Fiziksel Aktivitelerde Sosyal Destek Ölçeği (FASDÖ)

Özet

Fiziksel Aktivitelerde Sosyal Destek Ölçeği (FASDÖ), bireylerin fiziksel aktivite katılımına yönelik çevrelerinden algıladıkları sosyal destek düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama çalışmasıdır. H. F. Küçükibiş ve E. Eskiler tarafından 2019 yılında Türkçe’ye uyarlanan bu ölçek, özellikle ebeveynler ve akranlar gibi iki temel sosyal kaynaktan gelen desteği değerlendirmeye odaklanmaktadır. Ölçek, toplam 10 maddeden oluşmakta ve spor bilimi, halk sağlığı ve psikoloji alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal destek, fiziksel aktivite, ebeveyn desteği, akran desteği, ölçek uyarlama, psikometri, spor psikolojisi, FASDÖ.

Yazarlar

Hüseyin Fatih KÜÇÜKİBİŞ, E. Eskiler.

Amaç

Fiziksel Aktivitelerde Sosyal Destek Ölçeği (FASDÖ)’nin temel amacı, bireylerin fiziksel aktiviteye katılımını sürdürme veya başlatma süreçlerinde aile ve arkadaş çevresinden ne düzeyde destek aldıklarını güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak Türk örnekleminde kullanıma uygun hale getirilmesini hedeflemiştir.

Ölçek, sosyal çevrenin sağlık davranışları üzerindeki etkisini inceleyen araştırmacılar için kritik bir araç sunar. Elde edilen veriler, fiziksel aktiviteyi teşvik etmeye yönelik etkili halk sağlığı müdahaleleri ve eğitim programları geliştirmek için temel teşkil etmektedir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

FASDÖ, temelde iki boyutlu bir sosyal destek yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin fiziksel aktivitelere katılımına yönelik algıladığı destek türlerini kapsar. Bu destek, genellikle lojistik (ulaşım sağlama), teşvik edici (sözlü motivasyon) ve katılımı kolaylaştırıcı davranışlar şeklinde kendini gösterir.

Ölçek, bu iki ana destekleyici grubu ayrı alt boyutlar halinde ele alır:

• Ebeveyn Sosyal Destek Alt Boyutu (5 Madde): Aile üyelerinin (anne/baba) fiziksel aktiviteye katılımı ne sıklıkla desteklediğini ölçer.
• Akran Sosyal Destek Alt Boyutu (5 Madde): Arkadaşların veya yaşıtların bireyi fiziksel aktiviteye teşvik etme ve destekleme düzeyini ölçer.

Geçerlik

Küçükibiş ve Eskiler (2019) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek üzere geçerlik çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın başlığı geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapıldığını açıkça belirtse de, detaylı istatistiksel sonuçlar (örneğin, faktör yükleri veya uyum indeksleri) burada sağlanmamıştır.

Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında yapı geçerliliğini test etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) yöntemleri kullanılır. Bu analizler, 10 maddelik ölçeğin iki faktörlü yapısının (Ebeveyn ve Akran Desteği) Türk örnekleminde de korunduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek amacıyla güvenirlik analizleri yapılmıştır. Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığını (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğini kapsamaktadır. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle tutarlı olduğunu göstermektedir.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, FASDÖ’nün Türk gençleri ve yetişkinleri arasında kullanılabilecek yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin ölçme hatasını minimuma indirdiğini ve tekrarlanabilir sonuçlar ürettiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Fiziksel Aktivitelerde Sosyal Destek Ölçeği’nin uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin 10 maddesinin, beklenen teorik yapıya uygun olarak iki farklı alt boyutta toplandığını göstermiştir: Ebeveyn Desteği ve Akran Desteği.

İki faktörlü yapının korunması, ölçeğin Türk kültürü bağlamında da sosyal destek kavramını teorik çerçevesine uygun olarak ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Bu ayrım, ebeveyn ve akran etkileşimlerinin fiziksel aktivite üzerindeki farklı ve bağımsız etkilerini araştırmaya olanak tanır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama ölçeği (Self-report, Öz bildirim)

Format: 5’li Likert Ölçeği. Derecelendirme, 1=hiç ile 5= her zaman arasında değişmektedir. Yüksek puanlar, yüksek düzeyde algılanan sosyal desteği işaret eder.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Gençler ve yetişkinler (Uyarlama çalışması muhtemelen üniversite öğrencileri veya genel genç popülasyon üzerinde yapılmıştır).

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi).

Popülasyon Detayları: Ölçek, fiziksel aktiviteye katılım gösteren veya göstermeyen bireylerin sosyal çevrelerinden aldıkları desteği değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların belirli sosyal destek davranışlarının ne sıklıkla gerçekleştiğini belirtmeleri esasına dayanır. Toplam 10 madde, iki alt boyutta toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal destek, fiziksel aktivite katılımı, ebeveyn desteği, akran desteği, Likert ölçeği, psikometrik özellikler, uyarlama, gençlik sağlığı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanmamıştır.

Kurumsal E-posta Adresleri: Sağlanmamıştır.

Yazışma Adresi: Hüseyin Fatih KÜÇÜKİBİŞ için [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçek, akademik araştırmalarda kullanılmak üzere ilgili makaleye atıf yapılarak temin edilebilir. Ticari kullanım veya özel izinler için sorumlu yazar Hüseyin Fatih KÜÇÜKİBİŞ ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin akademik makalesine Dergipark üzerinden erişim sağlanabilmektedir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: fiziksel-aktivitelerde-sosyal-destek-olcegi-fasdo-toad.pdf

Kaynaklar

Küçükibiş, H. F. ve Eskiler, E. (2019). Fiziksel Aktivitelerde Sosyal Destek Ölçeği (FASDÖ): Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. S.C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20,(2),117-127.

Fiziksel Aktivitelerde Sosyal Destek Ölçeği (FASDÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ebeveynleriniz (Anneniz veya Babanız) Sıradan Bir Haftada Ne Sıklıkla;Sizi fiziksel aktivitede bulunduğunuz yere bırakıyor ya da oraya ulaşmanızı sağlıyor?

Arkadaşlarınız Sıradan Bir Haftada Ne Sıklıkla; Sizi fiziksel aktivitede bulunmaya teşvik ediyor?

Akran Sosyal Destek Alt Boyutu 5 Madde

Ebeveyn Sosyal Destek Alt Boyutu 5 Madde

Toplam 10 Madde