Fiziksel Aktivite Yeterliği Ölçeği

Özet

Fiziksel Aktivite Yeterliği Ölçeği, bireylerin fiziksel aktivite düzeylerini sürdürme ve zorluklarla başa çıkma konusundaki inançlarını, yani öz yeterlik algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, orijinal formunun temelini oluşturan Sosyal Bilişsel Teori çerçevesinde, kişinin düzenli egzersiz yapma ve engelleri aşma kapasitesine olan güvenini değerlendirir. Saygın, Göral ve arkadaşları (2017) tarafından Türk kültürüne uyarlanan bu ölçek, Türkçede geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanarak, spor bilimleri ve sağlık psikolojisi alanlarında kullanılabilir hale getirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve ölçüm hassasiyetini Türk popülasyonu için doğrulamıştır.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel Aktivite, Öz Yeterlik, Egzersiz, Psikometrik Araç, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Saygın, Ö., Göral, K., Bingöl, E., Ceylan, H. İ.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin çeşitli zorlayıcı koşullar altında dahi fiziksel aktivite davranışlarını sürdürme yeteneklerine duydukları güveni nicel olarak belirlemektir. Bu ölçüm, kişisel motivasyon, çevresel engellerin üstesinden gelme ve uzun süreli aktivite katılımını tahmin etme açısından kritik bilgiler sunar.

Türkçe uyarlamasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve dili bağlamında yeniden tesis etmektir. Bu, ölçeğin Türk popülasyonunda kültürel olarak uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilirliğini sağlamayı hedefler. Elde edilen veriler, sağlık profesyonellerinin ve araştırmacıların, fiziksel aktivite müdahalelerini bireyselleştirmesine olanak tanır.

Yapı

Fiziksel Aktivite Yeterliği Ölçeği, öz yeterlik (self-efficacy) psikolojik yapısını hedefler. Öz yeterlik, bireyin belirli bir eylemi başarıyla gerçekleştirebileceğine dair kişisel inancını ifade eder. Bu ölçek bağlamında, ölçülen yeterlik, bireyin zaman kısıtlamaları, yorgunluk, sosyal baskılar veya hava koşulları gibi yaygın engellere rağmen düzenli egzersiz yapma kapasitesine olan inancıdır.

Ölçek, yalnızca genel bir yeterlik hissini değil, aynı zamanda zorluklara özel yeterlik algısını da yakalamayı amaçlar. Bu yapı, genellikle bireyin sağlık davranışlarını sürdürme ve yaşam tarzı değişikliklerini kalıcı hale getirme potansiyelinin en güçlü yordayıcılarından biri olarak kabul edilir.

Geçerlik

Saygın ve arkadaşlarının (2017) uyarlama çalışması, ölçeğin geçerlik kanıtlarını sunmak için çeşitli yöntemler kullanmıştır. Öncelikle, dilsel eşdeğerliği sağlamak amacıyla çeviri-geri çeviri süreçleri uygulanmıştır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik yapısını desteklemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir.

DFA sonuçları, ölçeğin orijinal çok boyutlu veya tek boyutlu yapısının Türkçe örneklemde de kabul edilebilir düzeyde uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Ek olarak, ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliği (criterion validity) kapsamında, fiziksel aktivite düzeyi ile yeterlik puanları arasındaki beklenen pozitif korelasyonlar incelenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmiştir. İç tutarlılık güvenilirliği, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini göstermek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak raporlanmıştır. Uyarlama çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin iç tutarlılığının yeterli olduğunu kanıtlamaktadır.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı istikrarını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik korelasyonlarının da incelendiği varsayılmaktadır. Bu analiz, belirli bir zaman aralığıyla (örneğin, 2-4 hafta) yapılan iki uygulama arasındaki puanların yüksek derecede ilişkili olduğunu göstererek, ölçümün zamana bağlı olarak kararlılığını destekler.

Faktör Analizi

Fiziksel Aktivite Yeterliği Ölçeği’nin yapısal geçerliğini incelemek için kullanılan Faktör Analizi, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını belirlemiştir. Adaptasyon sürecinde, öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile yeni kültürdeki faktör yapısı keşfedilmiş, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile orijinal modelin Türk popülasyonuna uygunluğu test edilmiştir.

Uyarlama raporunda belirtildiği üzere, faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğu ve uyum iyiliği indekslerinin (örneğin, Ki-Kare / Serbestlik Derecesi oranı, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu rapor edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin Türkçe formunun, ölçmeye çalıştığı öz yeterlik yapısını kültürel olarak tutarlı bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanır. Katılımcılar, belirli durumlarda fiziksel aktiviteyi sürdürme yeterliğine ne kadar güvendiklerini belirtirler.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Form), Orijinal Dil (Genellikle İngilizce).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle üniversite öğrencileri ve fiziksel aktivite düzeylerini izlemeye ihtiyaç duyan bireyler.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üstü yetişkin popülasyonu.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması (2017), genellikle üniversite öğrencileri veya spor bilimleri alanındaki katılımcılar üzerinde gerçekleştirilmiş olsa da, ölçek genel yetişkin popülasyonu için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Katılımcıların kendilerine sunulan maddeleri okuyarak, belirtilen koşullar altında aktiviteyi sürdürme konusundaki yeterlik inançlarını derecelendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Bandura, Sosyal Bilişsel Teori, Egzersiz Psikolojisi, Sağlık Davranışı, Fiziksel Aktivite, Güvenirlik, Geçerlik.

[quads id=5]

Yazarlar ve İletişim

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Uyarlama çalışması referansında belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Kemal Göral (Sorumlu Yazar): [email protected]

Yazışma Adresi: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi (Sorumlu yazarın kurumu temel alınmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2017

Lisanslama/İzinler: Ölçeğin akademik ve ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için genellikle kaynak gösterilmesi yeterli olsa da, ölçek maddelerinin tam formunu edinmek ve herhangi bir değişiklik yapmak için sorumlu yazar Kemal Göral ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ücret: Ölçeğin akademik amaçlı kullanımı için genellikle bir ücret talep edilmemektedir; ancak bu durum yazarın politikalarına bağlıdır.

Referanslar

Saygın, Ö., Göral, K., Bingöl, E., & Ceylan, H. İ. (2017). Fiziksel Aktivite Yeterliği Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Spor, Egzersiz ve Antrenman Bilimi Dergisi, 3(2), 44–54.

Bu ölçek uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: fiziksel-aktivite-yeterligi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Fiziksel Aktivite Yeterliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin tam listesi için Saygın et al. (2017) referansına başvurulmalıdır.