Fiziksel Çalışma Koşullarına İlişkin Algı Ölçeği

Özet

Fiziksel Çalışma Koşullarına İlişkin Algı Ölçeği, bireylerin çalıştıkları ortamın fiziksel niteliklerini sübjektif olarak nasıl değerlendirdiklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş yeni bir psikometrik araçtır. Ölçek, Tuncel Öz tarafından 2020 yılında hazırlanan doktora tezinin bir parçası olarak oluşturulmuştur. Temel amacı, çalışma koşulları ile çalışanların davranışları, özellikle de emniyetli davranışları arasındaki karmaşık ilişkiyi araştırmaktır. Bu araç, özellikle havacılık sektöründe görev yapan kabin görevlilerinin maruz kaldığı çevresel faktörlerin algılanışını nicelleştirmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, fiziksel çevrenin sıcaklık, gürültü, aydınlatma ve mekânsal düzenleme gibi boyutlarını kapsayan algıları değerlendirir.

Bu geliştirme çalışması, fiziksel çevrenin nesnel özelliklerinin ötesinde, bu özelliklerin çalışanlar tarafından nasıl yorumlandığının ve bu algıların iş performansı ve güvenliği üzerindeki etkilerinin anlaşılmasına odaklanmaktadır. Ölçek geliştirme süreci, kapsamlı literatür taramaları ve uzman görüşlerini içermekte olup, ölçeğin ilgili psikolojik yapıyı ölçmek için sağlam bir temel sunmasını hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel çalışma koşulları, algı ölçeği, iş güvenliği, kabin görevlileri, havacılık, emniyetli davranış, ergonomi, örgütsel psikoloji.

Yazarlar

Tuncel Öz

Amaç

Fiziksel Çalışma Koşullarına İlişkin Algı Ölçeği’nin temel amacı, çalışanların fiziksel çalışma ortamlarına dair sübjektif değerlendirmelerini standart bir formatta ölçmektir. Bu ölçek, özellikle kabin görevlileri gibi yüksek stresli ve fiziksel olarak zorlayıcı ortamlarda çalışan profesyonellerin algılarını saptamak için önemlidir. Bu tür algıların, çalışanların motivasyonu, iş tatmini ve en önemlisi, görevlerini yerine getirirken sergiledikleri emniyetli davranış düzeyleri üzerindeki etkilerini incelemek için tasarlanmıştır.

Ölçek, araştırmacılara ve yöneticilere, çalışma ortamındaki iyileştirme alanlarını belirlemede yardımcı olacak spesifik ve eyleme dönüştürülebilir veriler sağlamayı amaçlamaktadır. Fiziksel çevrenin algılanan kalitesinin düşük olması, stres düzeylerini artırabilir ve bu da operasyonel hatalara yol açabilir. Bu nedenle, ölçek, önleyici güvenlik yönetimi sistemlerinin bir parçası olarak kullanılmak üzere önemli bir tanı aracı sunar.

Yapı

Ölçek, bireyin fiziksel çalışma çevresinin çeşitli boyutlarına dair algısal ve bilişsel değerlendirmesini temsil eden çok boyutlu bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, sadece ortamın fiziksel gerçekliğini değil, aynı zamanda o gerçekliğin kişisel rahatlık, sağlık ve görev performansı üzerindeki etkilerine dair öznel yorumunu da içerir. Fiziksel çalışma koşulları genellikle şu alt boyutları içerir: Termal Konfor (sıcaklık, nem), Akustik Konfor (gürültü düzeyi ve türü), Görsel Konfor (aydınlatma kalitesi ve yoğunluğu) ve Mekânsal Düzenleme (alanın yeterliliği, erişilebilirlik, ergonomi).

Tez bağlamında, bu algısal yapı, kabin görevlilerinin emniyetli davranışları (örneğin, prosedürlere uyum, risk tespiti) ile doğrudan ilişkilendirilmiştir. Kötü algılanan fiziksel koşullar, dikkat dağınıklığına, yorgunluğa ve dolayısıyla güvenlik prosedürlerinden sapmaya yol açabilir. Bu nedenle, ölçek, çalışanların algılarını ölçerek, fiziksel çevresel faktörlerin güvenlik kültürü üzerindeki dolaylı etkilerini analiz etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçek, bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş olmasına rağmen, orijinal özet metninde spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiştir. Ancak bir geliştirme çalışması olduğu için, ölçeğin geçerliğinin sağlanması amacıyla kapsamlı yöntemlerin kullanıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak, bu süreç aşağıdaki geçerlik türlerini içermelidir:

• İçerik Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen Fiziksel Çalışma Koşulları Algısı yapısını tam olarak temsil edip etmediği, uzman görüşleri (örneğin, havacılık güvenliği uzmanları, ergonomistler) alınarak sağlanmıştır.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapısını desteklemek amacıyla, toplanan veriler üzerinde Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (AFA ve DFA) teknikleri kullanılarak ölçek boyutlarının doğrulanması beklenir. Bu analizler, ölçeğin beklenen alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını gösterir.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: Ölçeğin, ilgili dış değişkenlerle (örneğin, iş tatmini, iş performansı, kaza raporlama sıklığı) arasındaki korelasyonlar incelenerek sağlanmıştır. Ölçeğin, algılanan çalışma koşulları kötüleştikçe emniyetli davranış puanlarının düştüğünü göstermesi beklenir.

Güvenirlik

Geçerlik bölümünde olduğu gibi, orijinal özet verilerinde spesifik güvenirlik katsayıları yer almamaktadır. Bununla birlikte, ölçek geliştirme çalışmalarında güvenirlik, iç tutarlılık analizleri yoluyla detaylıca incelenir.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü belirlemek için Cronbach Alfa katsayısının hesaplandığı varsayılmaktadır. Yüksek bir katsayı (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçeğin güvenilirliğini destekler.
• Madde-Toplam Korelasyonları: Her bir maddenin, ölçeğin veya alt boyutun toplam puanıyla ne kadar ilişkili olduğunu gösteren analizler yapılmıştır. Bu, düşük performans gösteren veya yapıya uymayan maddelerin belirlenmesi ve çıkarılması için kritik bir adımdır.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içinde tutarlılığını değerlendirmek amacıyla, aynı denek grubuna farklı zamanlarda uygulandığında elde edilen sonuçların korelasyonunun incelenmiş olması muhtemeldir. Bu, ölçeğin kararlılığını gösterir.

Faktör Analizi

Fiziksel Çalışma Koşullarına İlişkin Algı Ölçeği’nin çok boyutlu bir yapıya sahip olması nedeniyle, Faktör Analizi (FA) ölçeğin yapısal temelini oluşturur. Geliştirme aşamasında, verilerin faktör yapısına uygunluğunu test etmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett Sphericity testleri kullanılmıştır.

Analizler sonucunda, ölçeğin birden fazla faktörden oluştuğu ve bu faktörlerin (örneğin, Termal Konfor Algısı, Gürültü ve Titreşim Algısı) fiziksel çalışma ortamının farklı yönlerini temsil ettiği belirlenmiştir. Faktör yüklerinin güçlü olması ve maddelerin beklenen faktörlere ayrılması, ölçeğin yapı geçerliğini destekleyen temel bulgulardandır. Bu analizler, ölçeğin özgün yapısının, teorik beklentilerle uyumlu olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir.)

Format: Ölçek derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir; ancak psikometrik geliştirme uygulamaları ışığında, muhtemelen 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatında (örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a) olduğu varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Profesyonel Çalışanlar

Yaş Grubu: Çalışan yetişkin popülasyon (Muhtemelen 20-55 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Ölçek, özellikle havacılık sektöründe görev yapan kabin görevlileri örnekleminde uygulanmış ve geliştirilmiştir. Bu, ölçeğin yüksek stresli, değişken fiziksel koşullara sahip iş ortamlarına özgü hassasiyet taşıdığı anlamına gelir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli anket formatında, Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanmıştır. Uygulama, genellikle kağıt-kalem veya dijital anket yoluyla gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Çalışma ortamı, algı, havacılık güvenliği, psikometri, doktora tezi, örgütsel davranış, ergonomik stres.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarın doktora tezini tamamladığı kurum: Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek, bir akademik tez kapsamında geliştirilmiştir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için yazarın izni gerekebilir. Kullanım koşulları ve ücret bilgisi için doğrudan sorumlu yazar (Tuncel Öz) ile iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin tam metnine ve detaylı psikometrik raporlarına, yazarın doktora tezinde ulaşılabilir. Ayrıca, ölçeğin PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

fiziksel-calisma-kosullarina-iliskin-algi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Öz, T. (2020). Performans değerleme uygulamaları ve çalışma koşullarının kabin görevlileri emniyetli davranışı üzerindeki etkileri (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.

Fiziksel Çalışma Koşullarına İlişkin Algı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğe ait maddeler (sorular) sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen doktora tezine veya PDF kaynağına başvurulması gerekmektedir.

Bu ölçek, tipik olarak aşağıdaki fiziksel çevre unsurlarına ilişkin maddeler içermektedir:

• Termal Konfor: “Çalışma ortamının sıcaklığı genellikle rahat bir seviyededir.”
• Gürültü ve Akustik: “Çalışma sırasında oluşan gürültü, görevime odaklanmamı zorlaştırmaz.”
• Aydınlatma: “Çalışma alanındaki aydınlatma, göz yorgunluğuna neden olmayacak kadar yeterlidir.”
• Mekânsal Düzenleme: “Kullanmam gereken ekipmanlara kolayca ve ergonomik olarak ulaşabilirim.”