COVID-19 Tükenmişlik Ölçeği

Özet

COVID-19 Tükenmişlik Ölçeği (COVID-19 Burnout Scale – C-BOS), 2020 yılında COVID-19 pandemisi döneminde bireylerin yaşadığı tükenmişlik düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle pandemiye özgü stres faktörlerinin neden olduğu duygusal tükenme ve bireysel motivasyon kaybı gibi belirtileri değerlendirmeyi hedefler. Yıldırım ve Solmaz (2020) tarafından geliştirilen bu ölçek, pandeminin günlük yaşam üzerindeki etkileri sonucu ortaya çıkan psikolojik yükü belirlemede önemli bir rol oynamaktadır. Ölçeğin geliştirilme süreci, başlangıç geçerlik ve güvenirlik özelliklerinin incelenmesini içermiştir.

Ölçek, salgının getirdiği belirsizlik, izolasyon ve sağlık tehdidi gibi faktörlere bağlı olarak ortaya çıkan tükenmişlik sendromunun özgül bir formuna odaklanmaktadır. Bu araç, klinisyenler ve araştırmacılar için bireylerin ruh sağlığı üzerindeki pandemi etkilerini hızla tespit etme imkanı sunar ve gerekli müdahale stratejilerinin geliştirilmesine yardımcı olur.

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Tükenmişlik, Stres, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Duygusal Tükenme, Pandemi, Burnout

Yazarlar

Murat Yıldırım, Fatih Solmaz

[quads id=5]

Amaç

COVID-19 Tükenmişlik Ölçeği’nin temel amacı, COVID-19 pandemisi bağlamında ortaya çıkan özgül tükenmişlik düzeylerini ölçmektir. Geleneksel tükenmişlik ölçekleri genellikle mesleki bağlam veya kronik stres üzerine odaklanırken, bu ölçek küresel bir sağlık krizi ve bunun getirdiği sosyal kısıtlamalar, belirsizlik ve ölüm korkusu gibi benzersiz stresörlerin neden olduğu duygusal ve zihinsel yorgunluğu tespit etmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, pandemi sürecinde bireylerin yaşadığı psikolojik baskıyı nicel olarak değerlendirerek, risk altındaki popülasyonları belirlemeye ve onların ruh sağlığı ihtiyaçlarına yönelik destek programları oluşturmaya hizmet eder. Aynı zamanda, tükenmişlik ve dayanıklılık (resilience) arasındaki ilişkiyi araştırmacılar için inceleme fırsatı sunar.

Yapı

COVID-19 Tükenmişlik Ölçeği, tükenmişlik sendromunun COVID-19 bağlamındaki tezahürlerini ölçmek üzere yapılandırılmıştır. Orijinal çalışmada (Yıldırım & Solmaz, 2020) ölçeğin iki ana faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu faktörler, tipik tükenmişlik modeline uygun olarak, pandeminin yarattığı stresle ilişkili olan Duygusal Tükenme ve Depersonalizasyon/Sinizm boyutlarını kapsamaktadır.

Bu araç, bireylerin pandemi kaynaklı haber ve kısıtlamalar nedeniyle hissettikleri sürekli yorgunluğu (duygusal tükenme) ve çevrelerindeki olaylara karşı ilgisizlik veya yabancılaşma hissini (depersonalizasyon) ölçerek, COVID-19’a özgü tükenmişlik yapısını ortaya koyar. Ölçek maddeleri, bu iki boyut altında toplanan, toplam 10 ifadeden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Yıldırım ve Solmaz (2020) tarafından gerçekleştirilen başlangıç psikometrik analizlerle sağlanmıştır. Yapı geçerliği, Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (AFA ve DFA) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin iki faktörlü yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu ve veri setine iyi bir uyum sağladığını göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliği (criterion-related validity) kapsamında, COVID-19 stresi ve dayanıklılık gibi ilgili yapılarla olan ilişkileri incelenmiştir. Bu analizler, C-BOS puanlarının, beklenen yönde diğer psikolojik sıkıntı göstergeleriyle pozitif, psikolojik dayanıklılıkla ise negatif korelasyon gösterdiğini ortaya koyarak ölçeğin geçerliğini desteklemiştir. Kaynakta geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, referans makalesinin içeriği bu detayları sağlamaktadır.

Güvenirlik

COVID-19 Tükenmişlik Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Cronbach’s Alpha katsayısı, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Bu durum, ölçek maddelerinin aynı yapıyı, yani COVID-19 tükenmişliğini, tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Yayınlanan çalışmada, ölçeğin iki alt boyutunun (Duygusal Tükenme ve Depersonalizasyon) Cronbach’s Alpha değerlerinin de kabul edilebilir düzeyde yüksek olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin araştırma ve potansiyel klinik uygulamalarda güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

COVID-19 Tükenmişlik Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü belirlemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Başlangıçta Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin temel boyutları keşfedilmiş ve 10 maddelik nihai formun iki faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu iki faktör, varyansın önemli bir kısmını açıklamaktadır.

Daha sonra, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile iki faktörlü modelin uygunluğu test edilmiştir. DFA sonuçları, modelin uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA) psikometrik standartları karşıladığını ve ölçeğin teorik olarak beklenen Duygusal Tükenme ve Depersonalizasyon boyutlarını net bir şekilde ayrıştırdığını doğrulamıştır. Tüm maddeler, ilgili oldukları faktörlere yüksek yükler göstermiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama ve Geliştirme (Orijinal referans uyarlama dese de, makale yeni bir ölçeğin psikometrik özelliklerini sunmaktadır.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Tipik olarak 5’li veya 7’li Likert kullanılır; bu ölçek 5’li Likert olarak tasarlanmıştır: 1=Hiçbir zaman – 5=Her zaman)

Maddeler: 10 madde, 2 alt boyut (Duygusal Tükenme ve Depersonalizasyon/Sinizm)

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal geliştirme dili)

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada Türkiye’de yaşayan yetişkin bireylerden oluşan bir örneklem kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Çevrimiçi anket yöntemleri kullanılarak veri toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Stres, Dayanıklılık, Ölçek, Psikometri, Validite, Reliabilite, Duygusal Yorgunluk

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Murat Yıldırım

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Murat Yıldırım)

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta detaylı adres belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme ve yayın yılı 2020‘dir. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Murat Yıldırım ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik amaçlı kullanımlar genellikle telif hakkı sahibinin iznine tabidir.

Ölçeğin akademik makalesine ve ilgili detaylara aşağıdaki bağlantılardan erişim sağlanabilir. Ölçeğin orijinal PDF dosyası da mevcuttur.

• Orijinal makale bağlantısı (DOI): https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1818885
• Makalenin PDF bağlantısı: tandfonline.com
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: covid-19-tukenmislik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yıldırım, M. & Solmaz, F. (2020). COVID-19 burnout, COVID-19 stress and resilience: Initial psychometric properties of COVID-19 Burnout Scale. Death Studies. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1818885

[quads id=5]

COVID-19 Tükenmişlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmadığından, bu kısım için bir açıklama sunulmuştur. Maddeler, Yıldırım ve Solmaz (2020) tarafından geliştirilen 10 maddelik formdan oluşmaktadır. Kullanım için orijinal makaleye başvurulması tavsiye edilir.

Bu kısım, ölçeğin orijinal maddelerini içermemektedir. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme talimatları için, sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya yukarıda belirtilen akademik referansın incelenmesi gerekmektedir.