Frankl Davranış Değerlendirme Ölçeği (FS)

Özet

Frankl Davranış Değerlendirme Ölçeği (FS), orijinal olarak çocukların diş tedavisi sırasındaki işbirliği düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş, gözlem temelli bir araçtır. Ölçek, 1962 yılında Dr. S. N. Frankl tarafından oluşturulmuştur ve klinisyenlerin çocuk davranışlarını hızlı ve objektif bir şekilde dört kategoride sınıflandırmasına olanak tanır. Türkiye’de yapılan uyarlama çalışması (Yıldırım vd., 2016), ölçeğin çocuklarda diş korkusu ve kaygısını ölçmek için kültürel ve dilsel uygunluğunu araştırmıştır. Bu çalışma, FS’nin Türk pedodonti pratiğinde davranış yönetimi ve değerlendirmesi için potansiyelini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Frankl Davranış Değerlendirme Ölçeği, FS, Diş korkusu, Çocuk diş hekimliği, Davranış değerlendirme, İşbirliği, Uyarlama.

Yazarlar

Cem Yıldırım, Özlem Martı Akgün, Güliz Gülen Polat, Mehmet Ali Ok, Ceyda Altun, Fırat Başak.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çocuk hastaların diş tedavisi ortamında gösterdikleri davranışsal tepkileri standart, dört kategorili bir sistem kullanarak gözlemlemek ve kaydetmektir. Bu, klinisyenlerin çocuğun işbirliği düzeyini hızlıca belirlemesine ve buna uygun yönetim stratejileri geliştirmesine olanak tanır. Ölçek, özellikle diş hekimliği kaygısı veya korkusu nedeniyle ortaya çıkan olumsuz davranışları sınıflandırmada kritik rol oynar.

Türkiye’deki 2016 uyarlama çalışması, FS’nin Türk çocuk popülasyonunda diş korkusunun değerlendirilmesinde geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılıp kullanılamayacağını test etmeyi amaçlamıştır. Bu amaçla, ölçek, eş zamanlı olarak kullanılan Sound-Eye-Motor (SEM) ölçeği ile karşılaştırılarak sonuçları analiz edilmiştir.

Yapı

FS, doğrudan bir öz bildirim aracı olmaktan ziyade, diş hekimi koltuğunda gözlem yoluyla ölçülen davranışsal işbirliği yapısını değerlendirir. Ölçülen yapı, çocuğun diş hekimliği ortamına verdiği tepkiler üzerinden tanımlanır; bu tepkiler, tam işbirliğinden şiddetli reddetmeye kadar değişen bir spektrumda yer alır. Ölçek, dolaylı olarak, çocuğun kaygı ve korku düzeyini davranışsal çıktıları üzerinden yansıtır. Yüksek puanlar olumlu işbirliğini, düşük puanlar ise olumsuz ve kaçınmacı davranışları işaret eder.

Geçerlik

Yıldırım ve arkadaşları (2016) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasının kaynak özetinde, spesifik istatistiksel geçerlik katsayıları (örneğin, yapı geçerliği veya eş zamanlı geçerlik katsayıları) açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin geçerliği, diş korkusunu ölçen ve kabul görmüş bir diğer araç olan Sound-Eye-Motor (SEM) ölçeği ile eş zamanlı olarak kullanılması ve beklenen korelasyonların gözlenmesi yoluyla desteklenmiştir. Bu yaklaşım, Türk popülasyonunda FS’nin ölçmek istediği yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğüne dair kanıt sağlamaktadır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasının kaynak özetinde spesifik güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach alfa veya test-tekrar test güvenilirliği) sunulmamıştır. Frankl Davranış Değerlendirme Ölçeği’nin doğası gereği, güvenilirliğin temel göstergesi genellikle gözlemciler arası tutarlılık (inter-rater reliability) ile değerlendirilir, zira ölçek tamamen klinisyen tarafından yapılan gözleme dayanır. Ölçeğin klinik uygulamada etkinliği büyük ölçüde farklı gözlemcilerin aynı davranışı tutarlı bir şekilde sınıflandırmasına bağlıdır.

Faktör Analizi

Frankl Davranış Değerlendirme Ölçeği (FS), yapısı gereği tek boyutlu (unidimensional) bir gözlem aracıdır ve temel olarak çocukların diş hekimliği ortamında gösterdiği tek bir davranışsal sürekliliği (işbirliği/işbirliği eksikliği) ölçer. Ölçek, önceden tanımlanmış ve açıkça ayrılmış dört davranış kategorisine dayandığından, genellikle karmaşık bir faktör analizi gerektirmez. Uyarlama çalışmasında da ayrı bir faktör yapısı rapor edilmemiştir, ölçeğin standart klinik kullanım yapısı korunmuştur.

Araç Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptation) / Gözlem Temelli Klinik Değerlendirme Ölçeği

Format: 4 puanlı derecelendirme sistemi. Klinisyen veya eğitimli bir gözlemci tarafından doldurulur.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Çocuk Hastalar

Yaş Grubu: Genellikle okul öncesi ve erken okul çağı çocukları (3-8 yaş aralığında yaygın kullanılır).

Popülasyon Detayları: Türk çocuk popülasyonunda diş tedavisi için başvuran hastalar.

Test Metodolojisi: Diş hekimliği tedavisi veya muayenesi sırasında çocuğun davranışının klinisyen tarafından belirlenen dört kategoriye göre anında sınıflandırılması.

Anahtar Kelimeler

Pedodonti, Çocuk davranışı, Gözlem ölçeği, Psikometrik özellikler, Diş tedavisi, Frankl.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Özlem Martı Akgün

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır. Orijinal ölçek 1962 yılında Dr. S. N. Frankl tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı genellikle klinik ve akademik amaçlıdır. Ticari bir ücreti olup olmadığı veya kullanım izinleri konusunda kesin bilgi almak için sorumlu yazar Özlem Martı Akgün ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Kaynaklar

Yıldırım, C., Akgün, Ö. M., Polat, G. G., Ok, M. A., Altun, C., & Başak, F. (2016). Assessment of dental fear in turkish children with the Frankl Behavior Rating Scale (FS) and the Sound-Eye-Motor (SEM) scale. Gulhane Medical Journal, 58(3), 272-276. doi: 10.5455/Gülhane. 180391

Makalenin orijinal bağlantısı: uvt.ulakbim.gov.tr

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdan indirilebilir:

frankl-davranis-değerlendirme-ölçeği-fs-toad.pdf

[quads id=5]

Frankl Davranış Değerlendirme Ölçeği (FS) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, Frankl Davranış Değerlendirme Ölçeği’nin standart 4 puanlı derecelendirme sistemini temsil etmektedir ve klinisyen tarafından gözlem yoluyla doldurulur.

1. Şiddetle Olumlu (Definitely Positive): Mükemmel işbirliği, ilgi gösterir, güler, durumu kabul eder, hekimle iyi bir ilişki kurar.
2. Olumlu (Positive): İyi işbirliği, bazen çekingen olabilir, ancak sözel komutlara uyar ve tedaviyi kabul eder.
3. Olumsuz (Negative): İşbirliği yapmayı reddetme, isteksizlik, huzursuzluk, bazen ağlama, sözel komutları dinlememe, tedaviye karşı koyma.
4. Şiddetle Olumsuz (Definitely Negative): Tamamen işbirliği yapmama, şiddetli ağlama, fiziksel direnç, sandalye üzerinde hareket etme, tedaviye devam etmeyi imkansız kılan durumlar.