Fiziksel Etkinliklerin Hızlı Değerlendirmesi Ölçeği

Özet

Fiziksel Etkinliklerin Hızlı Değerlendirmesi Ölçeği (Rapid Assessment of Physical Activity – RAPA), bireylerin, özellikle yaşlı yetişkinlerin, boş zamanlarında yaptıkları fiziksel aktivite düzeylerini hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirmek amacıyla tasarlanmış kısa bir öz bildirim aracıdır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özellikleri, Çekok ve arkadaşları tarafından 2017 yılında gerçekleştirilen bir çalışma ile incelenmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürü bağlamında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Ölçek, bireyleri yürüme, orta yoğunlukta ve şiddetli yoğunluktaki aktivitelere ayırarak, genel bir aktivite skoruna ulaşmayı hedefler.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel aktivite, Psikometri, RAPA, Geriatri, Türk adaptasyonu, Güvenirlik, Geçerlik, Yaşlı yetişkinler.

Yazarlar

F. K. Çekok, T. Kahraman, M. Kalkışım, A. Genç, P. Keskinoğlu.

Amaç

Fiziksel Etkinliklerin Hızlı Değerlendirmesi Ölçeği’nin temel amacı, klinik ve araştırma ortamlarında bireylerin son bir ay içerisindeki fiziksel aktivite düzeylerini hızlıca sınıflandırmaktır. Ölçek, özellikle yaşlı popülasyonlarda fiziksel aktivite düzeyinin belirlenmesi ve sedanter bireylerin tespit edilerek sağlık müdahalelerinin planlanmasına katkı sağlamak üzere geliştirilmiştir. Türkçe versiyonunun amacı ise, orijinal ölçeğin kültürel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk popülasyonunda kullanılabilirliğini teyit etmektir.

Ölçek, sadece aktivite sıklığını ve süresini değil, aynı zamanda aktivitenin yoğunluğunu da dikkate alarak bireyleri aktif olmayanlardan, düzenli ve şiddetli aktivite yapanlara kadar farklı kategorilere ayırır. Bu hızlı değerlendirme, büyük ölçekli tarama çalışmalarında veya zaman kısıtlı klinik görüşmelerde büyük bir kolaylık sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, fiziksel aktivitenin çeşitli boyutlarını ölçen çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Orijinal RAPA ölçeği genellikle iki temel bileşeni kapsar: 1) Aerobik Aktivite Skoru ve 2) Güç/Esneklik Skoru. Aerobik skor, yürüme, orta yoğunluklu ve şiddetli yoğunluklu aktivitelerin sıklığını ve süresini değerlendirir. Güç ve Esneklik komponentleri ise, kas güçlendirme ve esneklik egzersizlerinin yapılıp yapılmadığını sorgular.

Türkçe adaptasyon çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısal bütünlüğünün korunup korunmadığı incelenmiş ve kültürel adaptasyon sürecinde maddelerin anlam bütünlüğüne dikkat edilmiştir. Ölçek, bireyin sağlık durumunu etkileyen temel yaşam tarzı faktörlerinden biri olan fiziksel aktivite düzeyini kantitatif olarak belirlemeye odaklanmıştır.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Çekok ve arkadaşları (2017) tarafından yapılan çapraz kültürel adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerliğini doğrulamıştır. Çalışmada, yapı geçerliği kapsamında ölçeğin beklenen teorik yapıyı ölçüp ölçmediği analiz edilmiştir. Genellikle, geçerlik çalışmaları, RAPA skorlarının diğer geçerli fiziksel aktivite ölçüm araçlarıyla (örneğin, IPAQ gibi) korelasyonunu inceleyerek eş zamanlı geçerliği değerlendirir.

Türkçe RAPA’nın başarısı, ölçeğin orijinal dili dışındaki bir kültürde de geçerlik kriterlerini karşıladığını göstermektedir. Bu adaptasyon sürecinde, dilsel eşdeğerlik, kavramsal eşdeğerlik ve kültürel eşdeğerlik sağlamak amacıyla uzman görüşleri alınmış ve geri çeviri teknikleri kullanılmıştır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak listelenmesine rağmen, Çekok et al. (2017) çalışması, Türkçe versiyonunun güvenilirliğini destekleyen önemli bulgular sunmuştur. Bu çalışmada, ölçeğin iç tutarlılığı ve test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir. İç tutarlılık (Cronbach Alfa değeri) genellikle 0.70 civarında veya üzerinde rapor edilmiştir, bu da ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Test-tekrar test güvenirliği (iki farklı zamanda uygulanan test sonuçlarının tutarlılığı), genellikle kabul edilebilir düzeyde yüksek bulunmuştur (Örneğin, Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) 0.80 üzeri). Bu bulgular, Fiziksel Etkinliklerin Hızlı Değerlendirmesi Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun, zaman içinde kararlı ve tekrarlanabilir sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Fiziksel Etkinliklerin Hızlı Değerlendirmesi Ölçeği’nin orijinal yapısı genellikle iki faktörlü bir model önerir: Aerobik Aktivite ve Güç/Esneklik. Türkçe adaptasyon çalışmasında bu yapısal modelin Türk örnekleminde de korunup korunmadığı araştırılmıştır. Genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, maddelerin beklenen faktörlere yüklenip yüklenmediği test edilir.

Çekok ve arkadaşlarının çalışması, ölçeğin orijinal yapısına benzer bir faktör yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin sadece dilsel olarak değil, aynı zamanda psikometrik yapısı açısından da kültüre başarıyla adapte edildiği anlamına gelmektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Cross-cultural adaptation of the original RAPA scale)

Format: Öz bildirim anketi, genellikle 9 maddeden oluşur (7 aerobik aktivite, 2 güç/esneklik).

Language Available: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Adapte edilmiş versiyon)

Population Group: Klinik ve genel popülasyonlar, özellikle yaşlı yetişkinler.

Age Group: Genellikle 50 yaş ve üzeri yetişkinler. Adaptasyon çalışması yaşlı yetişkinler üzerine odaklanmıştır.

Population Details: Çekok et al. (2017) çalışması Türkiye’deki yaşlı yetişkinler üzerinde yürütülmüştür.

Test Methodology: Bireylerin son bir ay içinde gerçekleştirdikleri düzenli fiziksel aktivite (yürüme, orta, şiddetli) ve güç/esneklik egzersizlerini ne sıklıkta ve ne kadar süreyle yaptıklarını sorgulayan Likert benzeri veya evet/hayır formatında cevaplanan maddeler içerir. Puanlama, bireyin aktivite seviyesini bir kategoride sınıflandırır (Örn: Hareketsiz, Az Aktif, Yeterince Aktif, vb.).

Anahtar Kelimeler

RAPA, Fiziksel aktivite ölçümü, Aerobik aktivite, Güç ve esneklik, Türk adaptasyon, Psikometri, Yaşlı sağlığı, Gerontoloji.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Mr Turhan Kahraman

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme yılı 2006 civarında olup, Türkçe adaptasyon çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve potansiyel ücretlendirme konusunda, sorumlu yazar Mr Turhan Kahraman ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

• Çekok, F. K., Kahraman, T., Kalkışım, M., Genç, A., & Keskinoğlu, P. (2017). Cross‐cultural adaptation and psychometric study of the Turkish version of the Rapid Assessment of Physical Activity. Geriatrics & gerontology international, 17(11), 1837-1842.
• Bu çalışmanın orijinal makale bağlantısı (proxy erişimli): 0210mdtet-y-https-onlinelibrary-wiley-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: rapid-assessment-of-physical-activity-toad.pdf

Fiziksel Etkinliklerin Hızlı Değerlendirmesi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir.