Bel Ağrısı Fonksiyon Ölçeği

Özet

Bel Ağrısı Fonksiyon Ölçeği (BPFS), bireylerin yaşadığı bel ağrısı nedeniyle günlük yaşam aktivitelerinde karşılaştıkları fonksiyonel kısıtlamaları ve engellilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle ağrının fonksiyon üzerindeki etkisini nicel olarak belirleyerek klinik değerlendirme ve tedavi etkinliğinin izlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Sunulan bu giriş, ölçeğin 2017 yılında Gökhan Maraş ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışmasına odaklanmaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması, BPFS’nin uluslararası alanda kabul görmüş yapısını Türk popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanabilmek için yapılmıştır. Çalışma, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığını ve bu sayede bel ağrısı hastalarının fonksiyonel durumlarını değerlendirmek için sağlam bir araç sunduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Bel Ağrısı, Fonksiyonel Kısıtlama, Psikometrik Değerlendirme, BPFS, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama.

Yazarlar

Gökhan Maraş (Sorumlu Yazar), S. Çıtaker, J. Meray

Amaç

Bel Ağrısı Fonksiyon Ölçeği’nin temel amacı, akut veya kronik bel ağrısı yaşayan hastaların ağrıdan kaynaklanan fonksiyonel yetersizlik düzeylerini objektif olarak ölçmektir. Bu ölçek, hastaların günlük hayatta yürüme, eğilme, oturma gibi temel hareketlerde yaşadıkları zorlukları değerlendirerek tedavi öncesi ve sonrası durumlarını karşılaştırmaya olanak tanır.

Türkçe uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, orijinal BPFS’nin dilsel ve kültürel eşdeğerliliğini sağlayarak, Türkiye’deki sağlık profesyonelleri ve araştırmacılar tarafından klinik ve akademik çalışmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu sayede, uluslararası standartlarda bir değerlendirme aracı yerel popülasyona kazandırılmıştır.

Yapı

Ölçek, hastanın algıladığı fonksiyonel kısıtlamayı ölçen tek bir yapıyı (construct) hedef alır. Bu yapı, bel ağrısının kişinin fiziksel kapasitesi ve günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirme yeteneği üzerindeki etkisini kapsar. BPFS, hastaların kendi bildirimlerine dayalı olarak, ağrının neden olduğu engellilik derecesini kantitatif bir skorla ifade etmeyi amaçlar.

Fonksiyonel engellilik, sadece ağrının şiddetiyle değil, aynı zamanda bireyin bu ağrıyla başa çıkma stratejileri ve çevresel faktörlerle de ilişkilidir. BPFS, bu karmaşık yapıyı basit ve anlaşılır maddeler aracılığıyla yakalamaya çalışır ve böylece tedavinin odaklanması gereken spesifik fonksiyonel alanları belirlemeye yardımcı olur.

Geçerlik

BPFS’nin Türkçe versiyonunun geçerliği, özellikle eş zamanlı geçerlik (concurrent validity) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu süreçte, ölçek, bel ağrısı fonksiyonelliğini ölçmek için yaygın olarak kabul görmüş diğer standart araçlarla karşılaştırılmıştır.

Geçerlik çalışmasında, hastalara eş zamanlı olarak iki temel disabilite ölçeği uygulanmıştır: Roland Morris Disabilite Ölçeği (Roland Morris Disabilite Ölçeği) ve Oswestry Disabilite Ölçeği (Oswestry Disabilite Ölçeği). BPFS’nin bu yerleşik ve güvenilir ölçeklerle yüksek korelasyon göstermesi, Türkçe versiyonun da aynı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve klinik açıdan geçerli olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, test-tekrar test (test-retest) yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu yöntem, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik çalışması kapsamında, 66 hastadan oluşan bir örnekleme 7 günlük bir arayla Bel Ağrısı Fonksiyon Ölçeği (BPFS) iki kez uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar arasındaki yüksek korelasyon katsayıları, ölçeğin zaman içinde kararlı olduğunu ve ölçüm hatalarının düşük olduğunu göstermiştir. Bu bulgu, BPFS Türkçe versiyonunun klinik uygulamalarda ve araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte, Türkçe uyarlama çalışmasına ait detaylı faktör analizi sonuçları belirtilmemiştir. Ancak, psikometrik uyarlama çalışmalarında faktör analizinin temel amacı, orijinal ölçeğin boyutluluk yapısının (tek boyutlu veya çok boyutlu) hedef dildeki örneklemde de korunduğunu doğrulamaktır.

BPFS’nin orijinal versiyonunun faktör yapısının Türk popülasyonunda da geçerliliğini koruyup korumadığı, genellikle açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenir. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi temel fonksiyonel kısıtlama alanlarına yüklendiğini göstererek yapısal geçerliğe katkıda bulunur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Anketi

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması), Orijinal dili (Genellikle İngilizce)

Popülasyon Grubu: Bel ağrısı şikayeti olan hastalar

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Güvenirlik çalışması 66 hasta üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Klinik ve araştırma amaçlı fonksiyonel durum değerlendirmesi.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel Tıp, Rehabilitasyon, Ağrı Yönetimi, Fonksiyonel Değerlendirme, Bel Ağrısı, Gökhan Maraş, BPFS.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Kullanım izni ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Gökhan Maraş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2017

Kaynaklar

1. Maraş, G., Çıtaker, S.,& Meray, J. (2017). Back Pain Function Scale (BPFS)’in Türkçe versiyon geçerlik ve güvenirlik çalışması. Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi, içinde (ss. 43). Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.

Ek Bilgi: Ölçeğin orijinal PDF belgesi bu adresten indirilebilir: back-pain-function-scale-bpfs-toad.pdf

Bel Ağrısı Fonksiyon Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bel Ağrısı Fonksiyon Ölçeği’nin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, ölçeğin fonksiyonel kısıtlamayı ölçme amacına uygun olarak günlük yaşam aktivitelerine yönelik ifadeler içermektedir.