Gelişimsel Yetersizliği Olan Yetişkinler için Psikiyatrik Değerlendirme Çizelgesi

Özet

Gelişimsel Yetersizliği Olan Yetişkinler için Psikiyatrik Değerlendirme Çizelgesi (PASADD-Checklist), zihinsel engellilik veya gelişimsel yetersizliği olan yetişkinlerde psikiyatrik bozuklukları taramak ve teşhis etmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, standart klinik görüşme yöntemlerinin yetersiz kaldığı bu özel popülasyonda, güvenilir ve geçerli bir psikiyatrik değerlendirme yapılmasına olanak tanır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Görmez ve Kırpınar (2017) tarafından yapılmış olup, Türk kültürü ve diline uygunluğunu, aynı zamanda klinik kullanımdaki geçerlik ve güvenirlik özelliklerini kanıtlamıştır.

PASADD-Checklist, depresyon, anksiyete, psikoz ve davranışsal sorunlar dahil olmak üzere çeşitli yaygın psikiyatrik semptom alanlarını kapsamaktadır. Uyarlama çalışması, bu aracın Türkiye’deki sağlık profesyonelleri için önemli bir klinik ve araştırma kaynağı olarak hizmet edebileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Psikiyatrik değerlendirme, Gelişimsel Yetersizlik, Zihinsel Engellilik, PASADD, Uyarlama, Güvenirlik, Geçerlik, Yetişkin Psikiyatrisi.

Yazarlar

Aynur Görmez, İlhan Kırpınar.

Amaç

Gelişimsel Yetersizliği Olan Yetişkinler için Psikiyatrik Değerlendirme Çizelgesi’nin temel amacı, gelişimsel yetersizliği olan yetişkin bireylerde yüksek oranda görülen psikiyatrik bozuklukların erken taranması ve doğru teşhis edilmesidir. Bu popülasyonda semptomlar atipik veya maskelenmiş olabileceği için, ölçek, doğrudan hastanın kendisinden bilgi alınamadığı durumlarda dahi, bakım verenler veya yakın gözlemciler aracılığıyla güvenilir bilgi toplamayı hedefler.

Türkçe uyarlama çalışmasının amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bu tarama aracının Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında kullanılabilmesi için dilsel ve psikometrik eşdeğerliğini sağlamaktır.

Yapı

PASADD-Checklist, temel olarak DSM veya ICD kriterlerine dayanan geniş bir yelpazedeki psikiyatrik belirti alanlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, genellikle zihinsel engellilik ile ilişkili olan ve standart teşhis yöntemleriyle saptanması zor olan duygudurum bozuklukları, anksiyete bozuklukları, psikotik bozukluklar ve obsesif kompulsif semptomlar gibi alanları değerlendirir.

Ölçek, bireyin geçmiş bir zaman dilimindeki (genellikle son bir ay) davranışları, duygusal durumu ve işlevselliğindeki değişikliklere odaklanır. Bu yapı, yetersizliğin derecesi ne olursa olsun, bireyin klinik durumu hakkında kapsamlı bir profil çıkarmayı amaçlar.

Geçerlik

Görmez ve Kırpınar (2017) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve kriter geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliğini değerlendirmek için faktör analizi teknikleri kullanılmış ve ölçeğin orijinal yapısına uygun faktörlerin Türkçe örneklemde de korunduğu gösterilmiştir.

Kriter geçerliği açısından, ölçekten elde edilen puanların, klinik olarak teşhis edilmiş psikiyatrik bozukluklarla anlamlı düzeyde ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Bu, PASADD-Checklist’in, gelişimsel yetersizliği olan bireylerde psikiyatrik sorunları doğru bir şekilde tespit etme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Türkçe versiyonun güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığını ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğini kapsamıştır. İç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) değerlerinin, ölçeğin alt boyutlarında kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ayrıca, gelişimsel yetersizliği olan bireylerin değerlendirilmesinde sıklıkla kritik olan gözlemciler arası güvenirlik (inter-rater reliability) de incelenmiştir. Yüksek gözlemciler arası güvenirlik skorları, farklı klinisyenler veya bakım verenler tarafından yapıldığında dahi ölçek puanlarının tutarlılığını sağlamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması kapsamında, PASADD-Checklist’in orijinal İngilizce formunun faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi (muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi veya Keşfedici Faktör Analizi) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin Türkçe örneklemde de mantıklı ve teorik olarak anlamlı alt ölçekler altında gruplandığını göstermiştir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve orijinal aracın psikometrik özelliklerini koruduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kontrol Çizelgesi (Checklist) / Bilgi Veren Tarafından Derecelendirme Ölçeği (Informant-Rated Scale)

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Gelişimsel yetersizliği veya zihinsel engelliliği olan bireyler.

Age Group: Yetişkinler (Adults)

Population Details: Klinik veya kurumsal ortamlarda yaşayan veya takip edilen, gelişimsel yetersizliği olan yetişkin hastalar.

Test Methodology: Yapılandırılmış görüşme veya bilgi veren (bakım veren, aile üyesi) tarafından doldurulan kontrol listesi yöntemiyle psikiyatrik değerlendirme taraması.

Anahtar Kelimeler

Psikiyatri, Zihinsel Engellilik, PASADD-Checklist, Tarama Aracı, Klinik Psikometri, Türkçe Ölçek.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirilme yılı belirtilmemiş olup, Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin gereklilikleri için sorumlu yazar Aynur Görmez ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makaleye erişim linki: tandfonline.com

Kaynaklar

• Görmez, A. & Kırpınar, İ. (2017). The Psychiatric Assessment Schedule for Adults With Developmental Disability Checklist: Reliability and Validity of Turkish Version. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 27 (2), 159-163. DOI: 10.1080/24750573.2017.1326742.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: psychiatric-assessment-schedule-for-adults-with-developmental-disability-toad.pdf

Gelişimsel Yetersizliği Olan Yetişkinler için Psikiyatrik Değerlendirme Çizelgesi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

[Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddeler bu bölümde boş bırakılmıştır.]