Üstün Yetenekliler Eğitimine İlişkin Algı Ölçeği (ÜYAÖ)

Özet

Üstün Yetenekliler Eğitimine İlişkin Algı Ölçeği (ÜYAÖ), Hasan Said Tortop ve Merve Sarar tarafından 2018 yılında adaptasyon çalışması yapılarak Türkçeye kazandırılmış bir ölçme aracıdır. Ölçek, bireylerin üstün yeteneklilik kavramına, üstün yetenekli bireylerin özelliklerine, tanılanma süreçlerine ve özel eğitim programlarına dair sahip oldukları algıları ve tutumları ölçmeyi amaçlamaktadır. Toplam 25 maddeden ve dört alt boyuttan oluşan ÜYAÖ, 5’li Likert ölçeği formatında derecelendirilmiştir. Ölçeğin psikometrik özellikleri, yüksek iç tutarlılık (Cronbach Alfa: .98) ve kabul edilebilir uyum indeksleri ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Üstün Yeteneklilik, Algı Ölçeği, Özel Eğitim, ÜYAÖ, Adaptasyon, Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Hasan Said Tortop, Merve Sarar

Amaç

Ölçeğin temel amacı, eğitimciler, ebeveynler veya ilgili paydaşlar gibi çeşitli grupların üstün yetenekliler eğitimi hakkındaki mevcut algılarını ve inançlarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu algılar, eğitim politikalarının ve uygulamalarının geliştirilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

ÜYAÖ, dört ana alt boyutta toplanan maddeler aracılığıyla, katılımcıların üstün yetenekliliğin doğasına, tanılanma yöntemlerinin yeterliliğine ve bu bireyler için sunulan eğitim programlarının gerekliliğine yönelik düşüncelerini nicel olarak belirlemeye hizmet eder. Böylece, alanda mevcut bilgi boşlukları veya yanlış inanışlar tespit edilebilir.

Yapı

Üstün Yetenekliler Eğitimine İlişkin Algı Ölçeği (ÜYAÖ), 25 maddeden oluşmakta ve dört temel alt boyutu ölçmektedir. Bu alt boyutlar, üstün yetenekliliğe dair algının çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır:

• Üstün Yeteneklilik Kavramı (5 Madde): Bireylerin üstün yetenekliliğin yaygınlığına ve doğasına dair genel inançlarını ölçer (Örnek madde: Üstün yeteneklilik bütün çocuklarda görülen bir şeydir).
• Üstün Yeteneklilik Özellikleri (9 Madde): Üstün yetenekli çocukların gelişimsel özelliklerine ve heterokronik gelişim gösterip göstermediklerine dair algıları değerlendirir (Örnek madde: Üstün yetenekli çocuklar sosyo-duygusal, zihinsel ve kas gelişimleri eş zamanlı değildir).
• Üstün Yetenekliliğin Tanılanması (6 Madde): Doğru tanılama yöntemlerine ilişkin görüşleri inceler, özellikle geleneksel IQ testleri gibi araçların merkezi rolüne odaklanır (Örnek madde: Üstün yetenekliliği doğru ve tam olarak tanılamanın yolu, IQ testleri gibi geleneksel değerlendirme araçlarını kullanmak olmalıdır).
• Eğitim Programı (5 Madde): Üstün yetenekli öğrenciler için özel eğitim programlarının zorunluluğu ve etkinliği hakkındaki inançları ölçer (Örnek madde: Üstün yetenekli çocuklar kendileri için özel eğitim programları olmadan da başarılı olurlar).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, bir Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanarak test edilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü yapısının teorik modele uygunluğunu değerlendirmek için çeşitli uyum indeksleri sunmuştur.

Elde edilen uyum indeksi değerleri şunlardır: χ²=1104.5, serbestlik derecesi (df)=425, p=.000. Diğer önemli uyum indeksleri ise şu şekildedir: RMSEA, 0.071; χ²/df oranı, 2.59; NFI=.60; CFI=.70; GFI=.81; PCLOSE= .000. χ²/df oranının 2.59 olması kabul edilebilir sınırların içinde yer almakla birlikte, CFI ve NFI gibi uyum indekslerinin düşük (.70 ve .60) olması, modelin mükemmel bir uyum sergilemediğini, ancak adaptasyon bağlamında kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

ÜYAÖ’nün iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı ile incelenmiştir. Yapılan analiz sonucunda ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .98 olarak hesaplanmıştır.

Bu değer, psikometrik açıdan mükemmele yakın bir düzeyde iç tutarlılığa işaret etmektedir. Genellikle .70 ve üzeri değerler kabul edilebilir sayılırken, .98 gibi yüksek bir katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda son derece tutarlı olduğunu ve güvenilirliğin arzu edilen en üst düzeye ulaştığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin 25 madde ve 4 alt boyuttan oluşan teorik yapısını desteklemektedir.

DFA sonuçları, modelin genel olarak kabul edilebilir bir uyum sergilediğini göstermekle birlikte (RMSEA: 0.071, χ²/df: 2.59), özellikle NFI ve CFI değerleri, modelin bazı modifikasyonlara açık olabileceğini düşündürmektedir. Ancak adaptasyon çalışmasının amacı doğrultusunda, elde edilen bu dört faktörlü yapı (Kavram, Özellikler, Tanılama, Eğitim Programı), üstün yetenekliler eğitimine ilişkin algıyı ölçmek için geçerli bir temel sağlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kendi kendine raporlama (Self-Report), 25 madde ve 4 alt boyut.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üstün yetenekliler eğitimi ile ilişkili bireyler (Öğretmenler, ebeveynler, üniversite öğrencileri veya genel kamuoyu).

Yaş Grubu: Yetişkinler ve eğitim alanında çalışanlar.

Popülasyon Detayları: Orijinal adaptasyon çalışması, özellikle eğitim alanındaki paydaşları hedef almıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği (1= Hiç katılmıyorum – 5= Tamamen katılıyorum). Yüksek puanlar, üstün yetenekliler eğitimine ilişkin olumlu algıları işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Üstün Yeteneklilik Eğitimi, Algı, Cronbach Alfa, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Psikometri, Türkiye.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Hasan Said Tortop

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Adaptasyon ve Yayın Yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik çalışmalarda kullanım için genellikle yazarın iznine tabidir. İletişim bilgileri mevcuttur.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: ustun-yetenekliler-egitimine-iliskin-algi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Tortop, H. S. ve Sarar, M. (2018). Üstün Yetenekliler Eğitimine İlişkin Bilgi Testi geliştirme ve Algı Ölçeği adaptasyon çalışması. Üstün Zekalılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi, 5(1), 67-89, https://dergipark.org.tr/tr/pub/jgedc/issue/40757/441518.

Üstün Yetenekliler Eğitimine İlişkin Algı Ölçeği (ÜYAÖ) Maddeleri

Ölçek Derecelendirmesi: 5’li Likert (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum)

ÜYAÖ, toplam 25 madde ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Üstün Yeteneklilik Kavramı (5 Madde):

  Örnek Madde: Üstün yeteneklilik bütün çocuklarda görülen bir şeydir.

• Üstün Yeteneklilik Özellikleri (9 Madde):

  Örnek Madde: Üstün yetenekli çocuklar sosyo-duygusal, zihinsel ve kas gelişimleri eş zamanlı değildir.

• Üstün Yetenekliliğin Tanılanması (6 Madde):

  Örnek Madde: Üstün yetenekliliği doğru ve tam olarak tanılamanın yolu, IQ testleri gibi geleneksel değerlendirme araçlarını kullanmak olmalıdır.

• Eğitim Programı (5 Madde):

  Örnek Madde: Üstün yetenekli çocuklar kendileri için özel eğitim programları olmadan da başarılı olurlar.