Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algıları Ölçeği

Özet

Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algıları Ölçeği, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin dijital ortamlar içerisinde sergiledikleri ahlaki değerlere yönelik algılarını ve tutumlarını ölçmek amacıyla 2021 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Toplam 17 maddeden oluşan bu ölçek, öğrencilerin çevrimiçi etkileşimlerdeki mahremiyet, nezaket, merhamet, dürüstlük, hakkaniyet ve sorumluluk gibi temel ahlaki boyutlardaki algılarını üç ana faktör altında incelemektedir. Ölçeğin geliştirme çalışması, yapısal geçerlilik ve güvenilirlik analizleri ile desteklenmiş olup, dijitalleşen dünyada gençlerin etik davranışlarını değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital ortam, Ahlaki Değerler, Etik, Ortaokul Öğrencileri, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Dijital Ahlak.

Yazarlar

Özlem Korkmaz, Öznur Kovancı, F. Uğur Erdoğmuş

Amaç

Bu ölçek, ortaokul öğrencilerinin internet ve diğer dijital ortamlar bağlamında ahlaki değerlere yönelik algılarının ve bu değerleri ne ölçüde benimsediklerinin belirlenmesi amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin çevrimiçi davranışlarını şekillendiren mahremiyet, dürüstlük, hakkaniyet ve sorumluluk gibi kritik etik boyutlardaki farkındalık düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Elde edilen veriler, eğitimciler ve ebeveynler için dijital etik eğitimi müdahalelerini planlamada yol gösterici olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algıları Ölçeği, öğrencilerin dijital ortamlardaki ahlaki algılarını yansıtan üç temel faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, ölçeğin ölçmeyi hedeflediği ahlaki değerlerin kapsamını belirlemektedir:

• Mahremiyet-Nezaket Faktörü: Bireylerin çevrimiçi ortamlarda başkalarının özel alanlarına ve görüşlerine gösterdikleri saygı ve nezaket düzeyini ölçer.
• Merhamet-Dürüstlük Faktörü: Dijital etkileşimlerde empati, şefkat ve özellikle yalan söylemekten kaçınma gibi dürüstlük ilkelerine bağlılığı değerlendirir.
• Hakkaniyet-Sorumluluk Faktörü: Çevrimiçi dünyada adil olma, başkalarının haklarına riayet etme ve dijital eylemlerin sonuçlarına dair sorumluluk alma algısını inceler.

Ölçek, bu üç boyut aracılığıyla öğrencilerin karmaşık dijital etik durumlarla nasıl başa çıktıklarına dair kapsamlı bir profil sunmayı hedeflemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla kapsamlı analizler yürütülmüştür. Bu analizlerde, her bir faktörde yer alan maddelerin faktör yükleri, öz değerleri (eigenvalues) ve açıklanan varyans oranları incelenmiştir. Sonuçlar, ölçeğin yapı geçerliliğinin literatürde kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçekteki her bir maddenin ölçülmek istenen özelliğe hizmet etme düzeyini belirlemek için madde toplam korelasyon yöntemi uygulanmıştır. Elde edilen korelasyon değerleri, ölçekte bulunan faktörlerin ve faktörler içerisindeki maddelerin, ölçeğin bütünüyle ölçülmesi amaçlanan özelliği anlamlı seviyede ölçebilme hedefine ulaştığını ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapısının verilerle tutarlı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algıları Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları çeşitli yöntemlerle test edilmiştir. İç tutarlılık katsayıları, Cronbach Alpha, Guttmann split-half güvenirlik formülü ve iki eş yarı korelasyon değerleri (Spearman Brown formülü kullanılarak) hesaplanmıştır.

Analiz sonuçları, ölçek faktörlerinin yüksek iç tutarlılık katsayılarına sahip olduğunu ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir ölçümler yapabildiğini göstermiştir. Ek olarak, ölçek maddelerinden elde edilen verilerin zaman içinde ne kadar kararlı olduğunu tespit etmek amacıyla test-tekrar test yöntemi uygulanmıştır. Bu uygulama, beş haftalık bir aralıkla tekrarlanmış ve analizler sonucunda ölçeğin kararlılık seviyesinin yüksek olduğu saptanmıştır, bu da ölçeğin zamana karşı direncini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak ve teorik faktör yapılarının ampirik verilerle uyumunu test etmek amacıyla hem Keşfedici (dolaylı olarak bahsedilen yapı geçerliği analizleri kapsamında) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

Yapılan DFA sonucunda ortaya çıkan ölçek modelinde gözlenen uyum değerlerinin, kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu ve toplanan veriler tarafından doğrulandığı görülmüştür. Bu bulgu, ölçeğin üç faktörlü yapısının (Mahremiyet-Nezaket, Merhamet-Dürüstlük, Hakkaniyet-Sorumluluk) hem istatistiksel hem de teorik açıdan geçerli olduğunu pekiştirmektedir. DFA, ölçeğin maddelerinin ilgili faktörlere yüklenmesindeki tutarlılığı net bir şekilde ortaya koymuştur.

Ölçek

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Yazılı Anket / Kendini Değerlendirme

Dil Seçenekleri: Türkçe

Hedef Popülasyon: Ortaokul Öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 10-14 yaş aralığı (Ortaokul seviyesi)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de ortaokul düzeyinde eğitim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme şu şekildedir:

• 1 = Kesinlikle Katılmıyorum
• 2 = Katılmıyorum
• 3 = Kararsızım
• 4 = Katılıyorum
• 5 = Kesinlikle Katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Dijital Etik, Ahlak Algısı, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Cronbach Alpha, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Test-Tekrar Test.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Öznur Kovancı

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalede detaylı adres belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Testin Geliştirildiği Yıl: 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve izin şartları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Makale, açık erişimli bir dergide yayımlanmıştır.

Referanslar

Korkmaz, Ö., Kovancı, Ö., & Erdoğmuş, F. U. (2021). Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algıları Ölçeği geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 298-315.

Makalenin dijital nesne tanımlayıcısı (DOI) şöyledir: https://doi.org/10.17556/erziefd.646377

Makalenin Dergipark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• ortaokul-ogrencilerinin-dijital-ortamda-ahlaki-degerlere-donuk-algilari-olcegi-toad.pdf
• ortaokul-ogrencilerinin-dijital-ortamda-ahlaki-degerlere-donuk-algilari-olcegi-toad.pdf

Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algıları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Toplam 17 madde.

• Mahremiyet-Nezaket Faktörü
1. Dijital ortamdaki insanları tanımazsam da onların görüşlerine saygı duyarım.
• Merhamet-Dürüstlük Faktörü
9. Dijital ortamda gerçek dünyaya göre daha fazla yalan söylediğim olur.
• Hakkaniyet-Sorumluluk Faktörü
13. Dijital ortamdaki insanları tanımazsam da onların görüşlerine saygı duyarım.Ahlak