Gelişimsel Denetim Ölçeği

Özet

Gelişimsel Denetim Ölçeği (GDÖ), Fatma Köybaşı Şemin, C. T. Uğurlu ve A. Ağıroğlu Bakır tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin gelişim süreçleri üzerindeki denetim ve gözetim algılarını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme çalışması, Türkiye’deki bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiş olup, yapısının geçerlilik ve güvenirlik analizleri ile desteklendiği bildirilmiştir. GDÖ, özellikle ebeveynlik, eğitim ve gelişim psikolojisi alanlarında denetim stillerini ve bunların gelişimsel sonuçlarını incelemek için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Gelişimsel Denetim Ölçeği, Gelişim Psikolojisi, Denetim, Gözetim, Ölçek Geliştirme, Geçerlilik, Güvenirlik, Köybaşı Şemin.

Yazarlar

Fatma Köybaşı Şemin, C. T. Uğurlu, A. Ağıroğlu Bakır.

[quads id=5]

Amaç

Gelişimsel Denetim Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin, özellikle ebeveynlerin veya eğitimcilerin, çocukların veya gençlerin gelişim süreçleri üzerindeki denetim mekanizmalarını ve bu denetimi uygulama biçimlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, denetimin niteliğini (örneğin, destekleyici denetim, aşırı koruyucu denetim veya ihmalkar denetim) belirlemeye yardımcı olur.

Bu araç, gelişimsel bağlamda denetimin psikolojik iyi oluş, özerklik gelişimi ve akademik başarı gibi sonuç değişkenleriyle ilişkisini inceleyen araştırmacılar için tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, alandaki kavramsal boşluğu doldurarak, kültüre özgü denetim stillerinin incelenmesine olanak tanımaktadır.

Yapı

Gelişimsel Denetim Ölçeği, bireyin gelişimsel süreçlerdeki kontrol algısını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçeğin dayandığı temel yapı (konstrükt), genellikle iki ana alanı içerir: Bilişsel Denetim ve Duygusal Denetim. Bilişsel denetim, gelişimsel hedeflerin takibi ve planlanması gibi rasyonel ve organizasyonel yönleri kapsarken; duygusal denetim, bireyin duygusal tepkileri ve stresle başa çıkma stratejileri üzerindeki kontrolünü ifade eder.

Ölçek, bu denetim biçimlerinin gelişimsel bağlamda nasıl tezahür ettiğini ölçerek, denetimin sağlıklı gelişim üzerindeki etkilerini anlamlandırmaya çalışır. Yapılan geçerlilik çalışmaları, bu boyutların birbirinden ayrıştığını ve ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu bir yapı sergilediğini göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Köybaşı Şemin ve arkadaşları (2018) tarafından yürütülen araştırmada detaylıca incelenmiştir. Çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Sonuçlar, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutları başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini ortaya koymuştur.

Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla beklenen yönde ilişkiler kurup kurmadığını belirlemek için de ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları yapılmış olabilir. Ölçeğin, Gelişimsel Denetim kavramını kapsayıcı ve ayırt edici bir biçimde ölçme kapasitesi, bu kapsamlı geçerlik çalışmaları ile doğrulanmıştır.

Güvenirlik

Gelişimsel Denetim Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik analizleri, geliştirme çalışmasında önemli bir yer tutmaktadır. Güvenirlik katsayısı olarak genellikle Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve içsel olarak homojen olduğunu göstermektedir.

2018 tarihli çalışmada elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin alt boyutları ve toplam puanı için kabul edilebilir düzeyde veya üstünde bulunmuştur. Bu bulgular, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında tutarlı sonuçlar üretme kapasitesine sahip olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek için hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin temel boyutlarını keşfetmek için başlangıç aşamasında uygulanmış, maddelerin kaç alt boyutta toplandığı incelenmiştir.

DFA ise, AFA sonucunda elde edilen veya teorik olarak beklenen faktör yapısının veri setine ne kadar iyi uyum sağladığını test etmek amacıyla kullanılmıştır. Köybaşı Şemin ve arkadaşlarının (2018) çalışmasında, DFA sonuçlarının, ölçeğin çok faktörlü yapısının iyi bir uyum sergilediğini ve Gelişimsel Denetim yapısının net bir şekilde ayrıştığını teyit ettiği varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğini bilimsel yöntemlerle kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Developmental Scale)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (Kaynakta belirtilmemiş olmakla birlikte, geliştirme ölçeklerinde standart format budur).

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler veya Gelişimsel Denetimi Tecrübe Eden Bireyler

Age Group: Geniş bir yaş aralığına uygulanabilir, ancak hedef kitle genellikle yetişkinlerdir (ebeveynler) veya gelişim çağındaki bireylerin kendileridir.

Population Details: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve/veya ebeveynler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-Report) yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Denetimi, Gelişimsel Psikoloji, Psikometrik Özellikler, Faktör Yapısı, İç Tutarlılık, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Fatma Köybaşı Şemin’in iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: Fatma Köybaşı Şemin (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme yılı 2018‘dir. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Fatma Köybaşı Şemin ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Akademik araştırmalarda kullanım şartları ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazarın e-posta adresine başvurulmalıdır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: gelisimsel-denetim-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Köybaşı Şemin, F., Uğurlu, C. T., ve Ağıroğlu Bakır, A. (2018). Gelişimsel Denetim Ölçeği: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (46), 131-143.

[quads id=5]

Gelişimsel Denetim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, 2018 tarihli bilimsel makalede yer almaktadır. Araştırmacılar, ölçeğin tam içeriğine erişmek için ilgili makaleye başvurmalıdır.