberlik programının hedeflenen öğrenme çıktılarını doğrudan yansıtacak şekilde hazırlanmıştır. Bu, ölçeğin yüksek düzeyde içerik geçerliğine sahip olmasını sağlamak için atılmış önemli bir adımdır. Maddeler genellikle doğru/yanlış veya çoktan seçmeli formatta olup, bilginin hatırlanması ve anlaşılması düzeylerini kapsar.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Karaırmak vd., 2016), BDBÖ’nün amaca uygunluğunu ve ölçmek istediği yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Ölçek, bir program bilgi testi olduğu için, geçerlik çalışmalarında öncelikli olarak içerik geçerliğine odaklanılmıştır. İçerik geçerliği, maddelerin programın tüm konularını dengeli ve doğru bir şekilde temsil edip etmediği uzman görüşleri ve program içeriği analizi yoluyla kontrol edilmiştir.

Ancak, kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir (‘-‘). Bu nedenle, detaylı geçerlik analiz sonuçları için doğrudan referans makaleye (Karaırmak, Ö., Özeke-Kocabaş, E. ve Toker, N., 2016) başvurulması gerekmektedir. Çalışmada, ölçeğin program içeriğiyle ilgili bilgi düzeyini ölçme konusunda yeterli düzeyde geçerliğe sahip olduğu varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Bilgi Düzeyi Belirleme Ölçeği’nin güvenirliği, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Bir bilgi testi olduğu için, genellikle iç tutarlılık (örneğin, İç Tutarlılık katsayısı) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Yüksek güvenirlik katsayısı, ölçeğin aynı bilgi düzeyindeki katılımcılardan benzer sonuçlar alacağını gösterir.

Kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiş olsa da (‘-‘), geliştirme aşamasında ölçeğin iç tutarlılık analizlerinin yapıldığı ve kabul edilebilir düzeyde güvenilirliğe ulaşıldığı beklenmektedir. Detaylı güvenirlik değerleri (örneğin, Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirlik bilgileri, ölçeğin yer aldığı orijinal akademik yayında bulunmaktadır.

Faktör Analizi

Bilgi Düzeyi Belirleme Ölçeği, bir bilgi testi niteliğinde olup, genellikle programın tek bir bilgi alanını ölçtüğü varsayıldığından, bazı durumlarda geleneksel keşifçi veya doğrulayıcı faktör analizlerine tabi tutulmayabilir. Eğer ölçek, programın farklı modüllerine (örneğin, Kimlik Teorisi ve Ebeveyn İletişimi) karşılık gelen alt boyutlara sahipse, bu alt boyutların yapısal ayrımını incelemek amacıyla faktör analizi uygulanmış olabilir.

Faktör analizinin amacı, ölçek maddelerinin tek bir genel bilgi düzeyini mi yoksa programın farklı yönlerini temsil eden ayrı bilgi faktörlerini mi ölçtüğünü belirlemektir. Orijinal çalışmada bu analizin yapılıp yapılmadığı ve sonuçları, detaylı ölçek geliştirme raporunda incelenmelidir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Program Etkinliğini Ölçmeye Yönelik Bilgi Testi)

Format: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak bilgi testlerinde yaygın olarak kullanılan Çoktan Seçmeli veya Doğru/Yanlış formatındadır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Ergenlerin ebeveynleri veya rehberlik programı katılımcıları.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Ebeveynler).

Popülasyon Detayları: Ergenlerde olumsuz kimlik gelişimini önleme odaklı aile rehberlik programına katılan veliler.

Test Metodolojisi: Program öncesi ve sonrası bilgi düzeylerini karşılaştırmaya yönelik ön test/son test ölçümü.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Değerlendirme, Ebeveyn Eğitimi, Rehberlik Programı, Öğrenme Çıktıları, Psikolojik Eğitim.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Özlem KARAIRMAK (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016.

İzinler ve Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle orijinal yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir. Sorumlu yazar Özlem KARAIRMAK ile iletişim kurulabilir.

Kaynaklar

• Karaırmak, Ö., Özeke-Kocabaş, E. ve Toker, N. (2016). Ergenlerde olumsuz kimlik gelişiminin önlenmesine yönelik aile rehberlik programı. Yaşadıkça Eğitim Dergisi, 30 (2), 1-20.
• Makalenin Dergipark Bağlantısı: dergipark.gov.tr
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi bu bağlantıdan indirilebilir: bilgi-duzeyi-belirleme-olcegi-bdbo-toad.pdf

Bilgi Düzeyi Belirleme Ölçeği (BDBÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte Bilgi Düzeyi Belirleme Ölçeği’ne ait maddeler sunulmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen 2016 tarihli akademik makalenin incelenmesi gerekmektedir.