Framentle Bel Ağrısı Farkındalık Ölçeği (FreBAQ)

Özet

Framentle Bel Ağrısı Farkındalık Ölçeği (FreBAQ), bireylerin bel bölgeleriyle ilgili farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araç olan orijinal Framentle Back Awareness Questionnaire’in Türkçe’ye uyarlama çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu ölçek, özellikle kronik veya tekrarlayan bel ağrısı yaşayan bireylerin vücut farkındalığı ve hareket algısını değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır. FreBAQ’ın Türkçe kültürel adaptasyon ve çeviri çalışması 2017 yılında Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi’nde sunulmuştur. Ölçek, fizyoterapi ve rehabilitasyon alanlarında hastaların tedaviye yanıtlarını ve vücut algısındaki değişimleri takip etmek için önemli bir anket olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

FreBAQ, Framentle, Bel Ağrısı Farkındalığı, Bel Ağrısı, Vücut Farkındalığı, Kültürel Adaptasyon, Fizyoterapi, Rehabilitasyon, Psikometri.

Yazarlar

Erol E., Şimşek A., Yıldız R., Elbasan B.

Amaç

Framentle Bel Ağrısı Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi bel omurgalarının pozisyonu, hareketleri ve genel durumu hakkındaki algısal farkındalıklarını nicel olarak ölçmektir. Bel ağrısı yönetiminde, hastanın farkındalık düzeyi, motor kontrol ve ağrı algısı arasındaki ilişkiyi anlamak hayati önem taşır. Bu ölçek, bu bilişsel ve algısal bileşeni değerlendirerek tedavi planlamasına rehberlik etmeyi hedefler.

Ölçeğin Türkçe’ye adaptasyon amacı ise, FreBAQ’ın geçerli ve güvenilir bir Türkçe versiyonunu Türk popülasyonunda kullanıma sunmak, böylece uluslararası araştırmaların Türkiye’de de yürütülmesine olanak sağlamaktır. Bu sayede, bel ağrısı ile ilişkili farkındalık düzeylerinin kültürel bağlamda incelenmesi mümkün hale gelmiştir.

Yapı

FreBAQ’ın ölçtüğü temel yapı, “Bel Ağrısı Farkındalığı” (Back Awareness) olarak tanımlanır. Bu yapı, bireyin belinin hareketini, duruşunu ve pozisyonunu, özellikle de ağrılı durumlarla ilişkili olarak ne kadar doğru ve bilinçli bir şekilde algıladığını kapsar. Düşük farkındalık düzeyleri, motor kontrol bozuklukları ve kronik ağrı döngüsünün devam etmesiyle ilişkilendirilmektedir.

Ölçek, bireyin belini nasıl hissettiği, hareket ettirdiği ve günlük aktiviteler sırasında beline ne kadar dikkat ettiği gibi öznel deneyimleri sorgular. Bu farkındalık, ağrı şiddetinden bağımsız olarak, vücudun algılanan şeması ve motor kontrol yeteneği açısından önemli bir psikometrik özellikler sunar.

Geçerlik

Orijinal kaynakta FreBAQ’ın Türkçe adaptasyon çalışmasına dair spesifik geçerlik katsayıları veya detaylı analiz sonuçları sunulmamıştır. Ancak, bir ölçeğin uyarlama sürecinde, yapı geçerliği (faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlılığı) ve ölçüt bağımlı geçerliği (diğer ilgili ağrı ve fonksiyonel durum ölçekleriyle korelasyonu) gibi standart geçerlik analizlerinin gerçekleştirilmesi beklenmektedir. Bu analizler, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçtüğünü doğrular.

Güvenirlik

Benzer şekilde, kaynakta FreBAQ’ın Türkçe formuna ait spesifik güvenirlik değerleri (örneğin, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı veya test-tekrar test güvenirliği) belirtilmemiştir. Uyarlama çalışmalarında, iç tutarlılığın, maddelerin aynı yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini göstermesi açısından yüksek olması beklenir. Güvenilirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı uygulayıcılar tarafından uygulandığında tutarlı sonuçlar verme yeteneğini gösterir.

Faktör Analizi

Framentle Bel Ağrısı Farkındalık Ölçeği’nin orijinal yapısı genellikle tek boyutlu bir yapıyı desteklemektedir, farkındalığı genel bir skor üzerinden değerlendirir. Türkçe adaptasyon çalışmasında da, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak, Türkçe formunun madde yüklerinin ve faktör yapısının orijinal ölçekle uyumlu olup olmadığının test edilmesi gerekmektedir. Bu analizler, çevirinin ve kültürel değişikliklerin ölçeğin yapısal bütünlüğünü bozmadığını kanıtlar.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) / Öz Bildirim Anket

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle 6 veya 7 basamaklı Likert tipi bir format beklenir. Kaynakta derecelendirme bilgisi eksiktir.)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal (İngilizce)

Popülasyon Grubu: Kronik veya Tekrarlayan Bel Ağrısı Olan Bireyler

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Fizyoterapi ve rehabilitasyon kliniklerine başvuran, bel ağrısı şikayeti olan hastalar.

Test Metodolojisi: Ölçek, bireyin kendi vücut algısı ve beline yönelik dikkat düzeyini ölçen bir dizi ifadeden oluşur. Katılımcılar, her bir ifadeye ne kadar katıldıklarını belirtilen derecelendirme aralığında işaretler. Yüksek skorlar, daha yüksek bel farkındalığına işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Fizyoterapi, Psikometri, Vücut Şeması, Kronik Ağrı, Adaptasyon, Anket, Bilişsel Değerlendirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Bülent Elbasan

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bülent Elbasan (Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü, Ankara, Türkiye – Çalışmanın sunulduğu tarihteki varsayılan adres).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerin ve adaptasyon çalışmasını yapan yazarların izinlerinin alınması gerekmektedir.

Ücret: Ölçek kullanım ücreti ve ticari haklar hakkında bilgi mevcut değildir; genellikle akademik ve klinik kullanım için ücretsizdir, ancak adaptasyon yazarı ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: Adaptasyon çalışmasının sunulduğu yıl 2017’dir.

Orijinal PDF, adaptasyon çalışmasının sunum özetine ait olup, buradan indirilebilir:
framentle-back-awareness-questionnaire-anketi-frebaq-toad.pdf

Kaynaklar

• Erol, E., Şimşek, A., Yıldız, R.,& Elbasan, B. (2017). Framentle Back Awareness Questionnaire Anketinin Türkçe’ye çevirisi ve kültürel adaptasyonu. Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi, içinde (ss. 360). Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.

Framentle Bel Ağrısı Farkındalık Ölçeği (FreBAQ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmadığından, bu kısım boş bırakılmıştır.

Ölçek maddeleri, sunulan kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi için adaptasyon çalışmasının tam metnine veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.