Gelişimsel İlkokula Hazırbulunuşluk Ölçeği

Özet

İlkokula Hazırbulunuşluk, çocukların akademik ve sosyal başarıya ulaşmaları için gerekli olan temel beceri ve yeterlilikleri ifade eden kritik bir psikolojik ve gelişimsel yapıdır. Gelişimsel İlkokula Hazırbulunuşluk Ölçeği (GİHÖ), Ramazan Sak ve Emine Yorgun tarafından 2020 yılında geliştirilmiş olup, okul öncesi dönem çocuklarının ilkokul eğitimine başlama aşamasındaki gelişimsel düzeylerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle bilişsel, motor, sosyal-duygusal ve dil gelişim alanlarındaki hazırbulunuşluk düzeylerini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme çalışması, Türk eğitim bağlamında uygulanabilir ve güçlü psikometrik özelliklere sahip bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İlkokula Hazırbulunuşluk, Okul Öncesi Eğitim, Gelişimsel Değerlendirme, Erken Çocukluk, Hazırbulunuşluk Ölçeği, Psikometri.

Yazarlar

Ramazan SAK, Emine YORGUN.

Amaç

Gelişimsel İlkokula Hazırbulunuşluk Ölçeği’nin (GİHÖ) temel amacı, ilkokul çağına yaklaşan 5-7 yaş aralığındaki çocukların, zorunlu eğitimin gerektirdiği akademik ve sosyal talepleri karşılamaya ne ölçüde hazır olduklarını bilimsel yöntemlerle belirlemektir. Bu ölçek, çocukların okula adaptasyon sürecini kolaylaştırmak ve potansiyel gelişimsel risk alanlarını erken tespit etmek için kritik bir araç görevi görmektedir.

Ölçek, eğitim uzmanlarına ve öğretmenlere, çocuğun güçlü yönlerini ve desteklenmesi gereken spesifik gelişim alanlarını gösteren nesnel veriler sunarak, bireyselleştirilmiş eğitim programlarının veya erken müdahale stratejilerinin planlanmasına doğrudan katkıda bulunmayı hedefler. GİHÖ, sadece bilişsel yetenekleri değil, aynı zamanda sosyo-duygusal olgunluğu da ölçerek bütüncül bir hazırbulunuşluk değerlendirmesi sağlar.

Yapı (Ölçülen Yapı)

GİHÖ, psikolojik gelişim kuramlarına dayanarak, çok boyutlu bir yapı olarak kavramsallaştırılan İlkokula Hazırbulunuşluk yapısını ölçmektedir. Bu yapı, çocuğun okul ortamında başarılı olmasını sağlayan bir dizi entegre beceri ve yeterliliği içerir. Ölçek, genellikle dört ana alt boyuta ayrılmıştır:

• Bilişsel Alan: Temel sayı ve şekil bilgisi, dikkat süresi ve problem çözme becerileri.
• Sosyal ve Duygusal Alan: Öz düzenleme, duygusal tepkileri yönetme, işbirliği yapma ve yönergeleri takip etme yeteneği.
• Motor Alan: İnce motor beceriler (kalem tutma, kesme) ve kaba motor beceriler (koşma, denge).
• Dil Alanı: Alıcı ve ifade edici dil yetenekleri, kelime dağarcığı ve temel okuryazarlık becerilerine hazırlık.

Ölçeğin yapısal tutarlılığı, bu gelişimsel alanların her birini geçerli ve güvenilir bir şekilde temsil etmesini sağlamak üzere titizlikle test edilmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Sak & Yorgun, 2020), GİHÖ’nün amaca uygunluğunu kanıtlamak için çeşitli geçerlik türleri incelenmiştir. Özellikle yapı geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak incelenmiş ve ölçeğin teorik olarak beklenen çok boyutlu yapıyı desteklediği gösterilmiştir.

Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik çalışmaları da yürütülmüştür. Bu analizlerde, GİHÖ puanlarının, çocuğun öğretmen değerlendirmeleri ve erken dönem akademik başarı göstergeleri ile anlamlı düzeyde korelasyon gösterdiği rapor edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin ilkokul başarısını yordama yeteneğine sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Gelişimsel İlkokula Hazırbulunuşluk Ölçeği’nin kararlılığını ve iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla detaylı güvenirlik analizleri yapılmıştır. İç tutarlılık katsayısı olarak yaygın şekilde kullanılan Cronbach Alfa değerleri, hem ölçeğin genelinde hem de her bir alt boyutunda yüksek bulunmuştur. Bu yüksek değerler, ölçeği oluşturan maddelerin aynı temel yapıyı ölçme konusunda homojen ve tutarlı olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana bağlı kararlılığını ölçmek için test-tekrar test güvenirliği çalışmaları da gerçekleştirilmiştir. Elde edilen korelasyon katsayıları, ölçek puanlarının kısa bir zaman aralığı içinde tekrar uygulandığında tutarlı sonuçlar ürettiğini ve bu sayede ölçüm hatasının düşük olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

GİHÖ’nün yapısal geçerliğini sağlamlaştırmak için hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, başlangıçta madde havuzundan ölçeğin temel bileşenlerini ve faktör sayısını belirlemek için kullanılmıştır.

DFA ise, ölçeğin teorik olarak belirlenen çok boyutlu yapısının toplanan verilerle ne ölçüde uyumlu olduğunu test etmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin bilişsel, sosyal-duygusal, motor ve dil gelişimini temsil eden ayrı faktörlere sahip olduğunu doğrulamıştır. Faktör yüklerinin güçlü olması, her bir maddenin ilgili alt boyutu temsil etmede yüksek katkıya sahip olduğunu göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Genellikle öğretmen veya uzman gözlemi temel alınarak kullanılan bir derecelendirme ölçeği formundadır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklar.

Age Group: 5-7 yaş aralığı (İlkokula geçiş dönemi).

Population Details: Ölçek, Türkiye Cumhuriyeti’nde okul öncesi eğitim alan ve ilkokula başlama potansiyeli olan çocuklar üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Gözlem temelli değerlendirme. Uygulayıcılar (genellikle öğretmenler), çocuğun günlük davranışlarını ve performansını belirli kriterlere göre derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Erken Çocukluk Eğitimi, Okul Başarısı Yordayıcıları, GİHÖ, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Sorumlu Yazar Ramazan SAK ile iletişim adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Gelişimsel İlkokula Hazırbulunuşluk Ölçeği, 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle yazarların yayımladığı makaleye uygun atıf yapılması gerekmektedir. Kullanım koşulları ve potansiyel ücretler hakkında kesin bilgi almak için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Kaynaklar

• Sak, R., ve Yorgun, E. (2020). Gelişimsel İlkokula Hazırbulunuşluk Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik analizi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (24), 495-525.
• Makalenin doğrudan bağlantısı: sosbilder.igdir.edu.tr

• The original PDF can be downloaded here: gelisimsel-ilkokula-hazirbulunusluk-olcegi-toad.pdf

Gelişimsel İlkokula Hazırbulunuşluk Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamı, Sak ve Yorgun (2020) tarafından yayımlanan akademik makalede yer almaktadır.