Aile Beslenme ve Fiziksel Aktivite Tarama Ölçeği

Özet

Aile Beslenme ve Fiziksel Aktivite Tarama Ölçeği (ABFA-TÖ), orijinal adı Family Nutrition and Physical Activity Screening Tool (FNPA-ST) olan aracın Türkçe’ye adaptasyonudur. Ölçek, ailelerin beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite düzeylerine ilişkin davranışlarını ve çevresel faktörlerini hızlı ve etkili bir şekilde taramayı amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve psikometrik özelliklerinin geçerliliğini ve güvenirliğini göstermiştir.

Ölçek, toplam 20 maddeden oluşmakta olup, ailelerin bu davranışları ne sıklıkla sergilediğini belirlemek üzere dörtlü Likert tipinde derecelendirilmektedir. Ölçeğin psikometrik özellikleri, akademisyen görüşlerine dayalı içerik geçerliği, açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile yapı geçerliği ve test-tekrar test yöntemi ile güvenirlik analizleri sonucunda doğrulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Aile Beslenmesi, Fiziksel Aktivite, Tarama Ölçeği, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik Özellikler, Yaşam Tarzı.

Yazarlar

Ekıcı, E., Ikıısık, H., Ankaralı, H., Manav, G., Colak, M., Kozan, E. H.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, aile ortamında beslenme ve fiziksel aktiviteye ilişkin riskli veya destekleyici davranışları tespit etmek için hızlı ve pratik bir tarama aracı sağlamaktır. Türk popülasyonunda kullanıma sunulan bu uyarlama, özellikle halk sağlığı uzmanları ve araştırmacılar için aile sağlığını değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Bu araç, ailelerin beslenme kalitesini ve fiziksel aktivite katılımını etkileyen alışkanlıkları sistematik olarak ölçerek, gelecekteki müdahale programlarının hedeflenmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ölçeğin dörtlü Likert yapısı, yanıtlayıcılara davranış sıklığı hakkında net bir geri bildirim sunma kolaylığı sağlamaktadır.

Yapı

Aile Beslenme ve Fiziksel Aktivite Tarama Ölçeği, ailelerin sağlıklı yaşam tarzı davranışlarını destekleme düzeyini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, muhtemelen beslenme alışkanlıkları (örneğin, meyve/sebze tüketimi, fast food kullanımı) ve fiziksel aktivite düzeyleri (örneğin, ekran süresi, egzersiz sıklığı) gibi temel alt boyutları içermektedir.

Ölçek maddeleri, aile ortamında paylaşılan ve bireylerin sağlık davranışlarını etkileyen çevresel ve davranışsal faktörlere odaklanmaktadır. Bu yapı, aile düzeyindeki sağlık kararlarının bireysel sağlık sonuçları üzerindeki etkisini incelemek için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem içerik hem de yapı geçerliği üzerine yoğunlaşmıştır. İçerik geçerliğinin değerlendirilmesi, ilgili alanda uzman akademisyenler tarafından gerçekleştirilmiştir. Akademisyenler, her bir maddenin aile beslenme ve fiziksel aktivitesini ölçme yeterliliğini ve anlaşılırlığını 1 (“uygun değil”) ile 4 (“çok uygun”) arasında değişen puanlarla değerlendirmiştir.

Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla ise istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Madde-faktör ilişkilerinin belirlenmesi için açıklayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. Ayrıca, maddelerin ve alt boyutların ölçeğin özgün yapısını ne ölçüde temsil ettiğini doğrulamak için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) hesaplanmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Güvenilirlik analizlerinde, ölçeğin zaman içindeki değişmezliğini (istikrarını) değerlendirmek için aralıklı test-tekrar test yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemde elde edilen Intraclass correlastion coefficient (ICC) katsayıları 0.422 ile 0.925 arasında değişmiştir. Bu geniş aralık, ölçeğin maddelerinin orta düzeyden çok yüksek düzeye kadar test-tekrar test güvenirliğine sahip olduğunu işaret etmektedir.

İç tutarlılık analizi sonucunda, ölçeğin genel iç tutarlılığını gösteren Cronbach alfa katsayısı 0.724 olarak bulunmuştur. Bu değer, sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilebilir bir düzeyde olup, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, ölçeğin yapı geçerliğinin temelini oluşturmuştur. Başlangıçta, madde-faktör ilişkilerini keşfetmek ve potansiyel alt boyutları belirlemek amacıyla açıklayıcı faktör analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. AFA, ölçeğin maddelerinin hangi faktörler altında toplandığını ortaya koymuştur.

Ardından, ölçeğin Türk versiyonunun orijinal yapıyı koruyup korumadığını kontrol etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, maddelerin ve alt boyutların ölçeğin özgün yapısını başarılı bir şekilde açıkladığını ve modelin veri ile uyumlu olduğunu göstermiştir, bu da ölçeğin yapısal bütünlüğünü desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 20 maddeden oluşan, dörtlü Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Derecelendirme: 1= Asla (Neredeyse Hiç) – 4 = Çok Sık (Her Zaman)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal (İngilizce).

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Özellikle aile birimleri).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Aile Üyeleri).

Popülasyon Detayları: Ölçeğin psikometrik çalışmaları Türkiye’deki örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) tarama aracı.

Anahtar Kelimeler

Cronbach alfa, Intraclass correlastion coefficient (ICC), Test-Tekrar Test, Beslenme Alışkanlıkları, Sağlıklı Yaşam, Tarama Aracı.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Hatice İkiışık

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Test Yılı (Türkçe Uyarlama): 2021

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Ekıcı, E., Ikıısık, H., Ankaralı, H., Manav, G., Colak, M. & Kozan, E. H. (2021). The validity and reliability of the Turkish version of the Family Nutrition and Physical Activity screening tool. Marmara Medical Journal, 34(3), 319-326.

Makalenin DOI bağlantısı: https://doi.org/10.5472/marumj.1009125

Makalenin Dergi Park bağlantısı: dergipark.org.tr

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: aile-beslenme-ve-fizik-aktivite-tarama-olcegi-abfa-tr-toad.pdf

Aile Beslenme ve Fiziksel Aktivite Tarama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır.

Ölçeğin 20 maddesi, kaynak içerikte yer almadığından burada listelenememiştir. Ölçek maddelerine erişim için ilgili makaleye veya sorumlu yazara başvurulması önerilir.