Kol, Omuz ve Elin Hızlı Sakatlığı Ölçeği

Özet

Kol, Omuz ve Elin Hızlı Sakatlığı Ölçeği (Quick DASH), üst ekstremite (kol, omuz ve el) fonksiyonlarındaki bozuklukları ve semptomları hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek amacıyla tasarlanmış olan orijinal DASH anketinin kısaltılmış bir uyarlama versiyonudur. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, özellikle karpal tünel sendromu hastalarında fiziksel sakatlık düzeyini ölçmek ve tedavi sonuçlarını izlemek için geliştirilmiştir. 2011 yılında Doğan-Koldaş ve arkadaşları tarafından yapılan bu çalışma, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Quick DASH, Kol, Omuz, El, Sakatlık, Fonksiyonel Değerlendirme, Karpal Tünel Sendromu, Psikometri, Uyarlama.

Yazarlar

Şebnem Doğan-Koldaş, Sibel Ay, Deniz Evcik, Ömer Başer.

---

Amaç

Ölçeğin temel amacı, kol, omuz ve el bölgelerindeki musculoskeletal rahatsızlıklar nedeniyle ortaya çıkan fonksiyonel kısıtlılık ve semptom şiddetini standardize edilmiş bir formatta ölçmektir. Orijinal DASH ölçeğine göre daha az madde içerdiği için, Quick DASH klinisyenlere ve araştırmacılara zaman açısından daha verimli bir değerlendirme imkanı sunar.

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin spesifik olarak karpal tünel sendromu (KTS) tanısı almış hastalarda kullanışlılığını ve psikometri özelliklerini incelemek hedeflenmiştir. Bu, KTS hastalarının günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılık düzeylerini objektif olarak belirlemek ve uygulanan müdahalelerin etkinliğini değerlendirmek için kritik öneme sahiptir.

Yapı (Konstrükt)

Ölçek, üst ekstremitenin fiziksel fonksiyon kapasitesi ve ilişkili semptomların (ağrı, uyuşma, güçsüzlük) birleşiminden oluşan fonksiyonel sakatlık yapısını ölçmektedir. Quick DASH, hastanın son bir hafta içinde belirli günlük aktiviteleri gerçekleştirme zorluğunu ve yaşadığı semptomların şiddetini sorgular. Ölçek, genellikle tek bir genel sakatlık puanı üretir, bu puan 0 (fonksiyon yok) ile 100 (maksimum sakatlık) arasında değişir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, genellikle yapı geçerliği (construct validity) üzerine odaklanmıştır. Doğan-Koldaş ve arkadaşlarının 2011 çalışmasında, Türkçe Quick DASH’in bilinen diğer fonksiyonel değerlendirme araçları ve klinik ölçütlerle korelasyonu incelenmiştir.

Bu tür uyarlama çalışmalarında beklenen, ölçeğin benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle (örneğin, tam DASH ölçeği veya SF-36 gibi yaşam kalitesi ölçekleri) yüksek korelasyon göstermesidir. Türkçe Quick DASH’in, karpal tünel sendromu hastalarının fonksiyonel durumunu doğru bir şekilde yansıttığı ve klinik değişikliklere duyarlı olduğu literatürde belirtilmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Türkçe Quick DASH’in güvenirlik analizleri, genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği (zamana bağlı kararlılık) yöntemleriyle değerlendirilmiştir.

Uyarlama çalışmasında yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.90 ve üzeri) elde edilmesi, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliğinin yüksek olması, ölçeğin hastanın durumu değişmediği sürece farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar ürettiğini kanıtlar. Bu yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin klinik uygulamada güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Orijinal Quick DASH ölçeği, üst ekstremite fonksiyon bozukluğunu tek bir temel yapı altında toplamayı amaçlar. Bu nedenle, Türkçe adaptasyonunun faktör analizi sonuçları genellikle güçlü bir tek faktör yapısını destekler niteliktedir.

Tek faktörlü yapının doğrulanması, ölçekten elde edilen tek bir toplam puanın, hastanın genel fonksiyonel kısıtlılık düzeyini temsil etmede yeterli olduğunu gösterir. Bu durum, ölçeğin klinik yorumlanmasını oldukça basitleştirir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Kendi kendine doldurulan anket (Self-report questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Üst ekstremite rahatsızlıkları olan klinik popülasyonlar (Özellikle Karpal Tünel Sendromu hastaları)

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Çalışma, karpal tünel sendromu tanısı almış hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, hastanın son bir hafta içindeki fonksiyonel zorluklarını 5 noktalı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanarak değerlendirir (Genellikle 1 = Zorluk yok, 5 = Yapamıyorum). Puanlama 0 (fonksiyon yok) ile 100 (maksimum sakatlık) arasında hesaplanır.

Anahtar Kelimeler

Fonksiyonel Kısıtlılık, Üst Ekstremite, Psikometri, Öz-bildirim, Tedavi İzlemi, Klinimetri, Ortopedi, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon.

---

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Correspondence Address: Şebnem Koldaş (Sorumlu Yazar)

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonu Quick DASH, genellikle akademik ve klinik amaçlarla ücretsiz olarak kullanılabilmektedir, ancak resmi izinler için orijinal geliştiricilere (American Academy of Orthopaedic Surgeons) başvurulması tavsiye edilir. Türkçe uyarlama çalışmasının yayın yılı 2011‘dir. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

1. Doğan-Koldaş, Ş, Ay, S., Evcik, D., & Başer, Ö. (2011). Adaptation of Turkish version of the Questionnaire Quick Disability of the Arm, Shoulder, and Hand (Quick DASH) in patients with carpal tunnel syndrome. Clinical Rheumatology, 30(2), 185-191. doi: 10.1007/s10067-010-1470-y

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

quick-disability-of-the-arm-shoulder-and-hand-quick-dash-questionnare-toad.pdf

---

Kol, Omuz ve Elin Hızlı Sakatlığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, Quick DASH anketinin 11 temel maddesini ve isteğe bağlı modülleri (iş/spor/sanat) içermektedir. Kullanım için orijinal makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.