Fraboni Yaşlılığa Karşı Ayrımcılık Ölçeği

Özet

Fraboni Yaşlılığa Karşı Ayrımcılık Ölçeği (FSA), bireylerin yaşlılara yönelik tutumlarını ve olumsuz inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, yaşlı bireylere karşı sergilenen bilişsel, duygusal ve davranışsal önyargıları değerlendirmeye odaklanır. Türkiye’deki kullanımı için, Kutlu, Kucuk ve Findik (2012) tarafından Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılmış ve ölçeğin Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir araç olduğu gösterilmiştir. Bu adaptasyon, yaşlılık alanında çalışan sağlık profesyonelleri ve araştırmacılar için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yaşlılığa Karşı Ayrımcılık, Yaşlılık, Tutum Ölçeği, Gerontoloji, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Fraboni Ölçeği.

Yazarlar

Özgün Ölçek Yazarı: M. Fraboni.

Türkçe Uyarlama Yazarları: Yasemin Kutlu, Leyla Kucuk, Ümit Y. Findik.

Amaç

Fraboni Yaşlılığa Karşı Ayrımcılık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşlı insanlara yönelik sahip oldukları olumsuz stereotipleri, önyargıları ve ayrımcı tutumları sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, yaşlı bireylere karşı geliştirilen ayrımcılığın (ageism) düzeyini belirleyerek, bu tutumların altında yatan bilişsel mekanizmaları anlamaya yardımcı olur.

Ölçek, özellikle hemşirelik, tıp ve sosyal hizmetler gibi yaşlılarla doğrudan etkileşimde bulunan meslek gruplarındaki öğrencilerin ve profesyonellerin tutumlarını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Elde edilen veriler, yaşlılık eğitimi ve farkındalık programlarının geliştirilmesinde temel teşkil eder.

Yapı

Ölçek, yaşlılığa karşı gelişen ayrımcılık yapısını ölçmektedir. Orijinal Fraboni Ölçeği genellikle tek boyutlu bir yapı sunmakla birlikte, yaşlılığa dair olumsuz tutumların genel bir göstergesi olarak kabul edilir. Bu tutumlar, yaşlıları bağımlı, yetersiz veya toplum için bir yük olarak görme eğilimlerini içerir.

Türkçe uyarlama çalışmasında (Kutlu et al., 2012), ölçeğin yapısal geçerliliği incelenmiş ve yaşlılığa karşı ayrımcılığın kültürel bağlamda nasıl tezahür ettiğini ortaya koyan faktör yapısı analiz edilmiştir. Ölçek maddeleri, katılımcıların yaşlılık hakkındaki inançlarını ve duygusal tepkilerini değerlendirmeye yöneliktir.

Geçerlik

Türkçe versiyonun geçerlik çalışmaları, ölçeğin yaşlılığa karşı ayrımcılık yapısını doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Yapı geçerliği bağlamında, doğrulayıcı ve açıklayıcı faktör analizleri kullanılarak ölçeğin orijinal yapısı ile uyumu araştırılmıştır.

Kutlu ve arkadaşları (2012) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde dilsel eşdeğerlik ve içerik geçerliği sağlanmıştır. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ölçek puanlarının yaşlılarla etkileşim sıklığı gibi ilgili değişkenlerle teorik beklentilere uygun ilişkiler sergilediği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) aracılığıyla değerlendirilmiştir. Türkçe versiyonun iç tutarlılık katsayısı, kabul edilebilir düzeylerin üzerinde bulunmuştur, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde tutarlılık sergilediğini göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, Fraboni Yaşlılığa Karşı Ayrımcılık Ölçeği’nin Türk örnekleminde kararlı ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir. Bu durum, ölçeğin hem klinik hem de araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek üzere faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin kaç temel boyuttan oluştuğunu ve bu boyutların yaşlılığa karşı ayrımcılığın hangi yönlerini temsil ettiğini belirlemeyi amaçlamıştır.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısına benzer veya kültürel bağlama özgü bazı farklılıklar gösteren bir faktör yapısı ortaya konmuştur. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü desteklemiş ve maddelerin ilgili faktörlere yüklenmelerinin teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçekte genellikle 5 veya 7 noktalı Likert kullanılır.)

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Genel Popülasyon, Üniversite Öğrencileri, Sağlık Çalışanları

Age Group: Yetişkinler (Özellikle genç ve orta yaş grubu, tutumları ölçmek amacıyla)

Population Details: Kutlu et al. (2012) çalışmasında hemşirelik öğrencileri üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Bireylerin yaşlılığa dair ifadeler karşısındaki katılma veya katılmama düzeylerini belirlemesi istenir.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik Eğitimi, Tutum Ölçümü, Geriatri, Psikometri, Önyargı, Fraboni Ölçeği, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Yasemin Kutlu)

Correspondence Address: Yasemin Kutlu (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirilme yılı Fraboni tarafından 1990’lı yılların başıdır. Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için telif hakları ve izin gereksinimleri, sorumlu yazar Yasemin Kutlu veya orijinal ölçek geliştiricileri ile iletişime geçilerek belirlenmelidir.

Ölçekle ilgili orijinal PDF belgesine buradan ulaşılabilir: fraboni-scale-of-ageism-toad.pdf

Kaynaklar

Kutlu, Y., Kucuk, L., & Findik, U. Y. (2012). Psychometric properties of the Turkish version of the Fraboni Scale of Ageism. Nursing and Health Sciences, 14, 464–471. doi: 10.1111/j.1442-2018.2012.00717.x

Fraboni Yaşlılığa Karşı Ayrımcılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

[Kaynak içerikte ölçek maddeleri sağlanmadığından, bu kısım boş bırakılmıştır.]