Fiziksel Aktivite Engelleri Ölçeği

Özet

Fiziksel Aktivite Engelleri Ölçeği (FAEO), bireylerin düzenli fiziksel aktivite yapmalarını engelleyen algılanan zorlukları ve bariyerleri sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Orijinali yabancı dilde olan bu ölçek, Saliha Yurtçiçek ve arkadaşları tarafından 2018 yılında Türk kültürüne ve diline uygun hale getirilmiştir. Ölçeğin Türkçe formunun psikometrik özelliklerinin belirlenmesi, özellikle geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapılması, ölçeğin Türkiye’deki araştırma ve klinik uygulamalarda kullanılabilirliğini sağlamıştır.

Bu uyarlama çalışması, fiziksel aktivite düzeyini artırmayı hedefleyen halk sağlığı müdahalelerinin planlanmasında kritik bir araç sunmaktadır. Ölçek, zaman eksikliği, çevresel faktörler, sosyal destek yetersizliği veya motivasyon eksikliği gibi yaygın engelleri değerlendirerek, kişiye özel müdahale stratejilerinin geliştirilmesine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel Aktivite Engelleri Ölçeği, fiziksel aktivite, uyarlama, psikoloji, sağlık davranışı, engel, psikometri.

Yazarlar

Saliha Yurtçiçek, Nurten Hotun Şahin, Merve Miral.

Amaç

Fiziksel Aktivite Engelleri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin düzenli fiziksel aktiviteye katılımını kısıtlayan ya da tamamen engelleyen kişisel, çevresel ve durumsal faktörleri belirlemektir. Ölçek, bu engellerin yoğunluğunu ve türünü nicel olarak ölçerek, araştırmacılara ve sağlık profesyonellerine bireylerin fiziksel aktiviteye yönelik algılarını anlama imkanı sunar.

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının amacı ise, orijinal ölçeğin kültürel eşdeğerliğini ve dilsel geçerliğini sağlayarak, Türkiye’deki popülasyonlarda güvenilir ve geçerli sonuçlar elde etmektir. Bu sayede, Türkiye’de yapılan spor bilimleri, halk sağlığı ve psikoloji araştırmalarında standart bir ölçüm aracı kullanılabilir hale gelmiştir.

Yapı

Ölçek, fiziksel aktivite katılımını etkileyen çok boyutlu engeller yapısını ölçer. Tipik olarak bu tür ölçekler, çeşitli alt boyutlardan oluşur; bunlar arasında zaman yetersizliği, motivasyon eksikliği, fiziksel sınırlamalar (sağlık sorunları), sosyal destek eksikliği ve çevresel faktörler (güvenlik, tesis eksikliği) yer alabilir.

Ölçek, bireylerin kendi algılarına dayanan subjektif engelleri değerlendirir. Bu algılanan engeller, bireyin davranışsal niyetini ve nihayetinde gerçek fiziksel aktivite düzeyini güçlü bir şekilde etkileyen önemli bilişsel yapılardır. Ölçeğin yapısal geçerliği, bu engellerin teorik olarak beklenen faktör yapısını doğrulamasını gerektirir.

Geçerlik

Fiziksel Aktivite Engelleri Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik çalışması, Yurtçiçek ve arkadaşları (2018) tarafından gerçekleştirilmiştir. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini kanıtlamayı içerir.

Bu tür uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliğini test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. DFA, ölçeğin maddelerinin, orijinal ölçekte belirlenen teorik faktör yapısına uygunluğunu değerlendirir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ölçekten alınan puanların başka ilgili değişkenlerle (örneğin, mevcut fiziksel aktivite düzeyi veya egzersiz öz-yeterliği) teorik beklentilere uygun ilişki gösterip göstermediği incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, Türkçe formun tutarlılığını ve kararlılığını göstermeyi amaçlamıştır. Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamasıyla yapılır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu gösterir.

2018 tarihli çalışmada, ölçeğin alt boyutlarının ve genel ölçeğin iç tutarlılık katsayıları hesaplanarak, ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir bir ölçüm aracı olduğu kanıtlanmıştır. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle benzer sonuçlar verme yeteneğinin temel göstergesidir.

Faktör Analizi

Fiziksel Aktivite Engelleri Ölçeği’nin faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak için gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısının (yani, hangi maddelerin hangi engeller grubuna ait olduğunun) Türkçe örneklemde de korunup korunmadığı esastır.

Bu amaçla, genellikle önce Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılarak faktör yapısı incelenir, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen modelin veriyle uyumu test edilir. DFA sonuçları, kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) sağladığında, ölçeğin yapısal geçerlik kriterlerini karşıladığı kabul edilir.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılır (Örneğin: “Hiç Katılmıyorum”dan “Tamamen Katılıyorum”a).

Language Available: Türkçe (Uyarlama sonrası).

Population Group: Genel Yetişkin Popülasyonu, özellikle fiziksel aktivite düzeyini artırma potansiyeli olan bireyler veya üniversite öğrencileri.

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Population Details: Türkçe uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya çeşitli demografik özelliklere sahip yetişkinler üzerinde yürütülmüştür.

Test Methodology: Bireysel olarak uygulanan, öz bildirim temelli bir ölçektir. Katılımcılardan, maddelerde belirtilen engellerin kendileri için ne kadar geçerli olduğunu belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Engeller, sağlık psikolojisi, egzersiz, güvenirlik, geçerlik, faktör analizi, Likert ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar Saliha Yurtçiçek: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması gerekmektedir. İletişim bilgileri sorumlu yazar Saliha Yurtçiçek için mevcuttur. Ölçeğin orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: fiziksel-aktivite-engelleri-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

1. Yurtçiçek, S., Hotun Şahin, N., ve Miral, M. (2018). Fiziksel Aktivite Engelleri Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(71), 396-404.

Fiziksel Aktivite Engelleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, ilgili akademik yayından (Yurtçiçek, Hotun Şahin, ve Miral, 2018) temin edilmelidir.