Ergenlerin Gelişimsel Rehberlik İhtiyaçlarını Belirleme Ölçeği

Özet

Ergenlerin Gelişimsel Rehberlik İhtiyaçlarını Belirleme Ölçeği (EGRİBÖ), ergenlik dönemindeki bireylerin gelişimsel rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerine yönelik spesifik ihtiyaçlarını belirlemek amacıyla geliştirilmiş özgün bir ölçektir. Muhammed Akat ve Ahmet Peker tarafından 2021 yılında geliştirilen bu araç, eğitim kurumlarında sunulan rehberlik programlarının etkinliğini artırmak ve öğrencilerin gelişim alanlarındaki eksikliklerini tespit etmek için tasarlanmıştır. Ölçek, 5 alt boyutta toplanan 21 maddeden oluşmakta olup, yüksek düzeyde yapısal geçerlik ve güvenirlik kanıtları sunmaktadır.

EGRİBÖ’nün geliştirilmesi sürecinde hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizi teknikleri kullanılarak ölçeğin psikometrik özellikleri detaylıca incelenmiştir. Bu ölçek, özellikle okul psikolojik danışmanlarının ve araştırmacıların ergenlerin ihtiyaçlarına dayalı programlar oluşturmasında önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ergenlik, Gelişimsel rehberlik, Psikolojik danışmanlık, İhtiyaç belirleme, Psikometrik özellikler, Faktör analizi, EGRİBÖ

Yazarlar

Muhammed AKAT, Ahmet PEKER

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ergenlerin gelişim dönemleri boyunca karşılaşabilecekleri zorluklar ve ihtiyaçlar doğrultusunda, rehberlik hizmetlerinden beklentilerini ve gereksinim duydukları alanları bilimsel yöntemlerle tespit etmektir. Bu tespitler, okullardaki psikolojik danışma ve rehberlik (PDR) servislerinin yıllık planlarını ve müdahale programlarını, öğrencilerin gerçek ihtiyaçlarına göre şekillendirmesine olanak tanır.

EGRİBÖ, ergenlerin kişisel-sosyal, eğitsel ve mesleki gelişim alanlarındaki rehberlik ihtiyaçlarını sistematik bir şekilde ölçerek, programların geliştirilmesi için somut veriler sunmayı hedefler. Bu sayede, kaynaklar daha verimli kullanılabilir ve sunulan hizmetlerin etkililiği maksimize edilebilir.

Yapı

Ergenlerin Gelişimsel Rehberlik İhtiyaçlarını Belirleme Ölçeği (EGRİBÖ), ergenlerin gelişimsel ihtiyaçlarını kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Yapılan analizler sonucunda ölçek, toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan 5 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, ergenlerin gelişimsel rehberlik alanındaki spesifik gereksinimlerini temsil etmektedir.

Ölçeğin psikolojik yapısı, ergenlik dönemine özgü bilişsel, duygusal ve sosyal gelişim görevlerine odaklanmakta ve bu görevlerin başarılı bir şekilde tamamlanması için gereken rehberlik desteğinin düzeyini belirlemektedir. Ölçek, kuramsal olarak gelişimsel rehberlik modeline dayanmaktadır.

Geçerlik

EGRİBÖ’nün yapı geçerliliği, hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile detaylı olarak incelenmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin toplam varyansın %56.41’ini açıklayan 21 madde ve 5 alt boyuttan oluştuğunu doğrulamıştır. Bu oran, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde güçlü bir yapısal bütünlüğe işaret etmektedir.

Beş boyutlu modelin uyum indeks değerleri incelendiğinde, mükemmel uyuma yakın sonuçlar elde edilmiştir. Bu değerler şunlardır: Ki-kare/serbestlik derecesi (x²/sd) = 2,17; % 90 Güven Aralığı (CI) = .050-.066; Uyumlu Olmayan Normlandırılmış İndeks (NFI) = .92; Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) = .96; Göreli Uyum İndeksi (RFI) = .91; İyilik Uyum İndeksi (GFI) = .90; Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) = .054; Kök Ortalama Kare Yaklaşım Hatası (RMSEA) = .058. İkinci düzey DFA sonuçları da bu yapıyı desteklemiş olup, uyum indeks değerleri (x²/sd = 2,27; RMSEA = .061) olarak bulunmuştur. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

EGRİBÖ’nün güvenirlik analizleri, çeşitli yöntemlerle yüksek düzeyde iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık sergilediğini ortaya koymuştur. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa değerleri .72 ile .83 arasında değişmektedir, bu da ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Ayrıca, iki yarı test güvenirliği katsayıları .65 ile .80 arasında; McDonald (ω) güvenirlik katsayısı ise .70 ile .86 arasında değişim göstermektedir. Ölçeğin zamana bağlı kararlılığını ölçen test-tekrar test güvenirlik katsayıları ise .60 ile .83 arasında farklılaşmaktadır. Bu güvenirlik verileri, EGRİBÖ’nün tekrarlı ölçümlerde tutarlı sonuçlar üretebilen güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla ilk olarak açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, 21 maddeden oluşan ve toplam varyansın %56.41’ini açıklayan 5 faktörlü bir yapının uygun olduğunu göstermiştir. Bu 5 faktör, ergenlerin gelişimsel rehberlik ihtiyaçlarının farklı boyutlarını temsil etmektedir.

Yapısal modelin doğrulanması amacıyla uygulanan doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ise, elde edilen beş boyutlu modelin teorik yapıya uygunluğunu test etmiştir. DFA, modelin uyum indekslerinin mükemmel veya çok iyi uyum kategorisinde olduğunu (CFI=.96, RMSEA=.058) göstermiştir. İkinci düzey DFA da benzer şekilde güçlü uyum indeksleri (.061 RMSEA değeri ile) sunarak, ölçeğin çok boyutlu yapısının sağlamlığını teyit etmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü:

Geliştirme (Developmental Scale)

Format:

Likert tipi derecelendirme (Orijinal kaynakta belirtilmemiş olmakla birlikte, psikolojik ölçek standartlarına uygun olarak Likert tipi olduğu varsayılmaktadır.)

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Ergenler (Ortaokul ve Lise öğrencileri)

Yaş Grubu:

Ergenlik dönemi (Yaklaşık 12-18 yaş)

Popülasyon Detayları:

Ölçek, Türkiye’deki eğitim kurumlarında öğrenim gören ergenlerin rehberlik ihtiyaçlarını belirlemek üzere geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi:

Öz bildirim (Self-report) ölçeği olup, katılımcıların gelişimsel rehberlik hizmetlerine olan ihtiyaç düzeylerini değerlendirmelerini gerektirir.

Anahtar Kelimeler

Ergenlik, Gelişimsel rehberlik, Psikolojik danışmanlık, Yapı geçerliliği, Güvenirlik analizi, Cronbach alfa, McDonald Omega

[quads id=5]

Yazarlar (İletişim)

Yazar ORCID Tanıtıcısı:

Bilgi Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri:

Muhammed AKAT: [email protected]

Yazışma Adresi:

Makalenin yayınlandığı kurum adresi (Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2021

İzinler ve Ücret:

Ticari olmayan akademik çalışmalar için izinlerin sorumlu yazar Muhammed AKAT ile iletişime geçilerek alınması tavsiye edilir.

PDF Kaynağı:

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ergenlerin-gelisimsel-rehberlik-ihtiyaclarini-belirleme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Akat, M. ve Peker, A. (2021). Ergenlerin gelişimsel rehberlik ihtiyaçlarını belirleme ölçeğinin (EGRİBÖ) geliştirilmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 42, 229-245. DOI: https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.776357

[quads id=5]

Ergenlerin Gelişimsel Rehberlik İhtiyaçlarını Belirleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır.