Fonksiyonel Olmayan İnanç ve Uygulamalar Ölçeği

Özet

Fonksiyonel Olmayan İnanç ve Uygulamalar Ölçeği (FOİUÖ), özellikle anne adaylarının gebelik, doğum, lohusalık ve bebek bakımı süreçlerine dair sahip olduğu fonksiyonel olmayan inançlar ve bu inançlardan kaynaklanan davranışsal uygulamaları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Hatice Yalçın’ın 2011 yılında Selçuk Üniversitesi’nde tamamladığı doktora tezi kapsamında oluşturulmuştur. Temel amacı, geleneksel veya yanlış bilgilere dayalı, adaptif olmayan uygulamaların yaygınlığını ve bir eğitim programının (ASBEP) bu inançlar üzerindeki etkisini değerlendirmektir.

Anahtar Kelimeler

Fonksiyonel olmayan inançlar, gebeliği, doğum, lohusalık, bebek bakımı, adaptif olmayan uygulamalar, psikometrik geliştirme.

Yazarlar

Hatice Yalçın

Amaç

Ölçeğin temel amacı, anne adaylarının gebelik ve erken annelik dönemlerine ilişkin sahip olduğu, bilimsel temeli olmayan veya potansiyel olarak zararlı olabilecek inanış ve davranış kalıplarını sistematik bir şekilde tespit etmektir. Bu tespit, özellikle sağlık profesyonelleri tarafından yürütülen eğitim ve müdahale programlarının etkinliğini ölçmek için kritik önem taşır. Ölçek, özellikle Türkiye’deki anne adaylarının kültürel ve geleneksel uygulamalarını hedef alarak bu uygulamaların fonksiyonellik düzeyini değerlendirmeyi hedefler.

Ölçek, aynı zamanda bir müdahale çalışmasının parçası olarak geliştirilmiştir. Yalçın (2011) tarafından yürütülen çalışmada, Anne Adaylarına Verilen Eğitimin (ASBEP) katılımcıların fonksiyonel olmayan uygulamaları üzerindeki değişimini ölçmek amacıyla kullanılmıştır. Bu bağlamda, ölçek hem tanısal bir araç hem de sonuç değerlendirme aracı olarak işlev görmüştür.

Yapı

Fonksiyonel Olmayan İnanç ve Uygulamalar Ölçeği, bireyin bilişsel yapısında yer alan ve genellikle kaygı, stres veya sağlık riskine yol açan mantık dışı veya hatalı inançları ölçmektedir. Bu yapı, Rasyonel Duygusal Davranışçı Terapi (RDDT) kuramındaki irrasyonel inançlar kavramına benzer şekilde, bireyin çevresel olaylara verdiği tepkileri belirleyen bilişsel çarpıtmaları içerir. Ancak bu ölçek, odak noktasını spesifik olarak perinatal döneme ve geleneksel uygulamalara kaydırmaktadır.

Ölçek kapsamındaki inanç ve uygulamalar genellikle dört ana temada toplanmaktadır: gebelik süreci ile ilgili yanlış beslenme veya aktivite inançları; doğum eylemi ile ilgili batıl inançlar veya korkular; lohusalık dönemi hijyen ve dinlenme uygulamaları; ve son olarak bebek bakımı ile ilgili geleneksel, zararlı olabilecek pratikler. Ölçek bu alanlardaki adaptif olmayan düşünce ve davranış örüntülerinin şiddetini saptamayı amaçlar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme sürecinin bir parçası olarak Yalçın’ın doktora tezinde detaylıca sunulmuştur. Kaynak bilgide geçerlik (-) olarak belirtilse de, geliştirme ölçeklerinde genellikle içerik geçerliği ve yapı geçerliği analizleri yapılır. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak maddelerin ilgili yapıyı ne ölçüde temsil ettiğinin belirlenmesiyle sağlanır. Yapı geçerliği ise genellikle faktör analizi yoluyla ölçeğin teorik alt boyutlarının ampirik olarak doğrulanmasını içerir. Detaylı geçerlik analizleri için orijinal doktora tezine başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgisi kaynakta (-) olarak işaretlenmiştir. Ancak bir psikometrik aracın standart geliştirme aşamasında, ölçeğin iç tutarlılığını (internal consistency) ölçmek için genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanır. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları da yapılabilir. Bu ölçeğin güvenirlik katsayıları ve ilgili istatistiksel sonuçları, Hatice Yalçın’ın (2011) doktora tezinde yer almaktadır ve ölçeğin tutarlılığını ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Fonksiyonel Olmayan İnanç ve Uygulamalar Ölçeği’nin çok boyutlu bir yapıyı ölçmesi beklendiğinden, yapı geçerliğini desteklemek amacıyla faktör analizinin (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) uygulanmış olması muhtemeldir. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu alt boyutların gebelik, doğum, lohusalık ve bebek bakımı temalarıyla ne kadar uyumlu olduğunu belirler. Faktör yapısı, ölçeğin toplam puanının yanı sıra alt boyut puanlarının da hesaplanmasına olanak tanır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Yazar tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilen, muhtemelen Likert tipi derecelendirme kullanan, öz bildirim (self-report) ölçeğidir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Anne adayları (Gebeler)

Yaş Grubu: Yetişkin (Üreme çağındaki kadınlar)

Popülasyon Detayları: Çalışma, Karaman ili örneğinde anne adaylarına verilen eğitimin etkisini ölçmek üzere yürütülmüştür. Popülasyon, gebelik dönemindeki kadınlardan oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, bir eğitim programı (ASBEP) öncesinde ve sonrasında ölçüm yapmak üzere tasarlanmış bir değerlendirme aracıdır. Fonksiyonel olmayan inanç ve uygulamaların düzeyini nicel olarak ölçmeye odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Maladaptif bilişler, gebelik eğitimi, lohusalık, inanç sistemleri, psikometrik özellikler, Hatice Yalçın.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dr. Hatice Yalçın (Karatay Üniversitesi, Konya)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2011 yılında Hatice Yalçın tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları, yazarın kendisine aittir. Ölçeğin akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanımına dair bilgi bulunmamaktadır.

Kaynaklar

1. Yalçın, H. (2011). Anne adaylarına verilen eğitimin (ASBEP) gebelik, doğum, lohusalık ve bebek bakımına ilişkin fonksiyonel olmayan uygulamalara etkisi (Karaman ili örneği) (Doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: fonksiyonel-olmayan-inanc-ve-uygulamalar-olcegi-toad.pdf

Fonksiyonel Olmayan İnanç ve Uygulamalar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak materyalde açıkça listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme bilgileri için, yukarıda belirtilen doktora tezine veya ilgili PDF belgesine başvurulması gerekmektedir.