Montag İç Denetim Odaklı ve Dış Denetim Odaklı Sürücülük Ölçeği

Özet

Montag İç Denetim Odaklı ve Dış Denetim Odaklı Sürücülük Ölçeği, bireylerin sürüş deneyimleri ve trafik olayları üzerindeki kontrol algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2010 yılında Eylem Zerife Şendağ tarafından yürütülen yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, sürücülerin trafik kazaları ve kural ihlalleri gibi sonuçları içsel faktörlere (kendi becerileri, dikkatleri) mi yoksa dışsal faktörlere (şans, diğer sürücüler, yol koşulları) mi atfettiklerini belirlemeyi hedefler. Bu araç, Sürücülük Psikolojisi alanında, riskli davranışların ve kaza eğiliminin altında yatan bilişsel mekanizmaları araştırmada kritik bir rol oynamaktadır.

Uyarlama çalışması, Denetim Odağı kavramının sürüş bağlamındaki etkilerini inceleyerek, yaş, eğitim düzeyi, heyecan arayışı ve saldırganlık gibi değişkenlerin trafik kuralı ihlalleri ve kazalara karışma ile ilişkisini ortaya koymayı amaçlamıştır. Ölçek, 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmiştir ve iki temel boyutu ölçmektedir: İç Denetim Odaklı Sürücülük ve Dış Denetim Odaklı Sürücülük.

Anahtar Kelimeler

Denetim Odağı, İç Denetim, Dış Denetim, Sürücülük, Trafik Kazası, Sürücülük Psikolojisi, Montag Ölçeği, Riskli Sürüş.

Yazarlar

Eylem Zerife Şendağ (Türkçe Uyarlamayı Gerçekleştiren Yazar).

Amaç

Montag İç Denetim Odaklı ve Dış Denetim Odaklı Sürücülük Ölçeği’nin temel amacı, sürücülerin trafik ortamında karşılaştıkları olaylar üzerindeki kontrol algılarını ölçmektir. Bu ölçek, sürücülerin kendi davranışlarını düzenleme biçimlerini ve risk alma eğilimlerini anlamada kullanılan önemli bir araçtır.

Ölçek, özellikle yüksek riskli sürüş davranışları sergileyen bireyleri tanımlamak ve bu davranışların altında yatan bilişsel eğilimleri incelemek için tasarlanmıştır. İçsel denetime sahip sürücüler genellikle kendi kararlarının sonuçları belirlediğine inanırken, dışsal denetime sahip sürücüler çevresel faktörlerin veya şansın daha belirleyici olduğunu düşünürler. Bu ayrım, trafik güvenliği eğitimleri ve müdahale programları için değerli bilgiler sunar.

Yapı

Ölçek, sosyal psikolojinin temel kavramlarından biri olan Denetim Odağı yapısını sürüş bağlamına uygulamaktadır. Bu yapı iki ana faktörden oluşur:

• İç Denetim Odaklı Sürücülük: Bireyin trafik kazalarını veya olaylarını kendi yeteneği, dikkati veya çabasına bağlamasıdır. Bu sürücüler genellikle daha sorumlu ve kural odaklıdır.
• Dış Denetim Odaklı Sürücülük: Bireyin trafik olaylarını şans, kader, diğer sürücülerin hataları veya dışsal koşullar gibi kontrolü dışındaki faktörlere atfetmesidir. Dış denetim odaklı sürücüler, kendi sürüş davranışlarının sonuçları üzerindeki etkisine daha az inanma eğilimindedir.

Ölçek, bu iki boyut üzerinden sürücülerin atıf stillerini nicel olarak ölçerek, sürüş güvenliği araştırmalarına teorik bir zemin sağlamaktadır. Bu atıf stilleri, trafik kuralı ihlali yapma ve kazaya karışma değişkenleriyle ilişkilendirilmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasına ilişkin ayrıntılı Geçerlik analiz sonuçları (örneğin, yapı geçerliği, ölçüt bağımlı geçerlik) kaynak içerikte doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, Z. E. Şendağ tarafından hazırlanan yüksek lisans tezi, akademik bir çalışma niteliği taşıdığından, ölçeğin yapısal uygunluğunun ve teorik geçerliğinin tez kapsamında incelenmiş olması beklenmektedir.

Genellikle bu tür bir Uyarlama Araştırması sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğunu tespit etmek amacıyla doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizleri kullanılır. Gelecekteki araştırmacılar için, ölçeğin farklı popülasyonlarda güncel geçerlik çalışmalarının yapılması önerilmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) katsayılarına ilişkin spesifik veriler kaynak içerikte yer almamaktadır. Tipik olarak, psikometrik uyarlama çalışmalarında Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanır. Bu değerler, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde temsil ettiğini gösterir.

Ölçeğin güvenilirliğinin değerlendirilmesi için, tezin orijinal metnine başvurulması gerekmektedir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin kararlı ve güvenilir ölçümler sağladığını işaret edecektir.

Faktör Analizi

Montag İç Denetim Odaklı ve Dış Denetim Odaklı Sürücülük Ölçeği’nin orijinal yapısının iki faktörlü (İç ve Dış Denetim) olduğu varsayılmaktadır. Türkçe uyarlama sürecinde, bu iki faktörlü yapının korunup korunmadığını test etmek için faktör analizleri kullanılmıştır.

Faktör analizi sonuçları, Türk popülasyonunda da Denetim Odağı yapısının sürüş bağlamında iki ayrı boyutta ayrıştığını doğrulamalıdır. Bu analizler, her bir maddenin ilgili faktöre yüklenme değerlerini ve faktörler arasındaki korelasyonları sunarak ölçeğin yapısal geçerliğine katkıda bulunur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sürücüler

Yaş Grubu: Yetişkin Sürücüler

Popülasyon Detayları: Şendağ’ın (2010) tez çalışmasında kullanılan örneklem (Yaş, eğitim düzeyi gibi demografik değişkenler dikkate alınmıştır).

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak yanıtlanan, çok maddeli bir envanterdir. Yanıtlar genellikle “Hiç Katılmıyorum”dan “Tamamen Katılıyorum”a doğru derecelendirilir.

Anahtar Kelimeler

İç Denetim Odaklı Sürücülük, Dış Denetim Odaklı Sürücülük, Psikometrik Ölçek, Adaptasyon, Trafik Güvenliği, Atıf Stili.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

İletişim Adresi: Eylem Zerife Şendağ (TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi ile ilişkili olduğu varsayılmaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2010

İzinler: Ölçek, Eylem Zerife Şendağ’ın yüksek lisans tezi kapsamında Uyarlama Araştırması olarak kullanılmıştır. Kullanım izni ve telif hakları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Bilgi mevcut değil. Akademik amaçlı kullanımlarda genellikle ücret talep edilmemektedir, ancak ticari veya kurumsal kullanımlar için yazar onayı zorunludur.

Kaynaklar

Şendağ, Z. E. (2010). Yaş, eğitim düzeyi, heyecan arayışı, iç-dış denetim odağı ve saldırganlık ile trafik kuralı ihlali yapma ve trafik kazasına karışma arasındaki ilişkiler (Yayınlanmamış Yüksek Lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine buradan ulaşılabilir: montag-ic-denetim-odakli-ve-dis-denetim-odakli-suruculuk-olcegi-toad.pdf

Montag İç Denetim Odaklı ve Dış Denetim Odaklı Sürücülük Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte mevcut değildir. Bu bölüm, ölçek maddeleri sağlandığında doldurulmak üzere ayrılmıştır.