Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Fiziksel Aktivite Öz-yeterlilik Ölçeği

Özet

Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Fiziksel Aktivite Öz-yeterlilik Ölçeği (BÖFAÖYÖ), beden eğitimi öğretmenlerinin kendi fiziksel aktivite düzeylerini sürdürme ve zorluklarla başa çıkma konusundaki inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Bu ölçek, öğretmenlerin mesleki rol modelleri olarak fiziksel aktiviteye olan bağlılıklarını ve yeterlilik algılarını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2009 yılında Ökkeş Alpaslan Gençay tarafından Türk örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiş ve psikometrik özelliklerinin incelenmesiyle akademik kullanıma sunulmuştur.

Ölçek, öğretmenlerin kişisel sağlık davranışları ile mesleki performansları arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmacılar için değerli bir kaynak sunmaktadır. Elde edilen sonuçlar, öğretmenlerin öz-yeterlilik düzeylerinin, öğrencilerine fiziksel aktiviteyi teşvik etme yetenekleri üzerindeki etkisini anlamaya yardımcı olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlilik, Beden Eğitimi, Fiziksel Aktivite, Öğretmen, Ölçek, Uyarlama, Sosyal Bilişsel Kuram, Gençay.

Yazarlar

Ökkeş Alpaslan Gençay

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, beden eğitimi öğretmenlerinin düzenli fiziksel aktivite yapma ve bu aktiviteyi sürdürme konusundaki kişisel yeterlilik inançlarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Öz-yeterlilik, bireyin belirli bir eylemi başarıyla gerçekleştirme yeteneğine olan inancını ifade ettiğinden, öğretmenlerin bu alandaki inançlarının belirlenmesi, eğitim programlarının ve mesleki gelişim stratejilerinin etkinliğini artırmak için önemlidir.

Uyarlama çalışması, orijinal İngilizce ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı ve Türk eğitim sistemi bağlamında beden eğitimi öğretmenlerinin spesifik ihtiyaçlarına uygunluğunu test etmeyi amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki akademik araştırmalara sağlam bir ölçüm aracı kazandırılmıştır.

Yapı

Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Fiziksel Aktivite Öz-yeterlilik Ölçeği, Albert Bandura’nın öz-yeterlilik kavramına dayanmaktadır. Bu psikolojik yapı, bireyin zorluklar karşısında dahi fiziksel aktivite davranışlarını başlatma ve sürdürme konusundaki yargılarını ve beklentilerini yansıtır. Ölçek, genellikle engellerle karşılaşıldığında (zaman kısıtlamaları, yorgunluk, sosyal baskılar vb.) dahi aktiviteyi sürdürme kapasitesine odaklanır.

Ölçek maddeleri, öğretmenlerin hem mesleki hem de kişisel yaşamlarında aktif olma becerilerine yönelik inançlarını kapsamaktadır. Bu, öğretmenlerin sadece teorik bilgiye değil, aynı zamanda pratik yaşam becerilerine ve motivasyonlarına da sahip olup olmadıklarını değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin Türk örneklemindeki geçerlik çalışması (Gençay, 2009), yapı geçerliğini incelemeye odaklanmıştır. Bu çalışma, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe versiyonunda da korunduğu gösterilmiştir.

Çalışmada elde edilen geçerlik bulguları, ölçeğin beden eğitimi öğretmenlerinin fiziksel aktivite öz-yeterliliğini ölçmek için uygun ve teorik olarak tutarlı bir araç olduğunu desteklemiştir. Uyum indeksleri (örneğin, RMSEA, CFI, IFI) kabul edilebilir düzeylerde raporlanmış olmalıdır, bu da modelin veriyle iyi bir uyum sağladığını göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılık ve kararlılık derecesini ifade eder. Türk uyarlaması çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı (internal consistency) genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak test edilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (tipik olarak .80 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Gençay (2009) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin genel güvenirlik katsayısının, psikometrik açıdan kabul edilebilir ve hatta yüksek düzeyde olduğu varsayılmaktadır. Yüksek güvenirlik değerleri, bu ölçeğin beden eğitimi öğretmenlerinin öz-yeterlilik düzeylerindeki gerçek farklılıkları doğru bir şekilde yansıtabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla yapılan analizlerde, orijinal ölçeğin boyutlarının Türk kültürüne ve diline uygunluğu değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışması (Gençay, 2009) büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulamıştır. DFA sonuçları, ölçeğin maddelerinin tek bir genel faktör altında mı toplandığını yoksa birden fazla alt boyutu mu temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Eğer ölçek çok boyutlu ise, faktör analizinin bu alt boyutların birbirinden ayrışma derecesini ve her bir faktörün varyansa katkısını netleştirmesi gerekmektedir. Analiz sonuçları, ölçeğin yapısal modelinin sağlamlığını ve teorik beklentilerle uyumunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanır (Orijinal çalışmada derecelendirme bilgisi eksik olduğundan, standart psikometrik format varsayılmıştır).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Beden Eğitimi Öğretmenleri

Age Group: Yetişkin (Meslek sahibi öğretmenler)

Population Details: Türkiye’deki devlet okullarında veya özel okullarda görev yapan beden eğitimi öğretmenleri.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-report) yöntemiyle uygulanan psikometrik bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Eğitimi, Psikometri, Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Beden Eğitimi Öğretmenleri, Öz-yeterlilik Algısı, Sağlık Davranışları.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Ökkeş Alpaslan Gençay)

Correspondence Address: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ökkeş Alpaslan Gençay tarafından 2009 yılında Türk örneklemine uyarlanmıştır. Akademik amaçlı kullanımlar için izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
the-physical-education-teachers-activity-self-efficacy-scale-toad.pdf

Kaynaklar

• GenÇay, Ö. A. (2009). Validation of The Physical Education Teachers’ Physical Activity Self-Efficacy Scale with a Turkish sample. Social Behavior and Personality: An International Journal, 37(2), 223-230. doi: 10.2224/sbp.2009.37.2.223

Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Fiziksel Aktivite Öz-yeterlilik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içeriğinde yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen akademik makaleye ve PDF belgesine başvurulması gerekmektedir.