Ergen Hızlı Depresif Belirti Envanteri (HDBE-17-ÖF)

Özet

Ergen Hızlı Depresif Belirti Envanteri (HDBE-17-ÖF), Quick Inventory of Depressive Symptomatology (QIDS) ölçeğinin ergen popülasyonuna yönelik özbildirim formunun Türkçe’ye bir uyarlamasıdır. Bu araç, ergenlerdeki depresif belirtilerin şiddetini hızlı ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle son yedi gün içindeki semptomları değerlendirerek klinik ve araştırma ortamlarında hızlı tarama imkanı sunar.

HDBE-17-ÖF, 17 maddeden oluşmakta olup, uyku, ruh hali, iştah, kilo, konsantrasyon, enerji düzeyi ve intihar düşünceleri gibi dokuz temel depresif belirti alanını kapsamaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılık ve kabul edilebilir uyum iyiliği indeksleri ile tek faktörlü yapısının uygun olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Depresyon, Ergenlik, Depresif Belirti, Psikometrik, Hızlı Envanter, Özbildirim, QIDS, Uyarlama

Yazarlar

Bernstein, I. H., Rush, A.J., Trivedi, M.H., Hughes, C.W., Macleod, L., Witte, B. P., Jain, S., et al. (Orijinal Geliştiriciler); HALUK MERGEN (Sorumlu Yazar/Uyarlamacı)

Amaç

HDBE-17-ÖF’nin temel amacı, ergenlerdeki depresyonun şiddetini hızlı bir şekilde değerlendirmektir. Klinik uygulamalarda ve araştırmalarda, Major Depresif Bozukluğun (MDB) temel belirtilerinin varlığını ve ciddiyetini 17 madde üzerinden ölçerek, depresyon düzeyini kategorize etmeye yardımcı olur.

Ölçek, ergenlerin son yedi gün içerisindeki deneyimlerini 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanarak rapor etmelerini ister. Bu hızlı değerlendirme formatı, tedavi yanıtlarını izlemede veya geniş çaplı tarama çalışmalarında zaman verimliliği sağlamaktadır.

Yapı

Ergen Hızlı Depresif Belirti Envanteri, DSM tanı kriterlerine uygun olarak depresyonun çekirdek semptomlarını ölçen 17 maddeden oluşur. Bu 17 madde, dokuz ana klinik alana ayrılmıştır:

• Uyku (Uykusuzluk ve aşırı uyuma dahil 4 madde)
• Üzgün Hissetme (Depresif ruh hali)
• Sinirli Hissetme
• İştah (Azalma ve artma dahil 2 madde)
• Kilo (Verme ve alma dahil 2 madde)
• Konsantrasyon/Karar Verme
• Kendine Bakış/Özdeğer
• Ölüm veya İntihar Düşünceleri
• Genel İlgi ve Enerji Düzeyi (Psikomotor yavaşlama ve ajitasyon dahil 3 madde)

Nihai puanlama, her bir alandan alınan en yüksek puanın toplanmasıyla yapılır, bu da ölçeğin klinik olarak ilgili belirti alanlarına odaklanmasını sağlar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, elde edilen psikometrik özelliklerin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Ölçek ortalaması (standart hata) 1.73 (.44) olarak rapor edilmiştir. Madde ortalamaları, alan 6 (ölüm veya intihar düşünceleri) için 0.65’ten, alan 1 (uyku) için 2.26’ya kadar değişmektedir.

Madde-toplam korelasyonları (rit) incelendiğinde, alan 8 (enerji düzeyi) 0.58 ile en yüksek korelasyona sahipken, bunu alan 5 (kendine bakış, 0.58), alan 7 (genel ilgi, 0.57) ve alan 2 (üzgün ruh hali, 0.55) izlemiştir. Alan 3 (erken uyanma) ise 0.33 ile en düşük rit değerine sahip olmuştur. Bu sonuçlar, çoğu maddenin toplam depresif belirti yüküne anlamlı katkı sağladığını göstermektedir.

Güvenirlik ve Faktör Analizi

HDBE-17-ÖF’nin güvenirlik analizinde iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) 0.81 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösteren yüksek kabul edilebilir bir düzeydir.

Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, tek faktörlü modelin ölçek için uygun olduğunu desteklemiştir. İlk model (Model 1) parametreleri: χ²(27) = 32.45, χ²/df = 1.21, GFI (Uyum İyiliği İndeksi) = 0.97, NFI (Normlu Uyum İndeksi) = 0.93 ve RMSEA (Kök Ortalama Yaklaşık Kare Hatası) = 0.024 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde uygunluğunu yansıtmaktadır.

İkinci bir model (Model 2) kullanılarak daha iyi bir uyum sağlanmıştır: χ²(24) = 15.7, χ²/df = 0.66, GFI = 0.99, NFI = 0.97 ve RMSEA = 0.000. Özellikle χ²/df oranının 1’in altında olması ve RMSEA değerinin sıfıra yakın olması, ölçek yapısının teorik modelle mükemmel bir uyum içinde olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Quick Inventory of Depressive Symptomatology-Adolescent’in Türkçe Adaptasyonu)

Format: 17 maddelik özbildirim formu, 4’lü Likert tipi derecelendirme (0’dan 3’e puanlama).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Özel yaş aralığı belirtilmemiştir.)

Popülasyon Detayları: Depresif belirti gösteren ergenlerin değerlendirilmesi için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Özbildirim (Self-Report). Birey, son 7 gün içindeki belirti şiddetini değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Depresyon Şiddeti, Ergen Psikolojisi, Depresif Belirti Envanteri, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Ki-Kare, Psikometri

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: İzin ve kullanım ücretleri için sorumlu yazar HALUK MERGEN ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Orijinal Yayın): 2010 (Orijinal QIDS adaptasyon çalışması).

PDF Bağlantısı: Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ergen-hizli-depresif-belirti-envanteri-hdbe-17-of-toad.pdf

Kaynaklar

1. Bernstein, I. H., Rush, A.J., Trivedi, M.H., Hughes, C.W., Macleod, L., Witte, B. P., Jain, S., et al. (2010). Psychometric Properties of the Quick Inventory of Depressive Symptomatology in adolescents. Int J Methods Psychiatr Res,19(4),185–94. DOI: https://doi.org/10.5455/bcp.20151221100426
2. Uyarlama çalışması referansı (tandfonline.com bağlantısı): tandfonline.com

Ergen Hızlı Depresif Belirti Envanteri (HDBE-17-ÖF) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

HIZLI DEPRESİF BELİRTİ ENVANTERİ-ERGEN-ÖZBİLDİRİM FORMU (17 Madde) (HDBE-E17-ÖF)

İsim-Soyadı:__________________________ Tarih:__/__/____

Lütfen her soru için geçen 7 gün içinde sizi en iyi ifade eden tanımı seçiniz.
1. Uykuya dalma:
0 Her zaman 30 dk.’dan daha az sürede uykuya dalıyorum.
1 Bu sürenin yarısından azında, uykuya dalmam en az 30 dk sürer.
2 Bu sürenin yarısından fazlasında, uykuya dalmam en az 30 dk sürer.
3 Bu sürenin yarısından fazlasında, uykuya dalmam 60 dk.’dan fazla sürer.

2. Gece boyunca uyku:
0 Gece boyunca uyanmam
1 Bazı gecelerde uykuya dalmadan önce yatağımda çok fazla döner dururum.
2 Gece yarısı en az bir kez uyanırım fakat kolayca uykuya dalarım.
3 Çoğu gece, bir çok kez uyanırım ve çoğunlukla uyandığımda 20 dk. ya da daha fazla uyanık kalırım
3. Çok erken uyanmak:
0 Çoğu zaman kalkmam gereken zamandan önce 30 dk. veya daha fazla sürede uyanmam.
1 Bu sürenin yarısından fazlasında, yataktan kalkmam gereken zamandan 30 dk.’dan fazla süre önce uyanırım.
2 Hemen her zaman kalkmam gereken ya da kalkmak istediğim zamandan en az 1 saat önce uyanırım fakat nihayetinde tekrar uykuya dalarım.
3 Kalkmam gereken veya kalkmak istediğim zamandan en az 1 saat önce uyanırım ve tekrar uyuyamam.

4. Çok uyumak:
0 Gündüz kestirmeksizin her gece 7-8 saatten fazla uyumam.
1 Gündüz kestirmeleri dahil günün 24 saatinin 10 saatinden fazla uyumam.
2 Gündüz kestirmeleri dahil günün 24 saatinin 12 saatinden fazla uyumam.
3 Gündüz kestirmeleri dahil, günün 24 saatinin 12 saatinden fazla uyurum.

5. Üzgün hissetme:
0 Kendimi depresif, mutsuz, üzgün veya zavallı hissetmiyorum.
1 Bu sürenin yarısından azında kendimi depresif, mutsuz, üzgün veya zavallı hissediyorum.
2 Bu sürenin yarısından fazlasında kendimi depresif, mutsuz, üzgün veya zavallı hissediyorum.
3 Bu sürenin neredeyse tamamında kendimi gerçekten depresif, mutsuz, üzgün veya zavallı hissediyorum.

6. Sinirli hissetme:
0 Kendimi huysuz, mızmız, alıngan hissetmiyorum.
1 Bu sürenin yarısından azında kendimi huysuz, mızmız, alıngan hissediyorum.
2 Bu sürenin yarısından fazlasında kendimi huysuz, mızmız, alıngan hissediyorum.
3 Hemen hemen sürenin tamamında kendimi huysuz, mızmız, alıngan hissediyorum.

7. İştah azalması:
0 İştahımda hiç bir azalma yok.
1 Normalden daha az sıklıkla veya az miktarda yiyorum.
2 Normalden çok daha az yiyorum ve yemek için kendimi zorlamam gerekiyor.
3 Tüm gün boyunca hemen hemen hiç yemek yemem, sonra sadece kendimi zorladığım için ya da bir başkası beni zorladığı için yemek yerim.
8. İştah artması:
0 Normal iştahımda hiçbir değişiklik yok.
1 Normalden daha sık yemek yeme ihtiyacı hissediyorum.
2 Düzenli olarak daha sık ve/veya normalden daha fazla miktarda yemek yiyorum.
3 Öğünlerde ya da öğün aralarında normalden daha fazla yemek yemek istiyormuşum gibi hissediyorum.

9. Kilo verme (son 2 hafta içinde):
0 Kilom değişmedi.
1 Biraz kilo verdiğimi düşünüyorum.
2 Son iki hafta içinde 900 gram veya daha fazla kilo verdiğimi düşünüyorum. Giysilerim normalden daha geniş gelmeye başladı.
3 Son iki hafta içinde 2250 gram veya daha fazla kilo verdiğimi düşünüyorum. Giysilerim normalden çok daha geniş gelmeye başladı.

10. Kilo alma (son 2 hafta içinde):
0 Kilom değişmedi.
1 Biraz kilo aldığımı düşünüyorum.
2 Geçtiğimiz iki hafta içinde 900gr veya daha fazla kilo aldığımı düşünüyorum. Giysilerim normalden biraz daha dar gelmeye başladı.
3 Geçtiğimiz iki hafta içinde 2250 gram veya daha fazla kilo aldığımı düşünüyorum. Giysilerim normalden çok daha dar gelmeye başladı.

11. Konsantrasyon/karar verme:
0 Dikkatimi verme veya zihnimi toparlama yeteneğimde bir değişiklik yoktur.
1 Dikkatimi vermemde veya zihnimi toparlamamda bazı sorunlarım var.
2 Çoğu zaman dikkatimi verme veya zihnimi toparlamada çok sorun yaşıyorum.
3 Geçtiğimiz hafta boyunca zihnim öyle dağınıktı ki okumayı, televizyon programı izlemeyi veya küçük kararlar vermeyi dahi başaramadım.

12. Kendime bakışım:
0 Kendimi, etrafımdaki insanların kendileri hakkında hissettikleri gibi değerli ve iyi hissediyorum.
1 Kendimi çok zorluyorum veya kendimi normalden daha aşağı hissediyorum.
2 Etrafımda yanlış giden her şey için kendimi suçlarım.
3 Hem küçük ve hem büyük hatalarım hakkında çok düşünürüm.

13. Ölüm veya intihar düşünceleri:
0 İntihar veya kendi ölümüm hakkında düşünmüyorum.
1 Hayatın boş olduğunu hissediyor veya yaşamaya değer mi diye merak ediyorum.
2 İntihar veya kendi ölümümü haftada birkaç kez, birkaç dakika boyunca düşünüyorum.
3 İntihar veya kendi ölümümü günde birkaç kez düşünüyorum veya intihar etmek için plan yaptım veya intihar etmeyi denedim.

14. Genel ilgi:
0 Diğer insanlar veya aktivitelere ilgilenmem normalden farklı değil.
1 Arkadaşlarla buluşmak, hobi veya spor gibi benim için eğlenceli olan şeylerle daha az ilgiliyim.
2 Her zamanki ilgi veya aktivitelerimin sadece bir veya ikisine karşı ilgimin olduğunu saptıyorum.
3 Benim için eğlence olagelmiş şeylerin hiçbirisine ilgim yok.

15. Enerji düzeyi:
0 İşlerimi yapabilmem için her zamanki kadar çok enerjim var.
1 Normalden daha çok yoruluyorum.
2 Kendimi her zamankinden daha fazla zorlamam gerekiyor veya normal aktivitelerime başlayıp bitirebilmek için her zamankinden daha fazla gayret sarf ediyorum.
3 Öyle yorgun ve tükenmiş haldeyim ki olağan işlerimin çoğunu yapamıyorum.

16. Yavaşlama hissetme:
0 Normal hızımda düşünüyorum, konuşuyorum ve hareket ediyorum.
1 Düşünmem yavaşladı veya sesim donuk ya da düz geliyor.
2 Düşüncelerim veya konuşmam öyle yavaşladı ki biri bana soru sorduğunda yanıtlamam birkaç saniyeyi alıyor.
3 Bazen düşüncelerim ve konuşmam öyle yavaşlıyor ki biri beni çok fazla desteklemeden cevap veremiyorum.

17. Huzursuz hissetme:
0 Kıvranma, yerinde duramama, huzursuzluk hissetmiyorum.
1 Bazen sabit duramayacak kadar hafif derecede kıvranma, yerinde duramama, huzursuzluk hissediyorum.
2 Çoğunlukla yerimde duramayacak kadar kıvranma, yerinde duramama, huzursuzluk hissediyorum.
3 Hiç oturamayacak derecede kıvranma, yerinde duramama, huzursuzluk hissediyorum.

PUANLAMA: YORUMLAMA
Uykuyla ilgili 4 maddeden alınan en yüksek puanı yazınız (1-4) _____ Depresyonda değil 0-5

Üzgün hissetme veya sinirli hissetme ile ilgili maddelerden _____ Hafif 6-10
alınan en yüksek puanı yazınız (5 veya 6)

İştah veya kilo ile ilgili maddelerden alınan en yüksek puanı _____ Orta 11-15
yazınız (7-10)

Madde 11 _____ Ciddi 16-20

Madde 12 _____ Çok ciddi 21+

Madde 13 _____

Madde 14 _____

Madde 15 _____

2 psikomotor maddenin birinden elde edilen _____
en yüksek puanı yazınız

TOPLAM PUAN (0-27) _____