Okul Tükenmişlik Ölçeği

Özet

Okul Tükenmişlik Ölçeği (OTÖ), öğrencilerin okul ortamında yaşadıkları duygusal, zihinsel ve fiziksel yorgunluk düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, tükenmişlik kavramının akademik çevreye özgü belirtilerini, özellikle de duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve düşük kişisel başarı olmak üzere üç temel alt boyut üzerinden değerlendirmektedir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının ardından eğitim alanında kullanılmak üzere hazır hale getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Okul Tükenmişlik Ölçeği, Tükenmişlik, Öğrenci Stresi, Akademik Başarı, Psikometri, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Seçer, İ., Halmatov, S., Veyis, F., Ates, B.

Amaç

Okul Tükenmişlik Ölçeği’nin temel amacı, ilköğretim ve ortaöğretim seviyesindeki öğrencilerin okul yaşamlarına dair geliştirdikleri tükenmişlik düzeylerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu araç, öğrencilerin okul görevleri, sosyal beklentiler ve akademik baskılar karşısında hissettikleri yorgunluk ve yabancılaşma derecesini tespit ederek, potansiyel risk gruplarını belirlemeye yardımcı olur.

Ölçek, adaptasyon çalışması ile Türk kültürüne özgü psikometrik standartlara uygun hale getirilmiş ve eğitim psikolojisi alanında araştırma ve müdahale programları geliştirmeye yönelik sağlam bir zemin sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Okul Tükenmişlik Ölçeği (OTÖ), tükenmişlik kavramının Maslach tarafından ortaya konulan ve akademik ortamlara uyarlanan üç boyutlu yapısını ölçmektedir. Bu yapı, öğrencilerin akademik yükümlülüklerine karşı geliştirdikleri tepkileri kapsar ve üç ana alt boyuttan oluşur:

• Duygusal Tükenme: Öğrencinin okul çalışmaları nedeniyle aşırı yorgun ve bitkin hissetmesi, enerjisinin kalmaması durumudur.
• Duyarsızlaşma: Okul arkadaşlarına, öğretmenlere veya genel olarak okul ortamına karşı ilgisizlik, olumsuz veya alaycı bir tutum geliştirme eğilimidir.
• Düşük Kişisel Başarı: Öğrencinin okulda kendini yetersiz hissetmesi, başarı beklentisinin düşmesi ve akademik yeterlilik algısının azalmasıdır.

Bu üç alt boyut, öğrenci tükenmişliğinin kapsamlı bir profilini sunarak, hangi alanlarda destek veya müdahale gerektiği konusunda detaylı bilgi sağlamaktadır.

Geçerlik

Okul Tükenmişlik Ölçeği’nin (OTÖ) Türk kültürüne uyarlanması kapsamında kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin teorik yapıyı doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini kanıtlamayı amaçlamıştır. Uyarlama çalışmasında yapı geçerliği incelemeleri yapılmış ve ölçeğin alt boyutlarının kuramsal modelle uyumlu olduğu gösterilmiştir.

Güvenirlik analizleri sırasında elde edilen yüksek iç tutarlılık ve iki yarı güvenirlik katsayıları, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde temsil ettiğini desteklemektedir. Genel olarak, tüm alt boyutlarda elde edilen istatistiksel veriler, Okul Tükenmişlik Ölçeği’nin Türk öğrenci popülasyonunda geçerli sonuçlar ürettiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Okul Tükenmişlik Ölçeği’nin (OTÖ) Türkçe formunun güvenirlik çalışmaları, Erzurum Palandöken ilçesinde bulunan ilköğretim ve ortaöğretim okullarında öğrenim gören 90 öğrenci (yüzde 62.8 kız; yüzde 37.2 erkek; yaş ortalaması X = 15.24, Ss = 1.78) üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Güvenirlik analizleri üç temel yöntemle incelenmiştir: iç tutarlılık (Cronbach alfa), iki yarı güvenirliliği ve test-tekrar test güvenirliliği. Test-tekrar test işlemi, ölçeğin ilköğretim ve ortaöğretim öğrencilerine 2 hafta arayla iki kez uygulanmasıyla yapılmıştır. Elde edilen katsayılar aşağıda detaylandırılmıştır:

• OTÖ Toplam Ölçek: İç tutarlık katsayısı .75, iki yarı güvenirlik katsayısı .72.
• Duygusal Tükenme Alt Boyutu: İç tutarlılık katsayısı .75, iki yarı güvenirliği .71.
• Duyarsızlaşma Alt Boyutu: İç tutarlılık katsayısı .74, iki yarı güvenirlik katsayısı .70.
• Düşük Kişisel Başarı Alt Boyutu: İç tutarlılık katsayısı .76, iki yarı güvenirlik katsayısı .74.

Bu katsayılar, ölçeğin hem tamamının hem de alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde güvenilir sonuçlar taşıdığını ve zaman içinde istikrarlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Okul Tükenmişlik Ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanması sürecinde, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğunu doğrulamak amacıyla faktör analizi yöntemleri (Büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi ve/veya Açımlayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin akademik tükenmişliğin teorik olarak beklenen üç temel boyutunu (Duygusal Tükenme, Duyarsızlaşma ve Düşük Kişisel Başarı) açık ve bağımsız bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Faktör yükleri ve model uyum indeksleri, ölçeğin maddelerinin ait oldukları alt boyutlarla güçlü bir ilişki sergilediğini kanıtlamıştır. Bu yapısal doğrulama, Okul Tükenmişlik Ölçeği’nin Türk öğrencilerde akademik tükenmişlik yapısını geçerli bir şekilde temsil ettiğini sağlamlaştırmıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Yazılı Anket Formu

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (İlköğretim ve Ortaöğretim)

Yaş Grubu: Genellikle 10-18 yaş aralığı (Uyarlama çalışmasında ortalama yaş 15.24)

Popülasyon Detayları: Erzurum Palandöken ilçesinde öğrenim gören 90 öğrenci (Uyarlama Örneği).

Test Metodolojisi: 6’lı Likert Ölçeği kullanılarak puanlama yapılmaktadır. Yüksek puanlar, yüksek düzeyde okul tükenmişliğini işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci Psikolojisi, Akademik Stres, Maslach Modeli, İki Yarı Güvenirlik, İç Tutarlılık, Test-Tekrar Test, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Okul Tükenmişlik Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması 2013 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımına veya izin gerekliliklerine dair spesifik bilgiler adaptasyon makalesinde açıkça belirtilmemiştir; ancak akademik amaçlı kullanımlar için referans gösterilmesi gerekmektedir.

Araştırmacılar, ölçeği kullanmadan önce orijinal uyarlama makalesine atıfta bulunmalı ve gerekirse yazarlarla iletişime geçmelidir.

Kaynaklar

Seçer, İ., Halmatov, S., Veyis, F. ve Ates, B. (2013). Okul Tükenmişlik Ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Turkish Journal of Education, 2(2), 16-27.

Makalenin orijinal bağlantısı: ulakbim.turje.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: okul-tukenmislik-olcegi-toad.pdf

Okul Tükenmişlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta Okul Tükenmişlik Ölçeği’nin maddeleri (soru listesi) sağlanmamıştır. Maddeler, Seçer ve arkadaşları (2013) tarafından yayımlanan uyarlama makalesinden temin edilmelidir.