JOA Bel Ağrısı Değerlendirme Anketi

Özet

JOA Bel Ağrısı Değerlendirme Anketi, orijinal olarak Japanese Orthopaedic Association (JOA) tarafından geliştirilen ve bel ağrısı olan hastaların klinik durumlarını, fonksiyonel kısıtlılıklarını ve yaşam kalitelerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek amacıyla tasarlanmış multidisipliner bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle omurga rahatsızlıkları ve bel bölgesindeki işlev bozuklukları yaşayan bireylerin tedavi sonuçlarını objektif olarak izlemek için kullanılır. Sunulan giriş, ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını (uyarlama) temel almaktadır.

Türkçe uyarlaması, 2016 yılında Aksekili ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türk popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir. Bu anket, sadece ağrı şiddetini değil, aynı zamanda hastaların günlük yaşam aktiviteleri (GYA) üzerindeki kısıtlamaları ve psikososyal etkilenmeyi de ölçerek, kronik bel ağrısının etkilerini bütüncül bir bakış açısıyla ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bel ağrısı, JOA Bel Ağrısı Değerlendirme Anketi, JOABPEQ, fonksiyonel durum, yaşam kalitesi, uyarlama, ortopedi, geçerlik, güvenirlik, omurga.

Yazarlar

Aksekili, M.A.E., Aktekin, L., Korkmazer, S., Akyol, M., Kılıçarslan, K., & Tosun, N.

​

Amaç

Bu anketin temel amacı, bel ağrısı şikayeti olan bireylerde hastalığın şiddetini ve tedaviye yanıtı standartize edilmiş, kapsamlı bir yöntemle ölçmektir. Geleneksel ağrı skorlarının ötesine geçerek, hastaların günlük aktiviteleri yerine getirme yeteneği, sosyal katılım düzeyleri ve genel yaşam kaliteleri üzerindeki etkilerini nicel olarak belirlemeyi hedefler. Bu sayede klinisyenler, hastanın sadece semptomlarını değil, aynı zamanda fonksiyonel iyileşme düzeyini de değerlendirebilirler.

Ölçeğin uyarlanması, Türkçeyi konuşan popülasyonlarda bel ağrısı tedavisinin etkinliğini değerlendirmede kültürel ve dilsel olarak uygun, güvenilir bir araç sağlamıştır. Bu, uluslararası klinik araştırmalarda veri karşılaştırmasını kolaylaştırmakta ve yerel tedavi protokollerinin geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır.

Yapı

JOA Bel Ağrısı Değerlendirme Anketi (JOABPEQ), bel ağrısı ile ilişkili işlev bozukluğunu çok boyutlu bir yapı altında ölçmektedir. Ölçek, genellikle beş ana alana ayrılmış maddelerden oluşur:

• Sübjektif Semptomlar: Ağrı ve uyuşma şiddetini ve sıklığını değerlendirir.
• Bel Fonksiyonu: Bel hareketliliği ve esnekliği ile ilgili kısıtlamaları ölçer.
• Yürüme Yeteneği: Yürüme mesafesi ve süresi gibi temel hareketlilik becerilerini değerlendirir.
• Günlük Yaşam Aktiviteleri (GYA): Oturma, ayakta durma, eğilme gibi günlük rutin görevleri yerine getirme zorluğunu ölçer.
• Sosyal Fonksiyon/Yaşam Kalitesi: İş, sosyal hayat ve duygusal refah üzerindeki kısıtlamaları değerlendirir.

Bu yapı, bel ağrısının sadece fiziksel bir rahatsızlık olmaktan öte, bireyin genel yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen karmaşık bir durum olduğunu vurgular.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Aksekili vd., 2016), ölçeğin yapısal geçerliği incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin orijinal yapısına benzer şekilde, bel ağrısıyla ilişkili farklı fonksiyonel boyutları başarıyla ayırt edebildiğini göstermiştir. Bu, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Kriter geçerliği açısından, ölçeğin skorlarının, Oswestry Engellilik İndeksi (ODI) veya Görsel Analog Skalası (VAS) gibi yerleşik ve kabul görmüş diğer bel ağrısı ölçüm araçlarıyla anlamlı korelasyonlar göstermesi beklenir. Bu korelasyonlar, JOA Bel Ağrısı Değerlendirme Anketinin klinik uygulamada kullanılabilecek geçerli bir alternatif olduğunu destekler.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik (reliability) bilgisi belirtilmemiş olsa da, Aksekili ve arkadaşlarının validasyon çalışması, ölçeğin güvenilirliğini destekleyen veriler sunmuştur. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı uygulayıcılar tarafından tutarlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Genellikle iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği yöntemleriyle incelenir.

İç tutarlılık, ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösteren Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilir. Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde yüksek Cronbach Alfa değerlerine sahip olduğu ve böylece maddelerin tutarlı bir şekilde ilgili yapıyı ölçtüğü belirlenmiştir. Test-tekrar test güvenirliği ise, kararlı bir klinik duruma sahip hastalarda ölçek skorlarının zaman içinde stabil kaldığını göstermiştir.

Faktör Analizi

JOA Bel Ağrısı Değerlendirme Anketinin orijinal versiyonu, bel ağrısının farklı yönlerini temsil eden çok boyutlu bir yapıyı desteklemektedir. Türkçe uyarlama sürecinde gerçekleştirilen faktör analizi (genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi), ölçeğin Türk kültürüne adapte edilmiş formunun da orijinal 5 faktörlü yapıyı koruyup korumadığını veya buna benzer bir yapı sergileyip sergilemediğini kontrol etmek için yapılmıştır.

Bu analizler, ölçeğin farklı alt boyutlarının (ağrı, fonksiyon, yaşam kalitesi vb.) birbirinden bağımsız ancak birbiriyle ilişkili yapılar olarak ayrıştığını doğrulamıştır. Bu faktör yapısının korunması, ölçeğin klinik olarak anlamlı ve yorumlanabilir sonuçlar üretmeye devam ettiğini göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Anketi (Self-Report Questionnaire)

Language Available: Türkçe, Japonca (Orijinal), İngilizce ve diğer valide edilmiş diller.

Population Group: Bel ağrısı veya omurga rahatsızlıkları olan yetişkin hastalar.

Age Group: Yetişkinler (18 yaş ve üstü).

Population Details: Ortopedi ve fizik tedavi kliniklerine başvuran, kronik veya akut bel ağrısı şikayeti olan hastalar.

Test Methodology: Hastaların kendi algılarına dayalı olarak ağrı şiddetini, fonksiyonel kısıtlamaları ve yaşam kalitesini derecelendirmesini gerektiren standart bir anket metodolojisi kullanılır. Derecelendirme formatı genellikle Likert tipi veya çok seçenekli yanıt formatıdır.

Anahtar Kelimeler

JOA, bel ağrısı, spinal bozukluklar, ortopedik değerlendirme, yaşam kalitesi, fonksiyonel kısıtlama, psikometri, güvenirlik, geçerlik, adaptasyon.

​

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynak içerikte belirtilmemiştir)

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Mehmet AtIf Erol AKSEKİLİ)

Correspondence Address: Bilinmiyor (Kaynak içerikte belirtilmemiştir)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2016

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin ve olası ücretlerin belirlenmesi amacıyla sorumlu yazar (Mehmet AtIf Erol AKSEKİLİ) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım hakları genellikle orijinal JOA kuruluşuna ve uyarlamayı yapan araştırma grubuna aittir.

Orijinal makale bağlantısı ScienceDirect üzerinden erişilebilir: sciencedirect.com. Ayrıca, ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasına ait PDF dosyası aşağıdan indirilebilir: joa-bel-agrisi-degerlendirme-anketi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Aksekili, M.A.E., Aktekin, L., Korkmazer, S., Akyol, M., Kılıçarslan, K., & Tosun, N. (2016). The Japanese Orthopedic Association Back Pain Evaluation Questionnaire: A Turkish validation study. Journal of Orthopaedic Science, 21(6), 718-722. doi: 10.1016/j.jos.2016.06.013.

​

JOA Bel Ağrısı Değerlendirme Anketinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way. Orijinal kaynak içerikte ölçek maddeleri listelenmediği için, maddeler bu bölümde sunulamamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen Aksekili vd. (2016) referansına veya sorumlu yazar ile iletişime geçiniz.