Friedman Okul Yöneticileri Tükenmişlik Ölçeği

Özet

Friedman Okul Yöneticileri Tükenmişlik Ölçeği, okul yöneticilerinin yaşadığı mesleki tükenmişlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin Türkçe uyarlamasıdır. Ölçeğin Türkiye bağlamında güvenirlik ve geçerlik çalışmalarını Özer, Dönmez ve Cömert (2012) gerçekleştirmiştir. Bu uyarlama çalışması, eğitim kurumlarında görev yapan okul yöneticileri arasındaki tükenmişlik sendromunun üç temel boyutu olan duyarsızlaşma, tükenme ve mesleki başarıyı değerlendirmeyi hedefler. Ölçek, 20 maddeden oluşmakta olup, psikometrik analizler sonucunda yüksek düzeyde geçerli ve güvenilir bir araç olduğu kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tükenmişlik, Okul Yöneticileri, Duyarsızlaşma, Mesleki Başarı, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Niyazi Özer, Burhan Dönmez, Mustafa Cömert.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, okul yöneticilerinin mesleki yaşamlarında deneyimledikleri tükenmişlik düzeylerini belirlemektir. Bu ölçüm, eğitim sistemindeki yöneticilerin duygusal yüklerini, görevlerine karşı geliştirdikleri tutumları ve kişisel başarı algılarını nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Uyarlama çalışması, orijinal Friedman Ölçeği’nin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve eğitim sistemi bağlamında da geçerli ve güvenilir olduğunu kanıtlamak üzere yapılmıştır. Bu sayede, Türkiye’deki eğitim araştırmacılarına ve uygulamacılara, yöneticilerin mesleki sağlığını incelemek için geçerli bir araç sunulmuştur.

Yapı

Friedman Okul Yöneticileri Tükenmişlik Ölçeği, tükenmişlik sendromunun klasik olarak kabul edilen üç temel boyutunu ölçer:

• Duygusal Tükenme (Tükenme): Yöneticinin iş yükü ve stres nedeniyle kendini duygusal olarak yıpranmış ve enerjisi bitmiş hissetmesi.
• Duyarsızlaşma: Çalışanlara, öğrencilere ve işin kendisine karşı olumsuz, alaycı veya mesafeli bir tutum geliştirilmesi.
• Kişisel Başarı Eksikliği (Mesleki Başarı): İşinde yeterli ve başarılı olma duygusunun azalması veya kaybolması.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri kullanılmıştır. Keşfedici faktör analizine uygunluğu test etmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı ve Bartlett küresellik testi yapılmıştır. Elde edilen KMO değeri .92 olarak bulunmuş, Bartlett Testi sonucu (2456.371, p=.000) ise verilerin faktör analizine uygun olduğunu göstermiştir.

Ölçek, toplam varyansın %59.91’ini açıklamaktadır. Ölçeğin üç faktörlü yapısının maddelerde açıkladığı ortak varyans oranları ise %41 ile %77 arasında değişmektedir. Ayrıca madde geçerliği ve homojenliğine ilişkin yapılan madde-test korelasyon katsayısı hesaplamaları sonucunda, korelasyon değerleri .64 ile .87 arasında yüksek değerler almıştır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, üç faktörlü yapının veri setine mükemmel uyum sağladığını göstermiştir. Temel uyum indeksleri şunlardır: χ²: 219,08; df: 164; χ²/sd: 1,33; GFI: 0,90; AFI: 0,87; CFI: 0,99; RMSEA: 0,041; RMR: 0,058; SRMR: 0,047. Özellikle χ²/sd oranının 5’in altında ve RMSEA değerinin .08’in altında olması, modelin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik çalışmaları, Cronbach Alpha katsayıları ile analiz edilmiştir. Üç boyut için elde edilen katsayılar yüksek düzeyde iç tutarlılığa işaret etmektedir:

• Duyarsızlaşma boyutu: .89
• Tükenme boyutu: .90
• Mesleki Başarı boyutu: .76

Ölçeğin zamana karşı tutarlılığını (test-tekrar test güvenirliği) belirlemek üzere, Malatya ili merkez ilçelerinde görev yapan 20 okul müdürüne 13 gün ara ile uygulama yapılmıştır. Bu uygulamadan elde edilen veriler üzerindeki analizler sonucunda, boyutlara ait güvenirlik katsayıları şunlardır: Duyarsızlaşma (.78), Tükenme (.81) ve Mesleki Başarı (.84). Bu bulgular, ölçeğin zaman içinde kararlı ve tutarlı ölçümler yapabildiğine güçlü bir kanıt teşkil etmektedir.

Faktör Analizi

Yapılan faktör analizleri, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak üç faktörlü bir yapıyı desteklemektedir. Keşfedici faktör analizi (KFA) öncesinde, verilerin örneklem yeterliliğini gösteren KMO değeri (.92) oldukça yüksektir. Ölçek, toplam 20 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler Tükenme, Duyarsızlaşma ve Mesleki Başarı faktörleri altında toplanmaktadır.

Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, bu üç faktörlü modelin yapısal eşitlik modellemesi (YEM) açısından kabul edilebilir ve güçlü bir uyum sergilediğini kanıtlamaktadır. Uyum indeksleri (özellikle χ²/sd=1.33 ve CFI=0.99) ölçek yapısının teorik modeli yüksek düzeyde temsil ettiğini göstermektedir.

Ölçüm Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 20 maddelik, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Okul Yöneticileri (School Principals)

Age Group: Belirtilmemiş (Yetişkin çalışan popülasyonu)

Population Details: İlköğretim okullarında görev yapan okul müdürleri (Uyarlama çalışması Malatya merkez ilçelerinde gerçekleştirilmiştir).

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report) ölçeği. Derecelendirme formatı: “1 = Hiçbir Zaman”, “2 = Nadiren”, “3 = Bazen”, “4 = Çoğunlukla”, “5 = Her Zaman”.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Yönetimi, Psikometri, KMO Katsayısı, DFA, Test-Tekrar Test Güvenirliği, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Niyazi Özer ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: burnout-scale-for-principals-bsp-toad.pdf

Kaynaklar

• Özer, N., Dönmez, B., & Cömert, M. (2012). Turkish adaptation of Friedman School Principal Burnout Scale: Reliability and validity studies. İnönü University Journal of Education, 13(1), 105-121.
• İlgili akademik link: uvt.ulakbim.gov.tr

Friedman Okul Yöneticileri Tükenmişlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ NOT: Orijinal kaynakta ölçek maddelerinin tamamı yer almamaktadır. Ölçek, toplam 20 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme formatı aşağıda sunulmuştur:

Ölçekte yer alan her madde, puan değeri olarak “1 = Hiçbir Zaman”, “2 = Nadiren”, “3 = Bazen”, “4 = Çoğunlukla”, “5 = Her Zaman” seçeneklerinden oluşur.