Geçmişe Dönük Aile Öngörülemezliği Ölçeği

Özet

Geçmişe Dönük Aile Öngörülemezliği Ölçeği (Retrospective Family Unpredictability Scale), bireylerin çocukluk ve ergenlik dönemlerinde algıladıkları aile ortamının ne kadar öngörülemez, kaotik veya istikrarsız olduğunu geriye dönük olarak değerlendirmeyi amaçlayan bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle erken dönem aile yaşantılarının yetişkinlikteki psikolojik sonuçları üzerindeki etkisini inceleyen araştırmacılar için tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2019 yılında Fatma Oktay ve Serap Uluç tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve gerekli geçerlik ve güvenirlik özelliklerini taşıyıp taşımadığını incelemiştir.

Aile öngörülemezliği kavramı, genellikle aile rutinlerindeki ve duygusal tepkilerdeki tutarsızlıkları ifade eder. Bu tür bir ortamda büyüyen bireylerde, duygusal düzenleme zorlukları ve stresle başa çıkma mekanizmalarında aksaklıklar gözlemlenebilir. Ölçek, bu geçmiş yaşantıların retrospektif değerlendirmesini sağlayarak, klinik ve gelişimsel psikoloji alanındaki çalışmalara önemli bir veri kaynağı sunar.

Anahtar Kelimeler

Aile öngörülemezliği, retrospektif değerlendirme, aile işlevi, çocukluk travması, psikometrik, uyarlama çalışması, Fatma Oktay.

Yazarlar

Fatma Oktay, Serap Uluç.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kendi aile ortamlarını çocuklukları süresince deneyimledikleri şekliyle, özellikle de bu ortamdaki tutarlılık, yapı ve istikrar düzeyini geriye dönük olarak ölçmektir. Bu aile öngörülemezliği düzeyinin belirlenmesi, yetişkinlikte ortaya çıkan çeşitli psikopatolojik belirtilerle olan ilişkisini araştırmayı mümkün kılar.

Uyarlama çalışması özelinde ise amaç, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını Türk örneklemine taşımak ve ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini kanıtlamaktır. Bu sayede, Türk kültürü bağlamında aile dinamikleri ve gelişimsel psikoloji konularında bilimsel araştırmaların önü açılmıştır.

Yapı

Geçmişe Dönük Aile Öngörülemezliği Ölçeği, bir bireyin ebeveynlerinin davranışlarının, aile kurallarının ve duygusal tepkilerinin ne derece tutarsız ve tahmin edilemez olduğunu algılaması üzerine odaklanan psikolojik bir yapıyı ölçer. Bu yapı, genellikle yüksek düzeyde değişkenlik, tutarsız disiplin ve beklenmedik duygusal patlamalar içeren aile ortamlarını kapsar.

Ölçek, çocukluk dönemindeki algılanan kaosu ve istikrarsızlığı tek bir genel faktör altında veya alt boyutlar aracılığıyla değerlendirebilir. Bu yapı, özellikle bağlanma teorileri ve gelişimsel psikopatoloji çerçevesinde önemlidir, zira öngörülemez bir ortam, güvenli bağlanmanın gelişimini olumsuz etkileyebilir ve bireyin dünyaya dair temel güven duygusunu zedeleyebilir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Oktay ve Uluç, 2019) geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı, yani geçmişe dönük aile öngörülemezliğini ölçüp ölçmediğini kanıtlamayı hedefler. Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasının yayınlanması, ölçeğin Türk kültüründe kabul edilebilir düzeyde psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir.

Araştırmacılar, genellikle yapı geçerliğini (faktör analizi ile) ve ölçüt bağımlı geçerliği inceleyerek ölçeğin yapısal tutarlılığını ve ilişkili olduğu diğer değişkenlerle beklenen korelasyonları gösterdiğini rapor etmişlerdir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçme aracının zaman içindeki tutarlılığını ve içsel kararlılığını ifade eder. Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçme konusunda uyumlu olduğunu gösterir.

Oktay ve Uluç (2019) çalışmasında, ölçeğin Türk örnekleminde tatmin edici düzeyde güvenilirliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Bu, ölçeğin bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceği anlamına gelir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, orijinal ölçeğin yapısını koruyacak şekilde incelenmiştir. Bu analizler, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilir ve ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen faktör sayısına ve dağılımına uygunluğunu test eder.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe formunun da orijinal ölçekle benzer bir faktör yapısına sahip olduğunu doğrulamış ve ölçeğin tek boyutlu veya çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de geçerli olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirim ölçeği. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak Likert tipi bir ölçek kullanır.

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal Dil (İngilizce olduğu varsayılmaktadır).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Çocukluk dönemi deneyimlerini retrospektif olarak değerlendirebilen bireyler).

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkin popülasyonu.

Popülasyon Detayları: Türk uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve/veya genel topluluk örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların çocukluk aile ortamlarına dair ifadeleri değerlendirdiği, anket tabanlı metodoloji.

Anahtar Kelimeler

Retrospektif, aile ortamı, çocukluk deneyimleri, psikopatoloji, tutarsızlık, sosyal bilimler, gelişimsel psikoloji.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanmamıştır.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Fatma Oktay)

Yazışma Adresi: Sağlanmamıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Fatma Oktay ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal makale (Oktay ve Uluç, 2019), sssjournal.com adresinde erişime açıktır. Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: gecmise-donuk-aile-ongorulemezligi-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

Oktay, F. ve Uluç, S. (2019). The Turkish adaptation study of retrospective family unpredictability scale. Social Sciences Studies Journal, 5, 1153-1161.

Geçmişe Dönük Aile Öngörülemezliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır ve burada listelenmemektedir. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme yapısı için ilgili adaptasyon çalışmasına başvurulması gerekmektedir (Oktay & Uluç, 2019).