Okul Tükenmişlik Envanteri

Özet

Okul Tükenmişlik Envanteri (OTE), öğrencilerin akademik ortamda yaşadıkları tükenmişlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, Zekeriya Çam ve Serdar Öğülmüş tarafından 2017 yılında Türkçeye uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk öğrenci popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilmesi için gerekli psikometrik nitelikleri incelemiştir. OTE, özellikle yükseköğretim ve lise düzeyindeki öğrencilerin yaşadığı duygusal yıpranma, akademik başarıya yönelik şüphecilik ve kendini yetersiz görme gibi tükenmişlik boyutlarını değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tükenmişlik, Okul Tükenmişliği, Öğrenci Tükenmişliği, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlaması, Akademik Stres, Zekeriya Çam

Yazarlar

Zekeriya Çam, Serdar Öğülmüş

[quads id=5]

Amaç

Okul Tükenmişlik Envanteri’nin temel amacı, eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin yaşadığı akademik tükenmişlik düzeylerini sistematik ve çok boyutlu bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, öğrencilerin okul ortamına dair hissettikleri duygusal tükenmeyi, derslere ve okula karşı geliştirdikleri ilgisizliği (alaycılığı) ve akademik yeterliklerine olan inançlarındaki azalmayı tespit etmeye yardımcı olur.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması, uluslararası alanda kabul görmüş bir tükenmişlik modelinin Türk kültürüne özgü bağlamda geçerliliğini ve güvenilirliğini kanıtlamak ve böylece ilgili araştırmacılara ve eğitim psikologlarına standardize edilmiş bir araç sunmaktır. Bu sayede, öğrencilerin akademik başarısızlık, motivasyon düşüklüğü ve okuldan kopma gibi durumlarının altında yatan tükenmişlik faktörleri daha etkin bir şekilde incelenebilir.

Yapı

Ölçek, akademik veya okul tükenmişliği yapısını ölçmektedir. Okul tükenmişliği genellikle, mesleki tükenmişlik literatüründeki gibi üç temel boyutta kavramsallaştırılır:

• Duygusal Tükenme (Exhaustion): Öğrencinin okul çalışmaları nedeniyle kendini aşırı yorgun, enerjisiz ve duygusal olarak yıpranmış hissetmesi.
• Alaycılık/İlgisizlik (Cynicism): Okula, derslere ve öğrenmeye karşı negatif, umursamaz ve mesafeli bir tutum geliştirme.
• Düşük Akademik Yeterlik (Reduced Academic Efficacy): Öğrencinin kendi akademik başarı yeteneğine olan güveninin azalması ve kendini okul görevlerinde yetersiz görmesi.

OTE, bu üç temel boyutu ayrı ayrı değerlendirerek, öğrencinin tükenmişlik profilinin detaylı bir analizini sunar.

Geçerlik

Çam ve Öğülmüş (2017) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla çeşitli analizler yapılmıştır. Yapı geçerliliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin üç faktörlü yapısının Türk öğrenci popülasyonunda da korunduğu, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçlarıyla desteklenmiştir. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeylerde olduğunu göstermiş ve ölçeğin teorik yapısının güçlü bir şekilde doğrulandığını ortaya koymuştur. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, akademik stres veya depresyon) olan ilişkileri incelenerek ölçüt bağıntılı geçerlik kanıtları da sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, yani tutarlı ve kararlı ölçümler yapabilme yeteneği, iç tutarlılık katsayıları aracılığıyla değerlendirilmiştir. Çam ve Öğülmüş (2017) çalışmasında, Okul Tükenmişlik Envanteri’nin alt boyutları ve genel ölçek puanı için yüksek düzeyde iç tutarlılık gösteren Cronbach Alfa katsayıları rapor edilmiştir.

Genellikle uyarlama çalışmalarında, Cronbach Alfa katsayılarının .70 ve üzeri olması yeterli kabul edilirken, bu çalışmada tüm alt boyutlar için bu eşiğin üzerinde değerler elde edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar vereceğini ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının kilit aşamalarından biri, ölçeğin yapısal bütünlüğünü inceleyen faktör analizidir. Araştırmacılar, orijinal ölçeğin üç faktörlü yapısını (Duygusal Tükenme, Alaycılık, Düşük Akademik Yeterlik) Türk örnekleminde test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanmışlardır.

DFA sonuçları, maddelerin beklenen faktörlere yüksek yükler verdiğini ve faktörler arasındaki korelasyonların kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu durum, OTE’nin Türk kültüründe de geçerli ve teorik olarak sağlam bir üç boyutlu yapıyı koruduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinali uluslararası bir ölçekten Türkçeye adapte edilmiştir)

Format: Derecelendirme Ölçeği (Likert tipi format kullanılması muhtemeldir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Lise ve Yükseköğretim öğrencileri)

Yaş Grubu: Ergenlik ve Genç Yetişkinlik

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle farklı okul türlerinden ve sınıflardan rastgele seçilmiş öğrenci örneklemleri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Envanteri. Katılımcılar, okulda yaşadıkları duygusal ve bilişsel deneyimlere dair maddeleri kendilerine en uygun gelen dereceye göre işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Öğrenci Sağlığı, Bitlis Eren Üniversitesi, Psikometri, Akademik Yetersizlik, Zekeriya Çam

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Zekeriya Çam

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim Bilgisi)

Yazışma Adresi: Bitlis Eren Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Çalışmanın yayınlandığı kurum referans alınmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı için orijinal ölçek geliştiricileri ve uyarlama yazarları ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir.

Sorumlu yazarın iletişim e-posta adresi: [email protected]

Kaynaklar

Çam, Z., & Öğülmüş, S. (2017). Okul Tükenmişlik Envanteri’nin Türkçeye uyarlanması ve psikometrik nitelikleri. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 14-29.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: okul-tukenmislik-envanteri-toad.pdf

[quads id=5]

Okul Tükenmişlik Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Maddelerin tam listesi için Çam ve Öğülmüş (2017) referansının asıl makalesine başvurulması gerekmektedir.

Bu envanter, öğrencilerin okul yaşamına dair hissettikleri tükenmişliği ölçen belirli sayıda Likert tipi maddeden oluşmaktadır. Maddeler genellikle 5’li veya 6’lı derecelendirme üzerinden yanıtlanmaktadır (Örn: Hiçbir zaman – Her zaman).